PSYCHOLOGIE
LEEN DE MEDTS & GOEDELE DE NIL
HOGENT
1STE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
,1
,Inhoud
HS1: WAT IS PSYCHOLOGIE?
1. KENMERKEN VAN DE WETENSCHAP.......................................................................................... 8
1.1 DOMEIN .............................................................................................................................. 8
1.2 HYPOTHESEN EN THEORIEËN.............................................................................................. 8
1.3 REDUCTIE ........................................................................................................................... 8
1.4 INTERSUBJECTIEVE OVEREENSTEMMING............................................................................. 8
1.5 FORMULERING.................................................................................................................... 8
1.6 VOORTGANG ...................................................................................................................... 9
1.7 KRITISCH ............................................................................................................................ 9
1.8 MENSBEELD EN FILOSOFISCH GEDACHTEGOED ................................................................. 9
2. METHODEN .............................................................................................................................. 9
2.1 MENSENKENNIS.................................................................................................................. 9
2.2 NIET – PSYCHOMETRISCHE METHODEN .............................................................................. 9
2.3 PSYCHOMETRISCHE METHODEN ...................................................................................... 10
3. DISCIPLINES........................................................................................................................... 11
HS2: PSYCHOTHERAPIE
1. DODO BIRD VERDICT .............................................................................................................. 12
1.1 COMMON FACTORS THEORY ............................................................................................. 12
1.2 PLACEBO .......................................................................................................................... 12
2. DODO BIRD MYTH................................................................................................................... 12
3. EVIDENCE-BASED................................................................................................................... 13
3.1 RANDOMISED CONTROL TRIALS (RCT’s) ............................................................................ 13
3.2 EMPIRICALLY SUPPORTED TREATMENTS (EST) ................................................................... 13
4. EMDR ..................................................................................................................................... 14
5. AAN VERBETERING TOE .......................................................................................................... 14
6. INDELING & VERDELING ......................................................................................................... 15
6.1 WIE DOET WAT? ................................................................................................................ 15
6.2 WIE DOET WAT? ................................................................................................................ 15
6.3 INTEGRATIEF ..................................................................................................................... 16
6.4 ONLINE – OF INTERNETTHERAPIE ...................................................................................... 16
6.5 KRITISCH TEGENOVER DE PSYCHIATRIE ............................................................................ 17
6.6 PATIËNT EN CLIËNT ........................................................................................................... 17
HS3: PSYCHOANALYSE
1. WAT ERVOOR KWAM ............................................................................................................... 18
1.1 MESMER ........................................................................................................................... 18
2
, 1.2 CHARCOT ......................................................................................................................... 18
1.3 BREUER ............................................................................................................................ 19
1.4 FLIESS............................................................................................................................... 19
2. THEORIEËN EN CONCEPTEN .................................................................................................. 19
2.1 PSYCHOSEKSUELE FASEN ................................................................................................. 20
2.2 PERSOONLIJKHEIDSSTRUCTUUR....................................................................................... 20
2.3 ONDERBEWUSTE .............................................................................................................. 21
2.4 ANALYTISCHE KUUR .......................................................................................................... 21
3. AFWEERMECHANISMEN ......................................................................................................... 23
3.1 SUBLIMATIE ...................................................................................................................... 23
3.2 FIXATIE EN REGRESSIE ...................................................................................................... 23
3.3 COMPENSATIE .................................................................................................................. 24
3.4 ISOLEREN , SPLITSEN EN DISSOCIATIE............................................................................... 24
3.5 VERPLAATSING ................................................................................................................. 24
3.6 RATIONALISATIE ................................................................................................................ 24
3.7 ONTKENNING EN VERMIJDING .......................................................................................... 24
3.8 INTELLECTUALISATIE ......................................................................................................... 24
3.9 REACTIEFORMATIE ............................................................................................................ 25
3.10 PROJECTIE ...................................................................................................................... 25
HS4: BEHAVIORISME
1. SITUERING ............................................................................................................................. 26
2. KENMERKEN VAN HET BLACK BOX BEHAVIORISME .................................................................. 26
3. KLASSIEKE CONDITIONERING ................................................................................................. 27
3.1 SCHEMA ........................................................................................................................... 27
3.2 VOORBEELDEN ................................................................................................................. 28
3.3 KENMERKEN ..................................................................................................................... 28
3.4 TOEPASSINGEN ................................................................................................................ 29
3.5 METHODIEKEN .................................................................................................................. 30
4. OPERANTE CONDITIONERING (INSTRUMENTEEL LEREN) ......................................................... 32
