PROF DR. M. VAN LEUVENHAEGE
SOCIOLOGIE= studie vd maatschappij
MCQ= gevraagd in multiple choice.
SPEELVELD 1
1.1 Een beeld v/e titel
Normatieve sociologie= beschrijven hoe een samenleving eruit zou moeten zien, vgs een
modelbeeld (eerder dan beschrijven hoe de samenleving is).
Sociologie is de (objectieve) studie van de samenleving. Het woord ‘sociologie’ komt van
een samenstelling van Latijn en Grieks: socius (metgezel), societas (samenleving), en
logos (kennis, leer, kunde), die samen letterlijk ‘samenlevings-/maatschappijkunde’
betekenen.
Het eerste concept van sociologie lag bij Emmanuel Joseph Sièyes (18e eeuw).
Doel: ten tijde van de Franse Revolutie de samenleving inrichten. Hij kwam tot de
conclusie dat er drie standen waren (Qu’ est-ce que le tiers état?): de clerus, de
adel en de derde stand. De derde stand is de grootste en moet volgens Sièyes
meer inspraak krijgen. Voor die reden is hij toch niet de grondlegger van de
sociologie: hij ging uit van een normatieve wetenschap – hoe de samenleving
moet zijn – niet van een objectieve wetenschap – hoe de samenleving is. Sièyas
kwam met nieuw concept ‘volkssoevereiniteit’.
Politiek gekleurd standpunt: sociologie was de leer die een rechtvaardige en
revolutionaire inrichting vd samenleving voorschreef.
2e uitvinding vd sociologie: Wetenschapsfilosoof Auguste Comte (1830) als grondlegger
vd sociologie met nadruk op positivisme (observeren en empirish onderzoek, objectief in
navolging v natuurwetenschappen: ook objectief, bevrijdend, empirish). Hij noemt
sociologie de meest complexe wetenschap (cours de philosophie positive) want die
bestudeert heel het maatschappijgebeuren, de ultieme complexiteit w bestudeerd. Men
gaat opzoek nr wetmatigheden id samenleving adhv dat empirisch onderzoek.
Sociologen willen weten hoe mensen samenleven in allerhande sociale verbanden
(gezinnen, verenigingen, bedrijven, steden, staten). Ook kenmerken vd verbanden en
wetmatigheden doorgronden die het samenleven sturen.
Samenlevingsspel: samenleving is speelveld met spelregels en spelers. Spelregels: nt
allemaal even dwingend. Scheidsrechters bestraft inbreuken naargelang de ernst.
Sommige regels vr interpretatie vatbaar en andere behoren tot de goede gewoonten.
Geen procedurele en formele vereisten om v geldige regel te kunnen spreken id
samenleving.
Samenleving vgl met voetbal: binnen een samenleving tellen regels (rechtsregels en andere zoals informele).
We spelen allemaal het spel mee maar in een andere positie (culturele veranderingen!). Afspraken rond wat er
gebeurt als je regels nt nakomt. Hoe communiceren?
Wie zit er naast de samenleving (tribune– coach als dirigent van wat er gebeurt op het voorplan, ook socioloog
als wetenschapper en als neutrale waarnemer) of wie mag er zelfs nt op de tribune (kansarme mensen)? =
rollen: wat er w verwacht v die persoon.
1
,Status: ondanks lagere waarderingen v jobs zn die beroepen nt minder belangrijk vr
goede werking vd samenleving. Communiceren en interageren.
Neutraliteit is belangrijk mr we hebben allemaal voorkeuren en overtuigingen die we nt
zomaar kunnen verbergen. Sociale identiteit w gevormd dr kenmerken of dimensies bv
religieuze overtuigingen, socio-econ afkomst.
Dimensie v positionaliteit Reflectievragen
Onderzoekstopic Impact op het onderzoek?
Epistemologie Impact op datgene je weet?
Ontologie Impact op wat je kan observeren als
onderzoeker?
Methodologie= studie vd Impact op methodologische keuzes die je
onderzoeksmethoden maakt?
Onderzoekers-als-instrument Impact op je relatie met de
onderzoekparticipanten?
Communicatie Impact op hoe je jezelf vertegenwoordigt
in geschreven en andere communicaties?
