DEEL 1: Wat is sociaal werk?
1. Sociaal werk inleiden
1.1. Globale definitie van sociaal werk
HISTORISCH PERSPECTIEF
sociaal werk is moeilijk te definiëren, het hangt daarbij ook af van de samenlevingen en die
veranderen constant. Definities veranderen dus, MAAR er is ook een geografische factor die
bepaalt wat sociaal werk is. Wat in BE sociaal werk is, kan dat niet zijn in China.
Sociaal werk is een sociaal construct = iets wat wij in een samenleving afspreken, GEEN
objectieve realiteit. Dit is dus veranderlijk, maar het wordt wel als natuurlijk voorgesteld. (vb
sociaal construct: vroeger moest je geen praktisch rij-examen doen, nu wel; dit is
maatschappelijk, als samenleving afgesproken).
⇒ het is de historische en maatschappelijke context die bepaalt wat
sociaal werk is
IFSW (= club van SWerkers) & IASSW (=scholen vn SW) formuleren doorheen de tijd
definities van SW. Door voortdurende maatschappelijke veranderingen heeft elke definitie
beperkte houdbaarheid en is er op elke definitie kritiek.
SW heeft géén Vlaamse beroepsvereniging bij IFSW. Sommigen willen dat wel, want met
sterke beroepsvereniging sta je sterker, want je hebt vertegenwoordigers en voorzitters.
SW heeft dus géén sterke positie in samenleving; we zijn goestedoeners en laten ons niet
definiëren. VOSW heeft dan toch maar een definitie gemaakt, aangezien we geen
beroepsvereniging hebben.
globale definitie van het sociaal werk: ‘Sociaal werk is een op de praktijk gebaseerd
beroep en een academische discipline die sociale verandering en ontwikkeling, sociale
cohesie, empowerment en bevrijding van mensen bevordert. Principes van sociale
rechtvaardigheid, mensenrechten, collectieve sociale verantwoordelijkheid en respect
voor vormen van diversiteit staan centraal in het sociaal werk. Onderbouwd door
sociaal werktheorieën, sociale- en menswetenschappen en inheemse of lokale vormen
van kennis, engageert sociaal werk mensen en structuren om problemen aan te
pakken en welzijn te bevorderen.’
1
,DEEL 1: Wat is sociaal werk?
1.1.1. Sociaal werk als een praktijkgebaseerd beroep
een SW’er wil welzijn bevorderen, maar wat is welzijn? Dit moet je bepalen met je cliënt.
SW is een heel verscheiden beroep, verschillende beroepen doen SW-taken. Het is pas in
de organisatie dat taken uitgesproken zijn.
1.1.2. Sociaal werk als academische discipline
academische discipline = een (jonge) wetenschap
→binnen wetenschappen een handelingswetenschap: interventies om welzijn
te realiseren
focus op de wetenschappelijke studie van sociale interventies: tav wie / wnr / hoe / op
welke gronden wordt er geïntervenieerd?
terzijde: werkloosheidsuitkeringen stoppen volgend jaar, daarom is er veel vraag naar
SW’er in OCMW, want er zal een grote vraag komen naar leeflonen van werklozen. Een
leefloon kan je wel niet zomaar krijgen.
⇒ SW als handelingswetenschap gaat interventies bestuderen op individueel
niveau of op het niveau van de samenleving (structuren).
1.1.3. Vier doelen van sociaal werk
1. in def. van 2001 lag focus voornamelijk op individuele niveau (microniveau). Nu wordt
focus OOK gelegd op collectieve / structurele niveau (macroniveau). SW’ers gaan kijken bij
interventies nr sociale context en verbondenheid tss versch niveaus in die context. We
willen sociale verandering en ontwikkeling. vb. op individueel niveau (micro) samenzitten
en nr immoweb kijken voor huisvesting, op structurele niveau de huurprijzen proberen nr
beneden te halen.