4.1 THORNDIKE ...................................................................................................................... 32
4.2 SKINNER EN ZIJN SKINNERBOX.......................................................................................... 32
4.3 OPERANTE CONDITIONERING ........................................................................................... 33
4.4 SR, DE CONSEQUENTIES ................................................................................................... 33
4.5 BELONEN .......................................................................................................................... 33
4.6 ONTSNAPPEN AAN HET ONAANGENAME ........................................................................... 35
4.7 CONFRONTATIE VERMIJDEN .............................................................................................. 35
3
, 4.8 STRAF ............................................................................................................................... 35
4.9 WEGNEMEN VAN HET AANGENAME (NEGATIEVE STRAF) .................................................... 35
4.10 UITBLIJVEN VAN HET AANGENAME EN NEGEREN ............................................................. 35
4.11 KENMERKEN OPERANTE CONDITIONERING ..................................................................... 36
5. TOEPASSEN ............................................................................................................................ 36
5.1 OPVOEDEN ....................................................................................................................... 36
6. NEOBEHAVIORISME................................................................................................................ 36
HS5: HUMANISTISCHE PSYCHOLOGIE
1. UITGANGSPUNTEN ................................................................................................................. 38
2. INVLOEDEN ............................................................................................................................ 38
3. CARL ROGERS ........................................................................................................................ 39
4. CLIENT – CENTERED THERAPY ................................................................................................ 40
4.1 BESCHRIJVING .................................................................................................................. 40
4.2 BASISHOUDINGEN ............................................................................................................ 40
4.3 FOCUSSEN ....................................................................................................................... 41
5. THOMAS GORDON.................................................................................................................. 41
5.1 BEHOEFTECONFLICT ........................................................................................................ 42
5.2 WAARDECONFLICT EN OVERLEGMODEL ........................................................................... 45
6. TOEPASSINGEN ...................................................................................................................... 45
6.1 OPVOEDING...................................................................................................................... 45
6.2 ONDERWIJS ...................................................................................................................... 46
6.3 PERSONEN MET DEMENTIE (VALIDATION METHODE) ......................................................... 46
6.4 PERSONEN MET EEN VERSTANDELIJKE BEPERKING (GENTLE TEACHING) ........................... 46
7. ABRAHAM MASLOW ................................................................................................................ 46
7.1 DE BEHOEFTEPIRAMIDE .................................................................................................... 46
7.2 ERG – THEORIE .................................................................................................................. 47
HS7: SYSTEEMDENKEN
1. SITUERING ............................................................................................................................. 48
2. SYSTEMEN .............................................................................................................................. 48
3. KENMERKEN ........................................................................................................................... 49
3.1 TOTALITEIT, GESTALT ......................................................................................................... 49
3.2 INTEGRAAL, COMPLEX ...................................................................................................... 49
3.3 CONTEXTUEEL .................................................................................................................. 49
3.4 GRENZEN .......................................................................................................................... 50
3.5 FEEDBACK ........................................................................................................................ 50
3.6 CIRCULARITEIT.................................................................................................................. 50
4
, 3.7 EQUIFINALITEIT ................................................................................................................. 51
4. COMMUNICATIE ..................................................................................................................... 51
4.1 REGELMATIGHEDEN.......................................................................................................... 51
4.2 AXIOMA’S VAN WATZLAWICK ............................................................................................. 52
5. SYSTEEMTHERAPEUTISCHE STROMINGEN .............................................................................. 54
5.1 CYBERNETISCHE SCHOOL ................................................................................................ 54
5.2 STRATEGISCHE SCHOOL ................................................................................................... 54
5.3 STRUCTURELE SCHOOL .................................................................................................... 54
5.4 CONTEXTUELE SCHOOL .................................................................................................... 55
6. METHODIEKEN ....................................................................................................................... 56
7. GEZINSKAARTEN EN GENOGRAMMEN..................................................................................... 56
HS9: COGNITIEVE PSYCHOLOGIE
1. COGNITIE ............................................................................................................................... 57
1.1 INNER SPEECH.................................................................................................................. 57
1.2 LATENT LEREN .................................................................................................................. 57
1.3 ATTRIBUTIE EN LABELEN.................................................................................................... 58
2. CGT – RE(B)T – G-DENKEN ....................................................................................................... 59
2.1 COGNITIEVE GEDRAGSTHERAPIE ...................................................................................... 59
2.2 RET/REBT .......................................................................................................................... 59
2.3 G – DENKEN ...................................................................................................................... 61
3. SCHEMATHERAPIE.................................................................................................................. 62
3.1 SCHEMA’S ........................................................................................................................ 62