Positionaliteit is vanuit jezelf en hoe die ervoor zorgt dat jij nr dingen kijkt en mensen
nr u kijken.
=Jouw geïntegreerde sociale identiteit die bepaalt hoe jij de wereld ziet, welke vragen je
stelt en hoe
anderen jou zien en beoordelen. Het is belangrijk om je hiervan bewust te zijn als je
wetenschappelijk
onderzoek verricht, omdat jouw wetenschappelijke keuzes en benaderingen
richtinggevend zijn voor het
onderzoek dat je voert. De sociale positie die je inneemt hangt samen met je identiteit.
Positionality statement= verklaring waarbij de wetenschapper voorafgaand a zn
onderzoek gaat meegeven wat die eigenlijk v zn eigen positionaliteit vindt.
Intersectionaliteit= concept dat beschrijft hoe versch sociale identiteitskenmerken
(gender, etniciteit, klasse, seksuele oriëntatie, religie, handicap, etc.) gelijktijdig en in
samenhang invloed hebben op hoe mensen privileges ervaren of w onderdrukt. Het
kruispuntdenken, de kruising vd versch identiteitskenmerken zorgt vr de unieke ervaring
v privilege of onderdrukking/uitsluiting. Je w nt EXTRA gediscrimineerd mr gwn anders
omwille vd samenhang bv een witte heteroseksuele man.
Kimberlé Crenshaw: jurist, keek nr zaak over general motors; zwarte vrouwen hadden
een proces aangespannen omdat ze zich slachtoffer v discriminatie voelden. General
motors zei dat dit niet waar is en ook juridisch gezien juist. Juridisch kon je nt aanvechten
dat er geen zwarte vrouwen waren want er waren zowel zwarte mannen als witte
vrouwen en zo dus zowel vrouwen als zwarten aanwezig. Zo zag Crenshaw dat het
rechtssysteem niet in orde was want dit is dubbele discriminatie. De gelijktijdige
samenhang of overlap is hier belangrijk. De combinatie zorgt voor de onderdrukking.
2
,De discriminatie lag dus niet enkel in het zwart-zijn (anders werden ook zwarte mannen
ontslagen) of vrouw-zijn (anders werden ook witte vrouwen ontslagen), maar in een
combinatie van beide.
Kruispuntdenken= unieke ervaring v discriminatie en dit komt voort uit de combinatie v
kenmerken v sociale identiteit. Het is een samengestelde ervaring, specifiek vr de
combinatie.
1.2 Het dagelijkse leven dr de sociologische lens
Sociologische lens: bedoeld om allerlei regelmatigheden en de achterliggende
werkelijkheid vd samenleving te lezen. Het is nt louter imaginair, de socioloog hft ook
praktische werkinstrumenten zoals surveys, observaties, interviews, enquêtes. IS NIET
sociale bril (referentiekader).
Sociologische verbeelding: deze beelden moeten wel nog geïnterpreteerd w: de socioloog
beschikt over kennis en ervaring om dat te doen. Socioloog Charles Wright Mills: het
is een bepaalde vaardigheid om dingen id samenleving waar te nemen en te verklaren.
Socioloog moet vermogen hebben om te weten dat er ook een grote sociale structuur of
maatschappelijke context omheen zit. Verder kijken nr sociologische bewegingen id
maatschappij, die kunnen verklaren wrm een persoon doet wat die doet (bv scheiden,
discriminatie).
!!!3 componenten:
1. Geschiedenis: evoluties en veranderingsprocessen die ih verleden hebben
plaatsgevonden en die de samenleving v vandaag hebben gevormd.
2. Biografie en vaststelling: welke mensen bevolken een bepaalde samenleving?
3. Sociale structuur: hoe werken de maatschappelijke instituties, wat zn de
dominante instituties, hoe houden ze de maatschappelijke orde in stand? Sociale
structuur gaat over de samenleving en de structuren zoals die nu zijn.
Voorbeeld: Door de beroepsstructuur is er een grotere behoefte aan kennis (bedrijven
vragen hooggeschoolde werknemers, sociale structuur) sinds het negentiende-eeuwse
industrialisatieproces (geschiedenis), waardoor er vandaag meer jongeren aan de
universiteit studeren (biografie).