2. Sociale cohesie: samenhang
3. empowerment: versterking van controle, aanscherpen kritisch bewustzijn, …
4. bevrijding van mensen: onderdrukking laten verdwijnen (denk aan godvergeten, of aan
het feit dat homo zijn niet meer als geestesziekte w gezien)
ethische principes / referentiekaders
- sociale rechtvaardigheid - collectieve verantwoordelijkheid
- mensenrechten (in BE: OCMW-wet) - respect voor diversiteiten
2
, DEEL 1: Wat is sociaal werk?
SW = een normatieve professionaliteit: “wat is (in deze context) goed handelen”
1.1.4. Principes van sociaal werk
1. rechtvaardigheid; gaat over wat eerlijkheid is
2. sociale rechtvaardigheid: gaat over eerlijkheid over hoe we welzijn willen realiseren
a. vb. kindergeld: is dat sociaal rechtvaardig? moet dat niet nr kids die het
moeilijker hebben? moet mijn kindergeld naar kids in kansarmoede?
3. mensenrechten: elke mens moet menswaardig leven kunnen leiden, is juridisch niet
afdwingbaar.
Maar hoe vertaalt dit zich naar de Belgische wetgeving? De concrete vertaalslag gebeurde
in BE vooral in de Wet op de Openbare Centra voor Maatschappelijk Welzijn (OCMW’s) van
1976 en door de ‘sociale grondrechten’ op te nemen in de grondwet van 1994.
4. collectieve verantwoordelijkheid: ook overheid moet bezig zijn met realisatie welzijn
5. respect voor diversiteiten: in de breedste zin
1.1.5. Kennisbronnen van sociaal werk
SW w niet alleen onderbouwd door wetenschap, ook bij bv cliënten (ervaringskennis), …
wetenschappelijke kennis
natuurwetenschappen / exacte menswetenschappen / humane wetenschappen
wetenschappen
beschrijvende / begrijpende / verklarende WE SW behoort tot de menswetenschappen. Deze
wetenschappen bestuderen de mens en de samenleving. ⬇️
- vb. bio, fysica, chemie
De menswetenschappen worden ingedeeld in 2
en als handelingswetenschappen hoofdgroepen:
- vb. geneeskunde, ingenieursWE
1. Beschrijvende / verklarende wetenschappen
Wat doen ze?
Ze beschrijven, begrijpen en verklaren de werkelijkheid. Ze
zoeken naar patronen en wetmatigheden, maar grijpen niet
actief in. Voorbeelden:
a) Gedragswetenschappen
● Psychologie: bestudeert gedrag en psychische
3
, DEEL 1: Wat is sociaal werk?
processen.
● Communicatiewetenschap: menselijke communicatie
en effect op gedrag.
● Criminologie: bestudeert misdaad, daders en het
rechtssysteem.
b) Sociale wetenschappen
● Sociologie: onderzoekt sociaal gedrag en handelen in
de samenleving.
● Politicologie: bestudeert ontstaan, uitvoering en
effecten van overheidsbeleid.
➡️
Deze wetenschappen zijn belangrijk voor SW, maar
veranderen de werkelijkheid niet rechtstreeks.
2. Handelingswetenschappen
Wat doen ze?
Ze bestuderen de werkelijkheid én grijpen actief in om
verandering te brengen. Kenmerken:
● Ze werken met interventies.
● Ze onderzoeken ook het effect van die interventies.
● Ze willen de werkelijkheid mee vormgeven.
Sociaal werk als handelingswetenschap
Sociaal werk is een handelingswetenschap omdat sociaal werkers bewust tussenkomen om
het welzijn van mensen te verbeteren. Tegelijk bestuderen zij hun eigen handelen en de
gevolgen ervan. Sociaal werk is bovendien een relatief jonge discipline. ⇒ Beschrijvende
wetenschappen proberen de werkelijkheid te begrijpen en te verklaren,
terwijl handelingswetenschappen zoals sociaal werk actief ingrijpen om
verandering en welzijn te realiseren.
