SAMENVATTING
VERBINTENISSENRECHT
2025-2026
Prof. Dr. Britt Weyts
hannelore engelen
,Engelen Hannelore
Verbintenissenrecht
Bronnen van verbintenissen:
Art. 5.3, eerste lid BW: Bronnen van verbintenissen en draagwijdte van de bepalingen
Verbintenissen ontstaan uit een rechtshandeling ((handling die u stelt met de bedoeling
om rechtsgevolgen te creëren), uit een oneigenlijk contract, uit de buitencontractuele
aansprakelijkheid of uit de wet.
Omvat:
- Verbintenissen uit eenzijdige en meerzijdige rechtshandelingen
- Verbintenissen uit rechtsfeiten: BCA en oneigenlijke contracten (zaakwaarneming,
onverschuldigde betaling en ongerechtvaardigde verrijking)
Verbintenissen die ontstaan uit rechtsfeiten (feit waaraan we rechtsgevolgen gaan
knopen) BCA: bv ik parkeer mijn auto op de openbare weg en ik zie iemand vandalisme
plegen op mijn auto. Ik sta in een buitencontractuele relatie met die persoon. Daaraan
zullen dus rechtsgevolgen aan vast hangen.
Doelstellingen verbintenissenrecht:
- Bindende kracht overeenkomst m.h.o. op een efficiënt en rechtszeker verloop van
het rechtsverkeer: De wetgever gaat ervan uit dat wanneer je een overeenkomst
sluit dat je dit niet zomaar doet maar het van bindende kracht is bv een
huurovereenkomst. Er ontstaan meerdere verbintenissen door het huurcontract.
De rechter kan een overeenkomst ook niet zomaar naast zich neerleggen of
herschrijven.
- Contractsvrijheid, steunend op individuele vrijheid en autonomie:
Contractsvrijheid: Wij genieten van individuele vrijheid. Iedereen is vrij om te
contracteren met wie hij wil, tegen welke prijs etc. De vrijheid om te zeggen dat
ik met X wel wil contracteren en met Y niet. Hier zijn veel uitzonderingen bv men
mag niemand discrimineren.
- Maatschappelijke rechtvaardigheid: Maatschappelijke rechtvaardigheid: in een
ideale wereld hebben wij allemaal dezelfde kennis etc maar in de praktijk is dit
niet. Er bestaan machtsonevenwichten. Bv consument klaagt tegen een bedrijf
zoals Telenet. De wetgever wil dus een soort gelijkheid creëren. Zodat ook de
mindere partij beschermd kan worden.
Boek 1 BW: Algemene bepalingen
Principes:
• Transversale werking, maar van groot belang voor het verbintenissenrecht: Boek
1= volledige privaatrecht
▪ Geeft definities van: bronnen, toepassing van wet in de tijd, rechtshandeling,
wilsuiting, kennisgeving, tijdsbepaling en voorwaarde, berekening termijnen,
vertegenwoordiging, subjectieve goede trouw, rechtsmisbruik, oogmerk om te
schade, afstand van recht
▪ Gelaagde structuur (van algemeen naar bijzonder)
▪ Keuze voor algemeen begrippenkader verdient goedkeuring
Kritiek op Boek 1 BW:
1
,Engelen Hannelore
- Vragen bij totstandkoming
- Summier wetboek
- Waarom worden bepaalde begrippen wel en andere niet gedefinieerd in Boek 1
BW?
Rechtsmisbruik: wetgever heeft dit veranderd en is het belangrijk dat het begrip op
dezelfde manier omschreven wordt in heel het privaatrecht dus dat is dan vastgelegd in
boek 1.