Voorbeeld: Heel wat mensen leven in armoede (biografie), als gevolg v persoonlijke
tegenslagen (ziekte, gebrek a opleiding…) en structurele kwesties, zoals gebrek a
goedbetaalde jobs vr laaggeschoolden en discriminatie (sociale structuur). Deze
structurele processen hangen op hun beurt samen met historische gebeurtenissen zoals
de opkomst vh kapitalisme of het koloniaal verleden ve land/regio (geschiedenis).
Voorbeeld: Heel wat jongeren hebben mentale problemen (biografie) omdat de
arbeidsmarkt gekenmerkt w dr hoge prestatiedruk, onzekerheid en de eis om altijd en
overal beschikbaar te zn (sociale structuur). De overgang nr deze sterk gedigitaliseerde
prestatiemaatschappij creëerde kansen, mr zorgde ook vr spanningen (geschiedenis).
Mills koppelt voorwaarde aan sociologische verbeelding: “being able to think ourselves
away from the familiar routines of our daily lives in order to look anew”= men moet in
staat zn om v perspectief te wisselen dr afstand te nemen vd actuele toestand en een
alternatief standpunt in te nemen.
1.2.1 Selectieve waarneming
3
, Concreet: schijnbare vanzelfsprekendheden vh dagelijkse leven overstijgen. De dagelijkse
werkelijkheid (biografie) moet in haar ruimere historische (geschiedenis) en sociale
context (sociale structuur) w geplaatst. Dat kan alleen dr afstand te nemen v
vanzelfsprekendheden zoals routines.
→ routineus handelen en denken zn diep ingebed in dagelijks leven mr leiden tot
vertekend beeld vd werkelijkheid omdat we de werkelijkheid selectief waarnemen
vanuit onze eigen positie id wereld. Deze positie hft aantal kenmerken die de
selectiviteit v onze waarneming verklaren
Fysieke en sociale beperkingen bv armoede, je kan nt overal zijn, persoon
met beperking
Belangen: geneigd om datgene eruit te halen dat je ten goede komt
Kennis en informatie: alg vorming die je blik opent waardoor je meer
ontvankelijk bent vr andere berichten of standpunten
Voorkeur en afkeer: maatschappelijke ideeën die evolueren bv
echtscheidingen, mode. Socialisatieproces= proces waarbij een individu
zich id omgang met anderen de cultuur v zn omgeving eigen maakt.
Welke kenmerken v onze eigen positie bepalen de selectieve waarneming:
stroomtrein was vroeger positief gegeven want het representeerde een goede
industriële revolutie maar nu negatief beeld want slecht vr klimaat.
1.2.2 Referentiekader= sociale bril
= selectieve waarneming begint nt altijd weer opnieuw. Vanuit onze eerdere ervaringen
bouwen we een raamwerk op dat onze latere waarnemingen zal beïnvloeden. We delen
dit kader met mensen die ongeveer dezelfde maatschappelijke posities, kennis,
belangen, ervaringen en voorkeuren hebben. Dit legt onze sociologische verbeelding aan
banden. !!!!!Kenmerken:
1 geheel: al onze waarnemingen gebeuren vanuit hetzelfde referentiekader
Stabiel mr nt onveranderlijk
Evenveel referentiekaders bestaan als individuen
Gedeelde referentiekaders wnr grote groepen individuen in ongeveer dezelfde
sociale omstandigheden opgroeien of werken.
⇒ Verscheidenheid a referentiekaders waardoor we ook versch reageren op en anders
verslag uitbrengen over dezelfde gebeurtenissen. Zo ontstaat een verschil tss
zakelijke werkelijkheid en beleefde werkelijkheid.
Je handelt nr wat je ziet door je bril mr die bril is gekleurd want die is opgebouwd dr
ervaringen en zo is die selectief en komt het nt altijd overeen met realiteit= verschil
zakelijke werkelijkheid en eigen beleefde werkelijkheid want daar ga je je gedrag op
afstemmen. Dat maakt ook dat er situaties zien die nt zijn zoals we ze zien.
De beleefde werkelijkheid stuurt ons handelen sterker dan de zakelijke werkelijkheid
⇒Thomastheorema= als mensen situaties als werkelijk definiëren, dan w die ook
werkelijk in hun gevolgen, omdat mensen zich gn gedragen nr hun perceptie vd realiteit.