1.1.6. De kruispuntfunctie van sociaal werk
4
1. Sociaal werk inleiden
1.1. Globale definitie van sociaal werk
HISTORISCH PERSPECTIEF
sociaal werk is moeilijk te definiëren, het hangt daarbij ook af van de samenlevingen en die
veranderen constant. Definities veranderen dus, MAAR er is ook een geografische factor die
bepaalt wat sociaal werk is. Wat in BE sociaal werk is, kan dat niet zijn in China.
Sociaal werk is een sociaal construct = iets wat wij in een samenleving afspreken, GEEN
objectieve realiteit. Dit is dus veranderlijk, maar het wordt wel als natuurlijk voorgesteld. (vb
sociaal construct: vroeger moest je geen praktisch rij-examen doen, nu wel; dit is
maatschappelijk, als samenleving afgesproken).
⇒ het is de historische en maatschappelijke context die bepaalt wat
sociaal werk is
IFSW (= club van SWerkers) & IASSW (=scholen vn SW) formuleren doorheen de tijd
definities van SW. Door voortdurende maatschappelijke veranderingen heeft elke definitie
beperkte houdbaarheid en is er op elke definitie kritiek.
SW heeft géén Vlaamse beroepsvereniging bij IFSW. Sommigen willen dat wel, want met
sterke beroepsvereniging sta je sterker, want je hebt vertegenwoordigers en voorzitters.
SW heeft dus géén sterke positie in samenleving; we zijn goestedoeners en laten ons niet
definiëren. VOSW heeft dan toch maar een definitie gemaakt, aangezien we geen
beroepsvereniging hebben.
globale definitie van het sociaal werk: ‘Sociaal werk is een op de praktijk gebaseerd
beroep en een academische discipline die sociale verandering en ontwikkeling, sociale
cohesie, empowerment en bevrijding van mensen bevordert. Principes van sociale
rechtvaardigheid, mensenrechten, collectieve sociale verantwoordelijkheid en respect
voor vormen van diversiteit staan centraal in het sociaal werk. Onderbouwd door
sociaal werktheorieën, sociale- en menswetenschappen en inheemse of lokale vormen
van kennis, engageert sociaal werk mensen en structuren om problemen aan te
pakken en welzijn te bevorderen.’
1
,DEEL 1: Wat is sociaal werk?
1.1.1. Sociaal werk als een praktijkgebaseerd beroep
een SW’er wil welzijn bevorderen, maar wat is welzijn? Dit moet je bepalen met je cliënt.
SW is een heel verscheiden beroep, verschillende beroepen doen SW-taken. Het is pas in
de organisatie dat taken uitgesproken zijn.
1.1.2. Sociaal werk als academische discipline
academische discipline = een (jonge) wetenschap
→binnen wetenschappen een handelingswetenschap: interventies om welzijn
te realiseren
focus op de wetenschappelijke studie van sociale interventies: tav wie / wnr / hoe / op
welke gronden wordt er geïntervenieerd?
terzijde: werkloosheidsuitkeringen stoppen volgend jaar, daarom is er veel vraag naar
SW’er in OCMW, want er zal een grote vraag komen naar leeflonen van werklozen. Een
leefloon kan je wel niet zomaar krijgen.
⇒ SW als handelingswetenschap gaat interventies bestuderen op individueel
niveau of op het niveau van de samenleving (structuren).
1.1.3. Vier doelen van sociaal werk
1. in def. van 2001 lag focus voornamelijk op individuele niveau (microniveau). Nu wordt
focus OOK gelegd op collectieve / structurele niveau (macroniveau). SW’ers gaan kijken bij
interventies nr sociale context en verbondenheid tss versch niveaus in die context. We
willen sociale verandering en ontwikkeling. vb. op individueel niveau (micro) samenzitten
en nr immoweb kijken voor huisvesting, op structurele niveau de huurprijzen proberen nr
beneden te halen.