3.2 MODI ................................................................................................................................ 63
3.3 THERAPIE .......................................................................................................................... 63
4. METHODIEKEN ....................................................................................................................... 64
4.1 COGNITIEVE HERSTRUCTURERING.................................................................................... 64
4.2 SOCRATISCHE DIALOOG ................................................................................................... 64
4.3 ZELFINSTRUCTIETRAINING ................................................................................................ 64
4.4 PSYCHO – EDUCATIE ......................................................................................................... 65
4.5 EXPOSURE ........................................................................................................................ 65
4.6 RE – SCRIPTING ................................................................................................................. 65
4.7 GEDRAGSEXPERIMENT ...................................................................................................... 65
HS10: GEDRAGSTHERAPIE VAN DE 3DE GENERATIE
1. MINDFULNESS ....................................................................................................................... 66
1.1 ACHTWEKENPROGRAMMA ................................................................................................ 66
1.2 WETENSCHAPPELIJK EN GEPOPULARISEERD..................................................................... 68
5
,2. DIALECTISCHE GEDRAGSTHERAPIE (DGT) ............................................................................... 69
2.1 DIALECTISCH .................................................................................................................... 70
2.2 METHODIEKEN .................................................................................................................. 71
3. ACCEPTANCE AND COMMITMENT THEORY ............................................................................. 71
HS11: NARRATIEVE PSYCHOLOGIE
1. WHITE & EPSTON .................................................................................................................... 74
2. METHODIEKEN ....................................................................................................................... 74
2.1 RE – AUTHORING CONVERSATIONS ................................................................................... 75
2.2 RE – MEMBERING CONVERSATIONS .................................................................................. 76
2.3 OUTSIDER WITNESSES EN DE DEFINITIONAL CEREMONY................................................... 76
2.4 BRIEVEN EN CERTIFICATEN ............................................................................................... 77
2.5 EXTERNALISING CONVERSATIONS .................................................................................... 77
2.6 UNIEKE ERVARINGEN EN STEIGERBOUWENDE GESPREKKEN............................................. 77
3. TOEPASSINGEN ...................................................................................................................... 77
3.1 NARRATIEVE EXPOSURE THERAPIE .................................................................................... 77
3.2 REMINISCENTIE ................................................................................................................ 78
3.3 MULTI FAMILY THERAPY ..................................................................................................... 78
3.4 REFLECTING TEAM ............................................................................................................ 78
4. POSTMODERN ........................................................................................................................ 78
HS12: OPLOSSINGSGERICHTE PSYCHOLOGIE
1. DE SHAZER EN BERG .............................................................................................................. 79
2. UITGANGSPUNTEN EN METHODIEKEN .................................................................................... 80
2.1 CLIËNT .............................................................................................................................. 80
2.2 HULPVERLENER EN COACH .............................................................................................. 80
2.3 HULPVRAAG EN DIAGNOSTIEK .......................................................................................... 80
2.4 OPLOSSINGEN .................................................................................................................. 81
2.5 UITZONDERINGEN ............................................................................................................ 81
2.6 WONDERVRAAG................................................................................................................ 81
2.7 SCHAALVRAAG ................................................................................................................. 81
2.8 VERANDERING & DOELGERICHT HANDELEN ..................................................................... 82
2.9 GESPREKSTECHNIEKEN .................................................................................................... 82
2.10 DE RELATIE...................................................................................................................... 83
2.11 TIJDSPERSPECTIEF .......................................................................................................... 84
3. ANDERE STROMINGEN ........................................................................................................... 84
4. TIJDSGEEST ............................................................................................................................ 84
5. BEMERKINGEN ....................................................................................................................... 85
6
,HS13: POSITIEVE PSYCHOLOGIE
1. SELIGMAN .............................................................................................................................. 86
2. FREDERIKE BANNIK ................................................................................................................ 87
3. STERKE KANTENBENADERING ................................................................................................ 88
2. CSIKSZENTMIHALYI ................................................................................................................ 89
3. MINDER OPTIMISTISCH ........................................................................................................... 89
HS14: EVOLUTIEPSYCHOLOGIE
1. EVOLUTIELEER ....................................................................................................................... 90
1.1 NATUURLIJKE SELECTIE ..................................................................................................... 90
1.2 FITNESS ............................................................................................................................ 91
1.3 ENVIRONMENT OF EVOLUTIONARY ADAPTEDNESS ............................................................ 92
1.4 MISMATCH ........................................................................................................................ 92
2. EVOLUTIONAIRE VISIE OP DE PSYCHE ..................................................................................... 92
3. DE SEKSUELE SELECTIE .......................................................................................................... 93
HS15: NEUROPSYCHOLOGIE
1. WAT IS KLINISCHE NEUROPSYCHOLOGIE? ............................................................................. 95
2. WAT IS NEUROPLASTICITEIT? .................................................................................................. 96
7
, HS1: WAT IS PSYCHOLOGIE?