Doelstellingen boek 5 BW
Modernisering:
Terminologische vereenvoudiging:
Bv. voorzichtige en redelijke persoon, ongerechtvaardigde verrijking, …
Maar aantal moeilijke/verwarrende begrippen werden behouden (bv. oneigenlijke
contracten, wilsverhinderende dwaling…)
Meer moderne en logische structuur
Inhoudelijke modernisering
• Nieuw evenwicht tussen wilsautonomie en rol rechter
• Sancties op maat
• Overdracht van verbintenissen, schuldvorderingen en contracten
Toegankelijk voor de burger
Maar blijft een technische regeling
Modernisering: De wetgever heeft getracht om begrippen erin te zetten die begrijpelijk
zijn ook door niet juristen.
Coherentie en rechtszekerheid bevorderen:
- Codificatie (verankeren van wat het hof van cass gezegd heeft) van
bestaande cassatierechtspraak
Vbn. buitengerechtelijke ontbinding op partijverklaring, contracts- en
onderhandelingsvrijheid, misbruik van omstandigheden, enz.
- Vereenvoudiging van aantal regels
- Meer coherente structuur
O.a. chronologische regeling van sluiten tot einde van ovk
Competitiviteit van het Belgische recht verhogen
Men stelde vast in de praktijk dat wanneer er contracten werden gesloten dat er weinig
werd gekozen voor het Belgische recht. Vandaar dat het gemoderniseerd werd.
Codificatie: verankeren van wat het Hof van Cassatie gezegd heeft.
Aard v/d wetsbepalingen
▪ Algemene catch all bepaling in Boek 5 BW
Art. 5.3, tweede lid BW:
2
, Engelen Hannelore
De bepalingen van dit boek zijn van aanvullend recht tenzij uit de tekst of de draagwijdte
ervan blijkt dat ze geheel of gedeeltelijk een karakter van dwingend recht of van
openbare orde hebben.
▪ Boek 1 BW: geen regeling
- vergetelheid van de wetgever?
- zelfde regeling als bij Boek 5 BW?
De aard van de wetsbepaling: openbare orde, dwingend recht of aanvullend recht.
Het begrip verbintenis
▪ Oud BW:
Geen definitie in oud BW, wel in RL:
A. rechtsband tussen personen
B. ontstaan uit een RH of een andere menselijke gedraging waaraan de wet of
rechtspraak rechtsgevolgen vastknoopt
C. met als voorwerp het doen ontstaan van in geld waardeerbare aanspraken
D. kan in rechte worden afgedwongen
Vroeger bestond er geen wettelijk definitie.
Bv je hebt afgesproken met een vriend om naar de cinema te gaan, dan heb je geen
verbintenis geschonden. Dit zijn morele afspraken. Dot zijn louter vriendschappelijke
afspraken maar je hebt ook juridische afspraken dat wel verbintenissen zijn en waar je
dus wel moet opdagen.
Verbintenis moet dus juridisch afdwingbaar zijn .
A. Rechtsband tussen personen
• Tussen personen
• Waarbij de ene een vorderingsrecht heeft op de andere (aanspraak jegens een
persoon op een bepaalde gedraging)
• Verschil met zakelijk recht (geeft zeggenschap op een zaak, vb. eigendom,
vruchtgebruik)
• Verschil in geldingskracht
Rechtsband tussen twee personen bv huurder en verhuurder.
Zakelijke rechten: iedereen moet dat respecteren bv eigendom recht, niet iedereen mag
daar zomaar op bouwen en moet dat dus respecteren
B. Ontstaan uit een RH, de wet of een rechtsfeit
▪ Een RH
Art. 1.3 BW Rechtshandeling
De rechtshandeling is de wilsuiting waarbij een of meer personen de bedoeling hebben
om rechtsgevolgen te doen ontstaan.
