DEONTOLOGIE
INTRODUCTIE
Er is een toenemende polarisering in de maatschappij => polarisering tussen politici, tussen advocatuur en
magistratuur, … => heeft een invloed op de invulling van de rechtstaat
Vb. 2 advocaten uit de rechtszaal gezet:
– Wrakingsverzoeken werden ingediend door de beklaagden (= wanneer je twijfelt aan de
onpartijdigheid van de rechter)
o Het aantal wrakingsverzoeken is in de voorbije 4 jaar bijna verdubbeld. Vooral in de sfeer van
het strafprocesrecht en in drugszaken legt men een verzoek tot wraking neer
o Bij politici ontstaat de indruk dat sommige advocaten hét middel gevonden hebben om
vertraging uit te lokken => wordt ten zeerste bestreden door de advocaten in kwestie (‘we
mogen het gebruiken in het belang van de cliënt’)
– Probleem: wat meestal de motivering is van de wrakingsverzoeken heeft te maken met de
samenstelling van de rechtbank
o Naargelang de aard van de zaak is het een welbepaalde rechter die zal zetelen. Op het niveau
van de eerste aanleg gebeurt het wel eens dat de samenstelling aangepast wordt volgens de
noden van de dienst
o De voorzitter van die bepaalde kamer in casu was niet de vaste voorzitter van de kamer (‘ik
heb niet de rechter gekregen die normaal zou moeten optreden’).
o Het is zo dat advocatuur en magistratuur een andere taak hebben. Ze moeten hun cliënten
verdedigen met alle nodige middelen, maar ze moeten hun rol op een correcte wijze
vervullen ter vrijwaring van de belangen van eenieder
Correct, behoorlijk en het belangrijkste het vertrouwen van de burger in justitie
moet beschermd worden (dit laatste gaat systematisch achteruit)
Beklaagden werden geblinddoekt binnengebracht -> kan indien de veiligheid dit
vereist, ingegeven door het belang van het proces (= een veiligheidsmaatregel)
Een van de advocaten beklaagde dit omdat het vermoeden van onschuld
ondermijnd werd. Hij heeft niet de mogelijkheid gekregen om dat
standpunt toe te lichten
Rechter heeft gebruik gemaakt van zijn politiebevoegdheid en heeft
gevraagd de advocaten buiten te zetten. Als gevolg heeft een grove
woordwisseling plaatsgevonden wat natuurlijk ook niet kan
Samenvattend: het belangrijkste is dat er een klimaat wordt gehandhaafd waarin de rechtstaat overeind kan
blijven
1
,HOOFDSTUK I. INLEIDING
WAT IS DEONTOLOGIE? SITUERING EN BEGRIPSOMSCHRIJVING
Het komt erop aan hoe je het juridisch beroep zal uitoefenen in een concrete situatie, het gaat om
gedragsregelen (hoe ga je om met de rechtzoekende, de rechter, t.a.v. de maatschappij in haar geheel)
– Jeremy Bentham: ‘kennis van wat men behoort te doen bij elke gelegenheid’
– = een juridisch geconcretiseerde gedragsregel, die in een bepaalde historische context voortvloeit uit
de morele hoedanigheidsvoorwaarden van loyauteit ten aanzien van de rechtzoekende en
verantwoordelijkheidszin ten aanzien van de maatschappij
o Er tekenen zich immers grote veranderingen af in de rechtswereld en de beroepspraktijk (vb.
sociale media: kan een rechter optreden op een forum?)