1. KENMERKEN VAN DE WETENSCHAP
▪ domein
▪ hypothesen en theorieën
▪ reductie
▪ intersubjectieve overeenstemming
▪ formulering
▪ voortgang
▪ kritisch
▪ mensbeeld & filosofisch gedachtengoed
1.1 DOMEIN
Het onderwerp van een bepaalde wetenschap of discipline.
Voor de psychologie is dat de mens, zowel zijn innerlijke psyche als zijn gedragingen, maar ook zijn
interactie met de context waarin hij leefde en leeft.
1.2 HYPOTHESEN EN THEORIEËN
▪ systematische en hiërarchische ordening
▪ van inzichten en causale verbanden
▪ over een bepaald gebied van de werkelijkheid
hypothese: een wetenschappelijke stelling die nog niet bewezen is
1.3 REDUCTIE
Elke wetenschap is een vereenvoudiging van de totale werkelijkheid.
Iedere psychologische theorie faalt aangezien je niet in de huid van de ander kan gaan zitten.
Bvb. “What is it like to be a bat?”
1.4 INTERSUBJECTIEVE OVEREENSTEMMING
Iets is geldig of waar voor een groep mensen onderling.
Bvb. het geloof in God, het is niet omdat een groep mensen er in gelooft, dat het ook echt zo is
Wetenschap streeft naar intersubjectieve overeenstemming tussen diegene die zich aan
wetenschappelijke regels houden.
1.5 FORMULERING
▪ nauwkeurig, precies, ondubbelzinnig
▪ communiceerbaar
▪ afbakenen vakgebied, weren buitenstaanders
Bvb. frustratietolerantie en oedipuscomplex
3 manieren bij het definiëren van intelligentie
▪ verbale, intuïtieve manier
▪ functionele omschrijving
▪ psychometrische, operationele omschrijving
8
, 1.6 VOORTGANG
wetenschap evolueert;
▪ paradigma’s volgen elkaar op en zijn tijdsgebonden
paradigma: samenhangende wetenschappelijke visies, theorieën, begrippenkaders en
onderzoeksmethoden
referentiekader: welke vragen zijn er en hoe moeten we die oplossen?
zienswijze, filosofisch uitgangspunt, grondhouding, wereldbeeld
▪ cyclische voortgang
feiten
hypothesen
toetsen in een onderzoeksopzet
integreren in theorie
1.7 KRITISCH
Alle wetenschappen worden kritisch opgebouwd; men vraagt zich af of het verzamelde
feitenmateriaal niet gekleurd is door subjectieve vooronderstellingen en verwachtingen.
Het is pas als men tot een intersubjectieve overeenstemming komt, als verschillende
onderzoekers het eens zijn, dat de conclusies worden geaccepteerd binnen de wetenschap.
1.8 MENSBEELD EN FILOSOFISCH GEDACHTEGOED
Elke wetenschap impliceert een mens- en wereldbeeld, een visie, een levensbeschouwing is
ofwel onderliggend bij het formuleren van nieuwe paradigma of vloeit als een onlosmakelijke
conclusie voort uit de opgebouwde theorieën.
2. METHODEN
methodologie: de discipline die omschrijft aan welke spelregels moet worden voldaan om tot
betrouwbare wetenschappelijke kennis te komen
2.1 MENSENKENNIS
Subjectief, waardegeladen en cultuurgebonden en niet noodzakelijk universeel.
2.2 NIET – PSYCHOMETRISCHE METHODEN
niet – psychometrische methoden: methoden die geen strikte statistische of cijfermatige
onderbouw hebben
OBSERVATIE
Het systematisch waarnemen en registreren.
participerende observatie: observator zal deelnemen aan het proces waarbinnen hij personen
observeert zonder dat proces te verstoren, of slechts minimaal
INTROSPECTIE
Het van op een afstand naar de eigen gedachten, gevoelens, verlangens, motieven en
gedragingen kijken.
Moeilijkheden met mentaliseren kunnen het gevolg zijn van een kindertijd waarin stilte en non –
verbaal gedrag primeerden en er weinig aandacht was voor introspectie.