- - Uit overeenkomst: rechtsband tussen minstens 2 personen (meerzijdige RH)
m.h.o. op het doen ontstaan van rechtsgevolgen Vb. koop, huur, …
- Uit eenzijdige RH Vb. aanbod
▪ Een rechtsfeit Vb. fout, gebrekkige zaak,…
3
VERBINTENISSENRECHT
2025-2026
Prof. Dr. Britt Weyts
hannelore engelen
,Engelen Hannelore
Verbintenissenrecht
Bronnen van verbintenissen:
Art. 5.3, eerste lid BW: Bronnen van verbintenissen en draagwijdte van de bepalingen
Verbintenissen ontstaan uit een rechtshandeling ((handling die u stelt met de bedoeling
om rechtsgevolgen te creëren), uit een oneigenlijk contract, uit de buitencontractuele
aansprakelijkheid of uit de wet.
Omvat:
- Verbintenissen uit eenzijdige en meerzijdige rechtshandelingen
- Verbintenissen uit rechtsfeiten: BCA en oneigenlijke contracten (zaakwaarneming,
onverschuldigde betaling en ongerechtvaardigde verrijking)
Verbintenissen die ontstaan uit rechtsfeiten (feit waaraan we rechtsgevolgen gaan
knopen) BCA: bv ik parkeer mijn auto op de openbare weg en ik zie iemand vandalisme
plegen op mijn auto. Ik sta in een buitencontractuele relatie met die persoon. Daaraan
zullen dus rechtsgevolgen aan vast hangen.
Doelstellingen verbintenissenrecht:
- Bindende kracht overeenkomst m.h.o. op een efficiënt en rechtszeker verloop van
het rechtsverkeer: De wetgever gaat ervan uit dat wanneer je een overeenkomst
sluit dat je dit niet zomaar doet maar het van bindende kracht is bv een
huurovereenkomst. Er ontstaan meerdere verbintenissen door het huurcontract.
De rechter kan een overeenkomst ook niet zomaar naast zich neerleggen of
herschrijven.
- Contractsvrijheid, steunend op individuele vrijheid en autonomie:
Contractsvrijheid: Wij genieten van individuele vrijheid. Iedereen is vrij om te
contracteren met wie hij wil, tegen welke prijs etc. De vrijheid om te zeggen dat
ik met X wel wil contracteren en met Y niet. Hier zijn veel uitzonderingen bv men
mag niemand discrimineren.
- Maatschappelijke rechtvaardigheid: Maatschappelijke rechtvaardigheid: in een
ideale wereld hebben wij allemaal dezelfde kennis etc maar in de praktijk is dit
niet. Er bestaan machtsonevenwichten. Bv consument klaagt tegen een bedrijf
zoals Telenet. De wetgever wil dus een soort gelijkheid creëren. Zodat ook de
mindere partij beschermd kan worden.
Boek 1 BW: Algemene bepalingen
Principes:
• Transversale werking, maar van groot belang voor het verbintenissenrecht: Boek
1= volledige privaatrecht
▪ Geeft definities van: bronnen, toepassing van wet in de tijd, rechtshandeling,
wilsuiting, kennisgeving, tijdsbepaling en voorwaarde, berekening termijnen,
vertegenwoordiging, subjectieve goede trouw, rechtsmisbruik, oogmerk om te
schade, afstand van recht
▪ Gelaagde structuur (van algemeen naar bijzonder)
▪ Keuze voor algemeen begrippenkader verdient goedkeuring
Kritiek op Boek 1 BW:
1
,Engelen Hannelore
- Vragen bij totstandkoming
- Summier wetboek
- Waarom worden bepaalde begrippen wel en andere niet gedefinieerd in Boek 1
BW?
Rechtsmisbruik: wetgever heeft dit veranderd en is het belangrijk dat het begrip op
dezelfde manier omschreven wordt in heel het privaatrecht dus dat is dan vastgelegd in
boek 1.