DOELSTELLING
De deontologische regels beogen drie niveaus van bescherming te garanderen
– Beletten dat de juridische dienstverlener te veel wordt meegesleept door zijn eigenbelang
o Vb. ereloon niet uitsluitend laten afhangen van het bereikte resultaat, want elke advocaat
heeft het recht op betaling van diensten die hij geleverd heeft
o Vb. gerechtsdeurwaarders mogen zichzelf rechtstreeks noch onrechtstreeks de roerende
goederen toewijzen waarvan de verkoop hun is opgedragen en eenzelfde verbod geldt voor
notarissen die belast zijn met de verkoop van onroerende goederen
– Beletten dat de dienstverlener zich te veel zou identificeren met het belang van de rechtszoekende
zodat de maatschappelijke verantwoordelijkheidszin in het gedrang komt
o Vb. magistraat mag niet zetelen in een zaak die zeer sterk lijkt op een zaak waarin hij zelf, zijn
bloedverwant, zijn partner, … in betrokken is -> vermoeden dat men niet meer onpartijdig
gaat optreden
– Beletten dat de dienstverlener te veel rekening houdt met het maatschappelijk belang op korte
termijn en niet met de loyauteit tegenover de rechtszoekende (niet aan politiek beginnen doen, maar
een concreet geschil beslechten)
HISTORISCHE VERANDERLIJKHEID
De gebondenheid van beroepsuitoefeningsvoorwaarden aan maatschappelijke zeden/technische evolutie
– Mediatisering heeft een grote invloed gehad op de deontologie
– De problematiek van de reclame, commercialisering van vele beroepen
– …
2
,BESTAANSREDEN
De nood aan een welomlijnde deontologie is groter naarmate het beroep een grotere impact heeft op het
maatschappelijk leven
Verschillende juridische handelingen kunnen uitsluitend worden gesteld door beoefenaren van juridische
beroepen
– Al die juridische beroepen heb je nodig om uw rechten te realiseren -> dus ook een reglementering
nodig die de juridische beroepsuitoefenaars ertoe verplicht om hun beroep op een correcte manier uit
te oefenen om vertrouwen te wekken bij de rechtszoekende (= vangregels van de macht, de macht
moet binnen de perken worden gehouden)
– De deontologische regels zijn er vooral op gericht om het vertrouwen van de maatschappij in de
justitie te vrijwaren -> zeer belangrijk! Vooral omdat die juridische beroep beschermde titels hebben
en een monopolie positie hebben voor het uitoefenen van hun taak
De historisch veranderde regels zijn belangrijk omdat de naleving meestal moet worden nagekeken door de
eigen beroepsgroep. De sanctionering gebeurt door de beroepsgroep, al zijn er externe waakhonden die ervoor
zorgen dat dit effectief wordt toegepast
– Sanctionering is nodig, het is naïef te geloven dat de beoefenaren van bepaalde beroepen zich
vrijwillig zouden onderwerpen aan een aantal gedragsregels
– Er is een instantie nodig die de naleving van de gedragsregels waarborgt en waar nodig, inbreuken
sanctioneert => gebeurt door de uitoefening van de tucht
ONDERSCHEID TUSSEN DEONTOLOGIE EN TUCHT
De deontologie omvat de regels die moeten waarborgen dat de magistraat, advocaat, en andere juridische
dienstverleners hun taak op een maatschappelijk verantwoorde wijze vervullen.
– Deontologie is het geheel van de gedragsregels die de concrete uitoefening van het beroep beheersen.
Tucht = het instrument dat het mogelijk maakt de overtreding op deontologische normen te sanctioneren en
dus de deontologische normen afdwingbaar te maken
– Tucht is enkel een aspect van deontologie: toezicht op de naleving ervan, de sancties die mogelijk zijn,
procedures die moeten worden gevolgd om een persoon die de regels miskent te kunnen vervolgen,
….