9
LEEN DE MEDTS & GOEDELE DE NIL
HOGENT
1STE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
,1
,Inhoud
HS1: WAT IS PSYCHOLOGIE?
1. KENMERKEN VAN DE WETENSCHAP.......................................................................................... 8
1.1 DOMEIN .............................................................................................................................. 8
1.2 HYPOTHESEN EN THEORIEËN.............................................................................................. 8
1.3 REDUCTIE ........................................................................................................................... 8
1.4 INTERSUBJECTIEVE OVEREENSTEMMING............................................................................. 8
1.5 FORMULERING.................................................................................................................... 8
1.6 VOORTGANG ...................................................................................................................... 9
1.7 KRITISCH ............................................................................................................................ 9
1.8 MENSBEELD EN FILOSOFISCH GEDACHTEGOED ................................................................. 9
2. METHODEN .............................................................................................................................. 9
2.1 MENSENKENNIS.................................................................................................................. 9
2.2 NIET – PSYCHOMETRISCHE METHODEN .............................................................................. 9
2.3 PSYCHOMETRISCHE METHODEN ...................................................................................... 10
3. DISCIPLINES........................................................................................................................... 11
HS2: PSYCHOTHERAPIE
1. DODO BIRD VERDICT .............................................................................................................. 12
1.1 COMMON FACTORS THEORY ............................................................................................. 12
1.2 PLACEBO .......................................................................................................................... 12
2. DODO BIRD MYTH................................................................................................................... 12
3. EVIDENCE-BASED................................................................................................................... 13
3.1 RANDOMISED CONTROL TRIALS (RCT’s) ............................................................................ 13
3.2 EMPIRICALLY SUPPORTED TREATMENTS (EST) ................................................................... 13
4. EMDR ..................................................................................................................................... 14
5. AAN VERBETERING TOE .......................................................................................................... 14
6. INDELING & VERDELING ......................................................................................................... 15
6.1 WIE DOET WAT? ................................................................................................................ 15
6.2 WIE DOET WAT? ................................................................................................................ 15
6.3 INTEGRATIEF ..................................................................................................................... 16
6.4 ONLINE – OF INTERNETTHERAPIE ...................................................................................... 16
6.5 KRITISCH TEGENOVER DE PSYCHIATRIE ............................................................................ 17
6.6 PATIËNT EN CLIËNT ........................................................................................................... 17
HS3: PSYCHOANALYSE
1. WAT ERVOOR KWAM ............................................................................................................... 18
1.1 MESMER ........................................................................................................................... 18
2
, 1.2 CHARCOT ......................................................................................................................... 18
1.3 BREUER ............................................................................................................................ 19
1.4 FLIESS............................................................................................................................... 19
2. THEORIEËN EN CONCEPTEN .................................................................................................. 19
2.1 PSYCHOSEKSUELE FASEN ................................................................................................. 20
2.2 PERSOONLIJKHEIDSSTRUCTUUR....................................................................................... 20
2.3 ONDERBEWUSTE .............................................................................................................. 21
2.4 ANALYTISCHE KUUR .......................................................................................................... 21
3. AFWEERMECHANISMEN ......................................................................................................... 23
3.1 SUBLIMATIE ...................................................................................................................... 23
3.2 FIXATIE EN REGRESSIE ...................................................................................................... 23
3.3 COMPENSATIE .................................................................................................................. 24
3.4 ISOLEREN , SPLITSEN EN DISSOCIATIE............................................................................... 24
3.5 VERPLAATSING ................................................................................................................. 24
3.6 RATIONALISATIE ................................................................................................................ 24
3.7 ONTKENNING EN VERMIJDING .......................................................................................... 24
3.8 INTELLECTUALISATIE ......................................................................................................... 24
3.9 REACTIEFORMATIE ............................................................................................................ 25
3.10 PROJECTIE ...................................................................................................................... 25
HS4: BEHAVIORISME
1. SITUERING ............................................................................................................................. 26
2. KENMERKEN VAN HET BLACK BOX BEHAVIORISME .................................................................. 26
3. KLASSIEKE CONDITIONERING ................................................................................................. 27
3.1 SCHEMA ........................................................................................................................... 27
3.2 VOORBEELDEN ................................................................................................................. 28
3.3 KENMERKEN ..................................................................................................................... 28
3.4 TOEPASSINGEN ................................................................................................................ 29
3.5 METHODIEKEN .................................................................................................................. 30
4. OPERANTE CONDITIONERING (INSTRUMENTEEL LEREN) ......................................................... 32
4.1 THORNDIKE ...................................................................................................................... 32