4
SOCIOLOGIE= studie vd maatschappij
MCQ= gevraagd in multiple choice.
SPEELVELD 1
1.1 Een beeld v/e titel
Normatieve sociologie= beschrijven hoe een samenleving eruit zou moeten zien, vgs een
modelbeeld (eerder dan beschrijven hoe de samenleving is).
Sociologie is de (objectieve) studie van de samenleving. Het woord ‘sociologie’ komt van
een samenstelling van Latijn en Grieks: socius (metgezel), societas (samenleving), en
logos (kennis, leer, kunde), die samen letterlijk ‘samenlevings-/maatschappijkunde’
betekenen.
Het eerste concept van sociologie lag bij Emmanuel Joseph Sièyes (18e eeuw).
Doel: ten tijde van de Franse Revolutie de samenleving inrichten. Hij kwam tot de
conclusie dat er drie standen waren (Qu’ est-ce que le tiers état?): de clerus, de
adel en de derde stand. De derde stand is de grootste en moet volgens Sièyes
meer inspraak krijgen. Voor die reden is hij toch niet de grondlegger van de
sociologie: hij ging uit van een normatieve wetenschap – hoe de samenleving
moet zijn – niet van een objectieve wetenschap – hoe de samenleving is. Sièyas
kwam met nieuw concept ‘volkssoevereiniteit’.
Politiek gekleurd standpunt: sociologie was de leer die een rechtvaardige en
revolutionaire inrichting vd samenleving voorschreef.
2e uitvinding vd sociologie: Wetenschapsfilosoof Auguste Comte (1830) als grondlegger
vd sociologie met nadruk op positivisme (observeren en empirish onderzoek, objectief in
navolging v natuurwetenschappen: ook objectief, bevrijdend, empirish). Hij noemt
sociologie de meest complexe wetenschap (cours de philosophie positive) want die
bestudeert heel het maatschappijgebeuren, de ultieme complexiteit w bestudeerd. Men
gaat opzoek nr wetmatigheden id samenleving adhv dat empirisch onderzoek.
Sociologen willen weten hoe mensen samenleven in allerhande sociale verbanden
(gezinnen, verenigingen, bedrijven, steden, staten). Ook kenmerken vd verbanden en
wetmatigheden doorgronden die het samenleven sturen.
Samenlevingsspel: samenleving is speelveld met spelregels en spelers. Spelregels: nt
allemaal even dwingend. Scheidsrechters bestraft inbreuken naargelang de ernst.
Sommige regels vr interpretatie vatbaar en andere behoren tot de goede gewoonten.
Geen procedurele en formele vereisten om v geldige regel te kunnen spreken id
samenleving.
Samenleving vgl met voetbal: binnen een samenleving tellen regels (rechtsregels en andere zoals informele).
We spelen allemaal het spel mee maar in een andere positie (culturele veranderingen!). Afspraken rond wat er
gebeurt als je regels nt nakomt. Hoe communiceren?
Wie zit er naast de samenleving (tribune– coach als dirigent van wat er gebeurt op het voorplan, ook socioloog
als wetenschapper en als neutrale waarnemer) of wie mag er zelfs nt op de tribune (kansarme mensen)? =
rollen: wat er w verwacht v die persoon.
1
,Status: ondanks lagere waarderingen v jobs zn die beroepen nt minder belangrijk vr
goede werking vd samenleving. Communiceren en interageren.
Neutraliteit is belangrijk mr we hebben allemaal voorkeuren en overtuigingen die we nt
zomaar kunnen verbergen. Sociale identiteit w gevormd dr kenmerken of dimensies bv
religieuze overtuigingen, socio-econ afkomst.
Dimensie v positionaliteit Reflectievragen
Onderzoekstopic Impact op het onderzoek?
Epistemologie Impact op datgene je weet?
Ontologie Impact op wat je kan observeren als
onderzoeker?
Methodologie= studie vd Impact op methodologische keuzes die je
onderzoeksmethoden maakt?
Onderzoekers-als-instrument Impact op je relatie met de
onderzoekparticipanten?
Communicatie Impact op hoe je jezelf vertegenwoordigt
in geschreven en andere communicaties?
Positionaliteit is vanuit jezelf en hoe die ervoor zorgt dat jij nr dingen kijkt en mensen
nr u kijken.