ONDERSCHEID TUCHT EN STRAFRECHT
Tucht is bovendien niet hetzelfde als strafrecht:
– Het voornaamste verschil is het niet toepasselijk zijn van 2 basisprincipes uit het strafrecht:
o ‘Nullum crimen sine lege’ en ‘nullum poena sine lege’
Geen misdaad zonder wet en geen straf zonder wet => niet van toepassing op de
deontologie
3
, Lees: er zijn codes uitgewerkt, reglementen bijgekomen, maar er zijn nog steeds
ongeschreven deontologische regels die je kan miskennen en waarvoor je
gesanctioneerd kunt worden
Het betreft vooral inbreuken op de collegialiteit, de aantasting van de waardigheid van het ambt
De uitoefening van de tucht wordt overgelaten aan de eigen beroepsgroep, die door de wetgever het best
geplaatst werd bevonden om hun leden te bestraffen, en op snelle, discrete en efficiënte wijze in te spelen op
concrete misstappen van collega’s
– Vb. art. 404 Ger.W m.b.t. de tucht van magistraten, aangevuld met een tweede lid dat er later
bijgekomen is n.a.v. de affaire Dutroux
– Veel kritiek geweest op het nut van de het tweede lid omdat het het eerste herhaalt
o Enige verklaring: wetgever wou aangeven dat ze het serieus nemen, wantoestanden in
justitie gaan aanpakken
BRONNEN
Zeer uiteenlopen en verspreid
– Er zijn een aantal deontologische regels die rechtstreeks uit int’le en supranationale verdragen kunnen
worden afgeleid, vooral EVRM
– Het Gerechtelijk Wetboek
– Sommige bijzondere wetten (vb. Wet inzake Deontologie voor Advocaten)
– Koninklijke besluiten
– Zelfreglementering door de eigen beroepsorganisatie -> betrekking op de concrete regels m.b.t. tot de
uitoefening van het beroep
Vele regels zijn evenwel ongeschreven
Zowel op mondiaal, op Europees als op nationaal vlak is er een beweging aan de gang om bepaalde algemeen
geldende deontologische normen uit te werken als een soort algemeen referentiekader
EVOLUTIE VAN DE JURIDISCHE BEROEPEN EN INVLOED OP DEONTOLOGIE
De gewijzigde omstandigheden hebben ongetwijfeld een invloed op de invulling van deontologische regels
– Wijzigingen in de advocatuur
o Toenemende concurrentie
o Doorgedreven specialisatie
o Groei en internationalisering van advocatenkantoren
o Mediatisering
o Invloed Europese regelgeving
4
INTRODUCTIE
Er is een toenemende polarisering in de maatschappij => polarisering tussen politici, tussen advocatuur en
magistratuur, … => heeft een invloed op de invulling van de rechtstaat
Vb. 2 advocaten uit de rechtszaal gezet:
– Wrakingsverzoeken werden ingediend door de beklaagden (= wanneer je twijfelt aan de
onpartijdigheid van de rechter)
o Het aantal wrakingsverzoeken is in de voorbije 4 jaar bijna verdubbeld. Vooral in de sfeer van
het strafprocesrecht en in drugszaken legt men een verzoek tot wraking neer
o Bij politici ontstaat de indruk dat sommige advocaten hét middel gevonden hebben om
vertraging uit te lokken => wordt ten zeerste bestreden door de advocaten in kwestie (‘we
mogen het gebruiken in het belang van de cliënt’)
– Probleem: wat meestal de motivering is van de wrakingsverzoeken heeft te maken met de
samenstelling van de rechtbank
o Naargelang de aard van de zaak is het een welbepaalde rechter die zal zetelen. Op het niveau
van de eerste aanleg gebeurt het wel eens dat de samenstelling aangepast wordt volgens de
noden van de dienst
o De voorzitter van die bepaalde kamer in casu was niet de vaste voorzitter van de kamer (‘ik
heb niet de rechter gekregen die normaal zou moeten optreden’).