4.2 SKINNER EN ZIJN SKINNERBOX.......................................................................................... 32
4.3 OPERANTE CONDITIONERING ........................................................................................... 33
4.4 SR, DE CONSEQUENTIES ................................................................................................... 33
4.5 BELONEN .......................................................................................................................... 33
4.6 ONTSNAPPEN AAN HET ONAANGENAME ........................................................................... 35
4.7 CONFRONTATIE VERMIJDEN .............................................................................................. 35
3
, 4.8 STRAF ............................................................................................................................... 35
4.9 WEGNEMEN VAN HET AANGENAME (NEGATIEVE STRAF) .................................................... 35
4.10 UITBLIJVEN VAN HET AANGENAME EN NEGEREN ............................................................. 35
4.11 KENMERKEN OPERANTE CONDITIONERING ..................................................................... 36
5. TOEPASSEN ............................................................................................................................ 36
5.1 OPVOEDEN ....................................................................................................................... 36
6. NEOBEHAVIORISME................................................................................................................ 36
HS5: HUMANISTISCHE PSYCHOLOGIE
1. UITGANGSPUNTEN ................................................................................................................. 38
2. INVLOEDEN ............................................................................................................................ 38
3. CARL ROGERS ........................................................................................................................ 39
4. CLIENT – CENTERED THERAPY ................................................................................................ 40
4.1 BESCHRIJVING .................................................................................................................. 40
4.2 BASISHOUDINGEN ............................................................................................................ 40
4.3 FOCUSSEN ....................................................................................................................... 41
5. THOMAS GORDON.................................................................................................................. 41
5.1 BEHOEFTECONFLICT ........................................................................................................ 42
5.2 WAARDECONFLICT EN OVERLEGMODEL ........................................................................... 45
6. TOEPASSINGEN ...................................................................................................................... 45
6.1 OPVOEDING...................................................................................................................... 45
6.2 ONDERWIJS ...................................................................................................................... 46
6.3 PERSONEN MET DEMENTIE (VALIDATION METHODE) ......................................................... 46
6.4 PERSONEN MET EEN VERSTANDELIJKE BEPERKING (GENTLE TEACHING) ........................... 46
7. ABRAHAM MASLOW ................................................................................................................ 46
7.1 DE BEHOEFTEPIRAMIDE .................................................................................................... 46
7.2 ERG – THEORIE .................................................................................................................. 47
HS7: SYSTEEMDENKEN
1. SITUERING ............................................................................................................................. 48
2. SYSTEMEN .............................................................................................................................. 48
3. KENMERKEN ........................................................................................................................... 49
3.1 TOTALITEIT, GESTALT ......................................................................................................... 49
3.2 INTEGRAAL, COMPLEX ...................................................................................................... 49
3.3 CONTEXTUEEL .................................................................................................................. 49
3.4 GRENZEN .......................................................................................................................... 50
3.5 FEEDBACK ........................................................................................................................ 50
3.6 CIRCULARITEIT.................................................................................................................. 50
4
, 3.7 EQUIFINALITEIT ................................................................................................................. 51
4. COMMUNICATIE ..................................................................................................................... 51
4.1 REGELMATIGHEDEN.......................................................................................................... 51
4.2 AXIOMA’S VAN WATZLAWICK ............................................................................................. 52
5. SYSTEEMTHERAPEUTISCHE STROMINGEN .............................................................................. 54
5.1 CYBERNETISCHE SCHOOL ................................................................................................ 54
5.2 STRATEGISCHE SCHOOL ................................................................................................... 54
5.3 STRUCTURELE SCHOOL .................................................................................................... 54
5.4 CONTEXTUELE SCHOOL .................................................................................................... 55
6. METHODIEKEN ....................................................................................................................... 56
7. GEZINSKAARTEN EN GENOGRAMMEN..................................................................................... 56
HS9: COGNITIEVE PSYCHOLOGIE
1. COGNITIE ............................................................................................................................... 57
1.1 INNER SPEECH.................................................................................................................. 57
1.2 LATENT LEREN .................................................................................................................. 57
1.3 ATTRIBUTIE EN LABELEN.................................................................................................... 58
2. CGT – RE(B)T – G-DENKEN ....................................................................................................... 59
2.1 COGNITIEVE GEDRAGSTHERAPIE ...................................................................................... 59
2.2 RET/REBT .......................................................................................................................... 59
2.3 G – DENKEN ...................................................................................................................... 61
3. SCHEMATHERAPIE.................................................................................................................. 62
3.1 SCHEMA’S ........................................................................................................................ 62