=Jouw geïntegreerde sociale identiteit die bepaalt hoe jij de wereld ziet, welke vragen je
stelt en hoe
anderen jou zien en beoordelen. Het is belangrijk om je hiervan bewust te zijn als je
wetenschappelijk
onderzoek verricht, omdat jouw wetenschappelijke keuzes en benaderingen
richtinggevend zijn voor het
onderzoek dat je voert. De sociale positie die je inneemt hangt samen met je identiteit.
Positionality statement= verklaring waarbij de wetenschapper voorafgaand a zn
onderzoek gaat meegeven wat die eigenlijk v zn eigen positionaliteit vindt.
Intersectionaliteit= concept dat beschrijft hoe versch sociale identiteitskenmerken
(gender, etniciteit, klasse, seksuele oriëntatie, religie, handicap, etc.) gelijktijdig en in
samenhang invloed hebben op hoe mensen privileges ervaren of w onderdrukt. Het
kruispuntdenken, de kruising vd versch identiteitskenmerken zorgt vr de unieke ervaring
v privilege of onderdrukking/uitsluiting. Je w nt EXTRA gediscrimineerd mr gwn anders
omwille vd samenhang bv een witte heteroseksuele man.
Kimberlé Crenshaw: jurist, keek nr zaak over general motors; zwarte vrouwen hadden
een proces aangespannen omdat ze zich slachtoffer v discriminatie voelden. General
motors zei dat dit niet waar is en ook juridisch gezien juist. Juridisch kon je nt aanvechten
dat er geen zwarte vrouwen waren want er waren zowel zwarte mannen als witte
vrouwen en zo dus zowel vrouwen als zwarten aanwezig. Zo zag Crenshaw dat het
rechtssysteem niet in orde was want dit is dubbele discriminatie. De gelijktijdige
samenhang of overlap is hier belangrijk. De combinatie zorgt voor de onderdrukking.
2
,De discriminatie lag dus niet enkel in het zwart-zijn (anders werden ook zwarte mannen
ontslagen) of vrouw-zijn (anders werden ook witte vrouwen ontslagen), maar in een
combinatie van beide.
Kruispuntdenken= unieke ervaring v discriminatie en dit komt voort uit de combinatie v
kenmerken v sociale identiteit. Het is een samengestelde ervaring, specifiek vr de
combinatie.
1.2 Het dagelijkse leven dr de sociologische lens
Sociologische lens: bedoeld om allerlei regelmatigheden en de achterliggende
werkelijkheid vd samenleving te lezen. Het is nt louter imaginair, de socioloog hft ook
praktische werkinstrumenten zoals surveys, observaties, interviews, enquêtes. IS NIET
sociale bril (referentiekader).
Sociologische verbeelding: deze beelden moeten wel nog geïnterpreteerd w: de socioloog
beschikt over kennis en ervaring om dat te doen. Socioloog Charles Wright Mills: het
is een bepaalde vaardigheid om dingen id samenleving waar te nemen en te verklaren.
Socioloog moet vermogen hebben om te weten dat er ook een grote sociale structuur of
maatschappelijke context omheen zit. Verder kijken nr sociologische bewegingen id
maatschappij, die kunnen verklaren wrm een persoon doet wat die doet (bv scheiden,
discriminatie).
!!!3 componenten:
1. Geschiedenis: evoluties en veranderingsprocessen die ih verleden hebben
plaatsgevonden en die de samenleving v vandaag hebben gevormd.
2. Biografie en vaststelling: welke mensen bevolken een bepaalde samenleving?
3. Sociale structuur: hoe werken de maatschappelijke instituties, wat zn de
dominante instituties, hoe houden ze de maatschappelijke orde in stand? Sociale
structuur gaat over de samenleving en de structuren zoals die nu zijn.
Voorbeeld: Door de beroepsstructuur is er een grotere behoefte aan kennis (bedrijven
vragen hooggeschoolde werknemers, sociale structuur) sinds het negentiende-eeuwse
industrialisatieproces (geschiedenis), waardoor er vandaag meer jongeren aan de
universiteit studeren (biografie).