Doelstellingen boek 5 BW
Modernisering:
Terminologische vereenvoudiging:
Bv. voorzichtige en redelijke persoon, ongerechtvaardigde verrijking, …
Maar aantal moeilijke/verwarrende begrippen werden behouden (bv. oneigenlijke
contracten, wilsverhinderende dwaling…)
Meer moderne en logische structuur
Inhoudelijke modernisering
• Nieuw evenwicht tussen wilsautonomie en rol rechter
• Sancties op maat
• Overdracht van verbintenissen, schuldvorderingen en contracten
Toegankelijk voor de burger
Maar blijft een technische regeling
Modernisering: De wetgever heeft getracht om begrippen erin te zetten die begrijpelijk
zijn ook door niet juristen.
Coherentie en rechtszekerheid bevorderen:
- Codificatie (verankeren van wat het hof van cass gezegd heeft) van
bestaande cassatierechtspraak
Vbn. buitengerechtelijke ontbinding op partijverklaring, contracts- en
onderhandelingsvrijheid, misbruik van omstandigheden, enz.
- Vereenvoudiging van aantal regels
- Meer coherente structuur
O.a. chronologische regeling van sluiten tot einde van ovk
Competitiviteit van het Belgische recht verhogen
Men stelde vast in de praktijk dat wanneer er contracten werden gesloten dat er weinig
werd gekozen voor het Belgische recht. Vandaar dat het gemoderniseerd werd.
Codificatie: verankeren van wat het Hof van Cassatie gezegd heeft.
Aard v/d wetsbepalingen
▪ Algemene catch all bepaling in Boek 5 BW
Art. 5.3, tweede lid BW:
2
, Engelen Hannelore
De bepalingen van dit boek zijn van aanvullend recht tenzij uit de tekst of de draagwijdte
ervan blijkt dat ze geheel of gedeeltelijk een karakter van dwingend recht of van
openbare orde hebben.
▪ Boek 1 BW: geen regeling
- vergetelheid van de wetgever?
- zelfde regeling als bij Boek 5 BW?
De aard van de wetsbepaling: openbare orde, dwingend recht of aanvullend recht.
Het begrip verbintenis
▪ Oud BW:
Geen definitie in oud BW, wel in RL:
A. rechtsband tussen personen
B. ontstaan uit een RH of een andere menselijke gedraging waaraan de wet of
rechtspraak rechtsgevolgen vastknoopt
C. met als voorwerp het doen ontstaan van in geld waardeerbare aanspraken
D. kan in rechte worden afgedwongen
Vroeger bestond er geen wettelijk definitie.
Bv je hebt afgesproken met een vriend om naar de cinema te gaan, dan heb je geen
verbintenis geschonden. Dit zijn morele afspraken. Dot zijn louter vriendschappelijke
afspraken maar je hebt ook juridische afspraken dat wel verbintenissen zijn en waar je
dus wel moet opdagen.
Verbintenis moet dus juridisch afdwingbaar zijn .
A. Rechtsband tussen personen
• Tussen personen
• Waarbij de ene een vorderingsrecht heeft op de andere (aanspraak jegens een
persoon op een bepaalde gedraging)
• Verschil met zakelijk recht (geeft zeggenschap op een zaak, vb. eigendom,
vruchtgebruik)
• Verschil in geldingskracht
Rechtsband tussen twee personen bv huurder en verhuurder.
Zakelijke rechten: iedereen moet dat respecteren bv eigendom recht, niet iedereen mag
daar zomaar op bouwen en moet dat dus respecteren
B. Ontstaan uit een RH, de wet of een rechtsfeit
▪ Een RH
Art. 1.3 BW Rechtshandeling
De rechtshandeling is de wilsuiting waarbij een of meer personen de bedoeling hebben
om rechtsgevolgen te doen ontstaan.
- - Uit overeenkomst: rechtsband tussen minstens 2 personen (meerzijdige RH)
m.h.o. op het doen ontstaan van rechtsgevolgen Vb. koop, huur, …
- Uit eenzijdige RH Vb. aanbod
▪ Een rechtsfeit Vb. fout, gebrekkige zaak,…
3