3.2 MODI ................................................................................................................................ 63
3.3 THERAPIE .......................................................................................................................... 63
4. METHODIEKEN ....................................................................................................................... 64
4.1 COGNITIEVE HERSTRUCTURERING.................................................................................... 64
4.2 SOCRATISCHE DIALOOG ................................................................................................... 64
4.3 ZELFINSTRUCTIETRAINING ................................................................................................ 64
4.4 PSYCHO – EDUCATIE ......................................................................................................... 65
4.5 EXPOSURE ........................................................................................................................ 65
4.6 RE – SCRIPTING ................................................................................................................. 65
4.7 GEDRAGSEXPERIMENT ...................................................................................................... 65
HS10: GEDRAGSTHERAPIE VAN DE 3DE GENERATIE
1. MINDFULNESS ....................................................................................................................... 66
1.1 ACHTWEKENPROGRAMMA ................................................................................................ 66
1.2 WETENSCHAPPELIJK EN GEPOPULARISEERD..................................................................... 68
5
,2. DIALECTISCHE GEDRAGSTHERAPIE (DGT) ............................................................................... 69
2.1 DIALECTISCH .................................................................................................................... 70
2.2 METHODIEKEN .................................................................................................................. 71
3. ACCEPTANCE AND COMMITMENT THEORY ............................................................................. 71
HS11: NARRATIEVE PSYCHOLOGIE
1. WHITE & EPSTON .................................................................................................................... 74
2. METHODIEKEN ....................................................................................................................... 74
2.1 RE – AUTHORING CONVERSATIONS ................................................................................... 75
2.2 RE – MEMBERING CONVERSATIONS .................................................................................. 76
2.3 OUTSIDER WITNESSES EN DE DEFINITIONAL CEREMONY................................................... 76
2.4 BRIEVEN EN CERTIFICATEN ............................................................................................... 77
2.5 EXTERNALISING CONVERSATIONS .................................................................................... 77
2.6 UNIEKE ERVARINGEN EN STEIGERBOUWENDE GESPREKKEN............................................. 77
3. TOEPASSINGEN ...................................................................................................................... 77
3.1 NARRATIEVE EXPOSURE THERAPIE .................................................................................... 77
3.2 REMINISCENTIE ................................................................................................................ 78
3.3 MULTI FAMILY THERAPY ..................................................................................................... 78
3.4 REFLECTING TEAM ............................................................................................................ 78
4. POSTMODERN ........................................................................................................................ 78
HS12: OPLOSSINGSGERICHTE PSYCHOLOGIE
1. DE SHAZER EN BERG .............................................................................................................. 79
2. UITGANGSPUNTEN EN METHODIEKEN .................................................................................... 80
2.1 CLIËNT .............................................................................................................................. 80
2.2 HULPVERLENER EN COACH .............................................................................................. 80
2.3 HULPVRAAG EN DIAGNOSTIEK .......................................................................................... 80
2.4 OPLOSSINGEN .................................................................................................................. 81
2.5 UITZONDERINGEN ............................................................................................................ 81
2.6 WONDERVRAAG................................................................................................................ 81
2.7 SCHAALVRAAG ................................................................................................................. 81
2.8 VERANDERING & DOELGERICHT HANDELEN ..................................................................... 82
2.9 GESPREKSTECHNIEKEN .................................................................................................... 82
2.10 DE RELATIE...................................................................................................................... 83
2.11 TIJDSPERSPECTIEF .......................................................................................................... 84
3. ANDERE STROMINGEN ........................................................................................................... 84
4. TIJDSGEEST ............................................................................................................................ 84
5. BEMERKINGEN ....................................................................................................................... 85
6
,HS13: POSITIEVE PSYCHOLOGIE
1. SELIGMAN .............................................................................................................................. 86
2. FREDERIKE BANNIK ................................................................................................................ 87
3. STERKE KANTENBENADERING ................................................................................................ 88
2. CSIKSZENTMIHALYI ................................................................................................................ 89
3. MINDER OPTIMISTISCH ........................................................................................................... 89
HS14: EVOLUTIEPSYCHOLOGIE
1. EVOLUTIELEER ....................................................................................................................... 90
1.1 NATUURLIJKE SELECTIE ..................................................................................................... 90
1.2 FITNESS ............................................................................................................................ 91
1.3 ENVIRONMENT OF EVOLUTIONARY ADAPTEDNESS ............................................................ 92
1.4 MISMATCH ........................................................................................................................ 92
2. EVOLUTIONAIRE VISIE OP DE PSYCHE ..................................................................................... 92
3. DE SEKSUELE SELECTIE .......................................................................................................... 93
HS15: NEUROPSYCHOLOGIE
1. WAT IS KLINISCHE NEUROPSYCHOLOGIE? ............................................................................. 95
2. WAT IS NEUROPLASTICITEIT? .................................................................................................. 96
7
, HS1: WAT IS PSYCHOLOGIE?