o Het is zo dat advocatuur en magistratuur een andere taak hebben. Ze moeten hun cliënten
verdedigen met alle nodige middelen, maar ze moeten hun rol op een correcte wijze
vervullen ter vrijwaring van de belangen van eenieder
Correct, behoorlijk en het belangrijkste het vertrouwen van de burger in justitie
moet beschermd worden (dit laatste gaat systematisch achteruit)
Beklaagden werden geblinddoekt binnengebracht -> kan indien de veiligheid dit
vereist, ingegeven door het belang van het proces (= een veiligheidsmaatregel)
Een van de advocaten beklaagde dit omdat het vermoeden van onschuld
ondermijnd werd. Hij heeft niet de mogelijkheid gekregen om dat
standpunt toe te lichten
Rechter heeft gebruik gemaakt van zijn politiebevoegdheid en heeft
gevraagd de advocaten buiten te zetten. Als gevolg heeft een grove
woordwisseling plaatsgevonden wat natuurlijk ook niet kan
Samenvattend: het belangrijkste is dat er een klimaat wordt gehandhaafd waarin de rechtstaat overeind kan
blijven
1
,HOOFDSTUK I. INLEIDING
WAT IS DEONTOLOGIE? SITUERING EN BEGRIPSOMSCHRIJVING
Het komt erop aan hoe je het juridisch beroep zal uitoefenen in een concrete situatie, het gaat om
gedragsregelen (hoe ga je om met de rechtzoekende, de rechter, t.a.v. de maatschappij in haar geheel)
– Jeremy Bentham: ‘kennis van wat men behoort te doen bij elke gelegenheid’
– = een juridisch geconcretiseerde gedragsregel, die in een bepaalde historische context voortvloeit uit
de morele hoedanigheidsvoorwaarden van loyauteit ten aanzien van de rechtzoekende en
verantwoordelijkheidszin ten aanzien van de maatschappij
o Er tekenen zich immers grote veranderingen af in de rechtswereld en de beroepspraktijk (vb.
sociale media: kan een rechter optreden op een forum?)
DOELSTELLING
De deontologische regels beogen drie niveaus van bescherming te garanderen
– Beletten dat de juridische dienstverlener te veel wordt meegesleept door zijn eigenbelang
o Vb. ereloon niet uitsluitend laten afhangen van het bereikte resultaat, want elke advocaat
heeft het recht op betaling van diensten die hij geleverd heeft
o Vb. gerechtsdeurwaarders mogen zichzelf rechtstreeks noch onrechtstreeks de roerende
goederen toewijzen waarvan de verkoop hun is opgedragen en eenzelfde verbod geldt voor
notarissen die belast zijn met de verkoop van onroerende goederen
– Beletten dat de dienstverlener zich te veel zou identificeren met het belang van de rechtszoekende
zodat de maatschappelijke verantwoordelijkheidszin in het gedrang komt
o Vb. magistraat mag niet zetelen in een zaak die zeer sterk lijkt op een zaak waarin hij zelf, zijn
bloedverwant, zijn partner, … in betrokken is -> vermoeden dat men niet meer onpartijdig
gaat optreden
– Beletten dat de dienstverlener te veel rekening houdt met het maatschappelijk belang op korte
termijn en niet met de loyauteit tegenover de rechtszoekende (niet aan politiek beginnen doen, maar
een concreet geschil beslechten)
HISTORISCHE VERANDERLIJKHEID
De gebondenheid van beroepsuitoefeningsvoorwaarden aan maatschappelijke zeden/technische evolutie
– Mediatisering heeft een grote invloed gehad op de deontologie
– De problematiek van de reclame, commercialisering van vele beroepen
– …
2
,BESTAANSREDEN
De nood aan een welomlijnde deontologie is groter naarmate het beroep een grotere impact heeft op het
maatschappelijk leven
Verschillende juridische handelingen kunnen uitsluitend worden gesteld door beoefenaren van juridische
beroepen
– Al die juridische beroepen heb je nodig om uw rechten te realiseren -> dus ook een reglementering
nodig die de juridische beroepsuitoefenaars ertoe verplicht om hun beroep op een correcte manier uit
te oefenen om vertrouwen te wekken bij de rechtszoekende (= vangregels van de macht, de macht
moet binnen de perken worden gehouden)
– De deontologische regels zijn er vooral op gericht om het vertrouwen van de maatschappij in de
justitie te vrijwaren -> zeer belangrijk! Vooral omdat die juridische beroep beschermde titels hebben
en een monopolie positie hebben voor het uitoefenen van hun taak
De historisch veranderde regels zijn belangrijk omdat de naleving meestal moet worden nagekeken door de
eigen beroepsgroep. De sanctionering gebeurt door de beroepsgroep, al zijn er externe waakhonden die ervoor
zorgen dat dit effectief wordt toegepast
– Sanctionering is nodig, het is naïef te geloven dat de beoefenaren van bepaalde beroepen zich
vrijwillig zouden onderwerpen aan een aantal gedragsregels
– Er is een instantie nodig die de naleving van de gedragsregels waarborgt en waar nodig, inbreuken
sanctioneert => gebeurt door de uitoefening van de tucht
ONDERSCHEID TUSSEN DEONTOLOGIE EN TUCHT
De deontologie omvat de regels die moeten waarborgen dat de magistraat, advocaat, en andere juridische
dienstverleners hun taak op een maatschappelijk verantwoorde wijze vervullen.