2. Sociale cohesie: samenhang
3. empowerment: versterking van controle, aanscherpen kritisch bewustzijn, …
4. bevrijding van mensen: onderdrukking laten verdwijnen (denk aan godvergeten, of aan
het feit dat homo zijn niet meer als geestesziekte w gezien)
ethische principes / referentiekaders
- sociale rechtvaardigheid - collectieve verantwoordelijkheid
- mensenrechten (in BE: OCMW-wet) - respect voor diversiteiten
2
, DEEL 1: Wat is sociaal werk?
SW = een normatieve professionaliteit: “wat is (in deze context) goed handelen”
1.1.4. Principes van sociaal werk
1. rechtvaardigheid; gaat over wat eerlijkheid is
2. sociale rechtvaardigheid: gaat over eerlijkheid over hoe we welzijn willen realiseren
a. vb. kindergeld: is dat sociaal rechtvaardig? moet dat niet nr kids die het
moeilijker hebben? moet mijn kindergeld naar kids in kansarmoede?
3. mensenrechten: elke mens moet menswaardig leven kunnen leiden, is juridisch niet
afdwingbaar.
Maar hoe vertaalt dit zich naar de Belgische wetgeving? De concrete vertaalslag gebeurde
in BE vooral in de Wet op de Openbare Centra voor Maatschappelijk Welzijn (OCMW’s) van
1976 en door de ‘sociale grondrechten’ op te nemen in de grondwet van 1994.
4. collectieve verantwoordelijkheid: ook overheid moet bezig zijn met realisatie welzijn
5. respect voor diversiteiten: in de breedste zin
1.1.5. Kennisbronnen van sociaal werk
SW w niet alleen onderbouwd door wetenschap, ook bij bv cliënten (ervaringskennis), …
wetenschappelijke kennis
natuurwetenschappen / exacte menswetenschappen / humane wetenschappen
wetenschappen
beschrijvende / begrijpende / verklarende WE SW behoort tot de menswetenschappen. Deze
wetenschappen bestuderen de mens en de samenleving. ⬇️
- vb. bio, fysica, chemie
De menswetenschappen worden ingedeeld in 2
en als handelingswetenschappen hoofdgroepen:
- vb. geneeskunde, ingenieursWE
1. Beschrijvende / verklarende wetenschappen
Wat doen ze?
Ze beschrijven, begrijpen en verklaren de werkelijkheid. Ze
zoeken naar patronen en wetmatigheden, maar grijpen niet
actief in. Voorbeelden:
a) Gedragswetenschappen
● Psychologie: bestudeert gedrag en psychische
3
, DEEL 1: Wat is sociaal werk?
processen.
● Communicatiewetenschap: menselijke communicatie
en effect op gedrag.
● Criminologie: bestudeert misdaad, daders en het
rechtssysteem.
b) Sociale wetenschappen
● Sociologie: onderzoekt sociaal gedrag en handelen in
de samenleving.
● Politicologie: bestudeert ontstaan, uitvoering en
effecten van overheidsbeleid.
➡️
Deze wetenschappen zijn belangrijk voor SW, maar
veranderen de werkelijkheid niet rechtstreeks.
2. Handelingswetenschappen
Wat doen ze?
Ze bestuderen de werkelijkheid én grijpen actief in om
verandering te brengen. Kenmerken:
● Ze werken met interventies.
● Ze onderzoeken ook het effect van die interventies.
● Ze willen de werkelijkheid mee vormgeven.
Sociaal werk als handelingswetenschap
Sociaal werk is een handelingswetenschap omdat sociaal werkers bewust tussenkomen om
het welzijn van mensen te verbeteren. Tegelijk bestuderen zij hun eigen handelen en de
gevolgen ervan. Sociaal werk is bovendien een relatief jonge discipline. ⇒ Beschrijvende
wetenschappen proberen de werkelijkheid te begrijpen en te verklaren,
terwijl handelingswetenschappen zoals sociaal werk actief ingrijpen om
verandering en welzijn te realiseren.
1.1.6. De kruispuntfunctie van sociaal werk
4