1. KENMERKEN VAN DE WETENSCHAP
▪ domein
▪ hypothesen en theorieën
▪ reductie
▪ intersubjectieve overeenstemming
▪ formulering
▪ voortgang
▪ kritisch
▪ mensbeeld & filosofisch gedachtengoed
1.1 DOMEIN
Het onderwerp van een bepaalde wetenschap of discipline.
Voor de psychologie is dat de mens, zowel zijn innerlijke psyche als zijn gedragingen, maar ook zijn
interactie met de context waarin hij leefde en leeft.
1.2 HYPOTHESEN EN THEORIEËN
▪ systematische en hiërarchische ordening
▪ van inzichten en causale verbanden
▪ over een bepaald gebied van de werkelijkheid
hypothese: een wetenschappelijke stelling die nog niet bewezen is
1.3 REDUCTIE
Elke wetenschap is een vereenvoudiging van de totale werkelijkheid.
Iedere psychologische theorie faalt aangezien je niet in de huid van de ander kan gaan zitten.
Bvb. “What is it like to be a bat?”
1.4 INTERSUBJECTIEVE OVEREENSTEMMING
Iets is geldig of waar voor een groep mensen onderling.
Bvb. het geloof in God, het is niet omdat een groep mensen er in gelooft, dat het ook echt zo is
Wetenschap streeft naar intersubjectieve overeenstemming tussen diegene die zich aan
wetenschappelijke regels houden.
1.5 FORMULERING
▪ nauwkeurig, precies, ondubbelzinnig
▪ communiceerbaar
▪ afbakenen vakgebied, weren buitenstaanders
Bvb. frustratietolerantie en oedipuscomplex
3 manieren bij het definiëren van intelligentie
▪ verbale, intuïtieve manier
▪ functionele omschrijving
▪ psychometrische, operationele omschrijving
8
, 1.6 VOORTGANG
wetenschap evolueert;
▪ paradigma’s volgen elkaar op en zijn tijdsgebonden
paradigma: samenhangende wetenschappelijke visies, theorieën, begrippenkaders en
onderzoeksmethoden
referentiekader: welke vragen zijn er en hoe moeten we die oplossen?
zienswijze, filosofisch uitgangspunt, grondhouding, wereldbeeld
▪ cyclische voortgang
feiten
hypothesen
toetsen in een onderzoeksopzet
integreren in theorie
1.7 KRITISCH
Alle wetenschappen worden kritisch opgebouwd; men vraagt zich af of het verzamelde
feitenmateriaal niet gekleurd is door subjectieve vooronderstellingen en verwachtingen.
Het is pas als men tot een intersubjectieve overeenstemming komt, als verschillende
onderzoekers het eens zijn, dat de conclusies worden geaccepteerd binnen de wetenschap.
1.8 MENSBEELD EN FILOSOFISCH GEDACHTEGOED
Elke wetenschap impliceert een mens- en wereldbeeld, een visie, een levensbeschouwing is
ofwel onderliggend bij het formuleren van nieuwe paradigma of vloeit als een onlosmakelijke
conclusie voort uit de opgebouwde theorieën.
2. METHODEN
methodologie: de discipline die omschrijft aan welke spelregels moet worden voldaan om tot
betrouwbare wetenschappelijke kennis te komen
2.1 MENSENKENNIS
Subjectief, waardegeladen en cultuurgebonden en niet noodzakelijk universeel.
2.2 NIET – PSYCHOMETRISCHE METHODEN
niet – psychometrische methoden: methoden die geen strikte statistische of cijfermatige
onderbouw hebben
OBSERVATIE
Het systematisch waarnemen en registreren.
participerende observatie: observator zal deelnemen aan het proces waarbinnen hij personen
observeert zonder dat proces te verstoren, of slechts minimaal
INTROSPECTIE
Het van op een afstand naar de eigen gedachten, gevoelens, verlangens, motieven en
gedragingen kijken.
Moeilijkheden met mentaliseren kunnen het gevolg zijn van een kindertijd waarin stilte en non –
verbaal gedrag primeerden en er weinig aandacht was voor introspectie.
9