Voorbeeld: Heel wat mensen leven in armoede (biografie), als gevolg v persoonlijke
tegenslagen (ziekte, gebrek a opleiding…) en structurele kwesties, zoals gebrek a
goedbetaalde jobs vr laaggeschoolden en discriminatie (sociale structuur). Deze
structurele processen hangen op hun beurt samen met historische gebeurtenissen zoals
de opkomst vh kapitalisme of het koloniaal verleden ve land/regio (geschiedenis).
Voorbeeld: Heel wat jongeren hebben mentale problemen (biografie) omdat de
arbeidsmarkt gekenmerkt w dr hoge prestatiedruk, onzekerheid en de eis om altijd en
overal beschikbaar te zn (sociale structuur). De overgang nr deze sterk gedigitaliseerde
prestatiemaatschappij creëerde kansen, mr zorgde ook vr spanningen (geschiedenis).
Mills koppelt voorwaarde aan sociologische verbeelding: “being able to think ourselves
away from the familiar routines of our daily lives in order to look anew”= men moet in
staat zn om v perspectief te wisselen dr afstand te nemen vd actuele toestand en een
alternatief standpunt in te nemen.
1.2.1 Selectieve waarneming
3
, Concreet: schijnbare vanzelfsprekendheden vh dagelijkse leven overstijgen. De dagelijkse
werkelijkheid (biografie) moet in haar ruimere historische (geschiedenis) en sociale
context (sociale structuur) w geplaatst. Dat kan alleen dr afstand te nemen v
vanzelfsprekendheden zoals routines.
→ routineus handelen en denken zn diep ingebed in dagelijks leven mr leiden tot
vertekend beeld vd werkelijkheid omdat we de werkelijkheid selectief waarnemen
vanuit onze eigen positie id wereld. Deze positie hft aantal kenmerken die de
selectiviteit v onze waarneming verklaren
Fysieke en sociale beperkingen bv armoede, je kan nt overal zijn, persoon
met beperking
Belangen: geneigd om datgene eruit te halen dat je ten goede komt
Kennis en informatie: alg vorming die je blik opent waardoor je meer
ontvankelijk bent vr andere berichten of standpunten
Voorkeur en afkeer: maatschappelijke ideeën die evolueren bv
echtscheidingen, mode. Socialisatieproces= proces waarbij een individu
zich id omgang met anderen de cultuur v zn omgeving eigen maakt.
Welke kenmerken v onze eigen positie bepalen de selectieve waarneming:
stroomtrein was vroeger positief gegeven want het representeerde een goede
industriële revolutie maar nu negatief beeld want slecht vr klimaat.
1.2.2 Referentiekader= sociale bril
= selectieve waarneming begint nt altijd weer opnieuw. Vanuit onze eerdere ervaringen
bouwen we een raamwerk op dat onze latere waarnemingen zal beïnvloeden. We delen
dit kader met mensen die ongeveer dezelfde maatschappelijke posities, kennis,
belangen, ervaringen en voorkeuren hebben. Dit legt onze sociologische verbeelding aan
banden. !!!!!Kenmerken:
1 geheel: al onze waarnemingen gebeuren vanuit hetzelfde referentiekader
Stabiel mr nt onveranderlijk
Evenveel referentiekaders bestaan als individuen
Gedeelde referentiekaders wnr grote groepen individuen in ongeveer dezelfde
sociale omstandigheden opgroeien of werken.
⇒ Verscheidenheid a referentiekaders waardoor we ook versch reageren op en anders
verslag uitbrengen over dezelfde gebeurtenissen. Zo ontstaat een verschil tss
zakelijke werkelijkheid en beleefde werkelijkheid.
Je handelt nr wat je ziet door je bril mr die bril is gekleurd want die is opgebouwd dr
ervaringen en zo is die selectief en komt het nt altijd overeen met realiteit= verschil
zakelijke werkelijkheid en eigen beleefde werkelijkheid want daar ga je je gedrag op
afstemmen. Dat maakt ook dat er situaties zien die nt zijn zoals we ze zien.
De beleefde werkelijkheid stuurt ons handelen sterker dan de zakelijke werkelijkheid
⇒Thomastheorema= als mensen situaties als werkelijk definiëren, dan w die ook
werkelijk in hun gevolgen, omdat mensen zich gn gedragen nr hun perceptie vd realiteit.
4