– Deontologie is het geheel van de gedragsregels die de concrete uitoefening van het beroep beheersen.
Tucht = het instrument dat het mogelijk maakt de overtreding op deontologische normen te sanctioneren en
dus de deontologische normen afdwingbaar te maken
– Tucht is enkel een aspect van deontologie: toezicht op de naleving ervan, de sancties die mogelijk zijn,
procedures die moeten worden gevolgd om een persoon die de regels miskent te kunnen vervolgen,
….
ONDERSCHEID TUCHT EN STRAFRECHT
Tucht is bovendien niet hetzelfde als strafrecht:
– Het voornaamste verschil is het niet toepasselijk zijn van 2 basisprincipes uit het strafrecht:
o ‘Nullum crimen sine lege’ en ‘nullum poena sine lege’
Geen misdaad zonder wet en geen straf zonder wet => niet van toepassing op de
deontologie
3
, Lees: er zijn codes uitgewerkt, reglementen bijgekomen, maar er zijn nog steeds
ongeschreven deontologische regels die je kan miskennen en waarvoor je
gesanctioneerd kunt worden
Het betreft vooral inbreuken op de collegialiteit, de aantasting van de waardigheid van het ambt
De uitoefening van de tucht wordt overgelaten aan de eigen beroepsgroep, die door de wetgever het best
geplaatst werd bevonden om hun leden te bestraffen, en op snelle, discrete en efficiënte wijze in te spelen op
concrete misstappen van collega’s
– Vb. art. 404 Ger.W m.b.t. de tucht van magistraten, aangevuld met een tweede lid dat er later
bijgekomen is n.a.v. de affaire Dutroux
– Veel kritiek geweest op het nut van de het tweede lid omdat het het eerste herhaalt
o Enige verklaring: wetgever wou aangeven dat ze het serieus nemen, wantoestanden in
justitie gaan aanpakken
BRONNEN
Zeer uiteenlopen en verspreid
– Er zijn een aantal deontologische regels die rechtstreeks uit int’le en supranationale verdragen kunnen
worden afgeleid, vooral EVRM
– Het Gerechtelijk Wetboek
– Sommige bijzondere wetten (vb. Wet inzake Deontologie voor Advocaten)
– Koninklijke besluiten
– Zelfreglementering door de eigen beroepsorganisatie -> betrekking op de concrete regels m.b.t. tot de
uitoefening van het beroep
Vele regels zijn evenwel ongeschreven
Zowel op mondiaal, op Europees als op nationaal vlak is er een beweging aan de gang om bepaalde algemeen
geldende deontologische normen uit te werken als een soort algemeen referentiekader
EVOLUTIE VAN DE JURIDISCHE BEROEPEN EN INVLOED OP DEONTOLOGIE
De gewijzigde omstandigheden hebben ongetwijfeld een invloed op de invulling van deontologische regels
– Wijzigingen in de advocatuur
o Toenemende concurrentie
o Doorgedreven specialisatie
o Groei en internationalisering van advocatenkantoren
o Mediatisering
o Invloed Europese regelgeving
4
