Samenvatting hoorcolleges Rechtsmethodiek

RECHTSMETHODIEK
Les 2: WG1. Normenhiërarchie
Overzicht van het objectieve recht:




Verschil publiekrecht en privaatrecht?

 Privaatrecht: verhouding tussen de burgers onderling = horizontaal
 Publiekrecht: verhouding tussen de burger en overheid/ staat (ook soms tussen overheid en
deelinstanties, of overheden onder elkaar) = verticaal

Wanneer opzoeken in databanken = manier om recht te structureren  rechtsmethodiek om recht te
structureren

 Eerste vraag is altijd: Is dit publiekrecht of privaatrecht?
 Structuur van het recht begrijpen is enorm belangrijk, maakt kans groter dat je vindt wat je
zoekt

Verschillende takken van het publiekrecht:

 Grondwettelijk recht:
o Alles in verband met de grondwet
o Dit beschermt de burger tegen de staat
o Gaat bijgevolg dus over de verhouding tussen burgers en staat
 Administratief recht:
o Alles in verband met het functioneren van de overheid en haar diensten die
toegankelijk zijn voor de burger
o Gaat over de verhouding tussen burger en uitvoerende macht
 Strafrecht:
o Houdt het vervolgen van personen in die strafbare feiten gepleegd hebben
o Gaat over de verhouding tussen burger en staat
 Niet het slachtoffer dat de dader vervolgt (toepassing: burgerlijke partij)
 Strafprocesrecht:
o Gaat over hoe een procedure verloopt (onderzoek, bewijsvoering, vonnis)
o Gaat over de verhouding tussen burger en staat


1

,  Fiscaal recht:
o Gaat over belastingen/ verplichte betalingen
o Gaat over de verhouding tussen overheid en burger (overheid legt belastingen op aan
burgers)

Verschillende takken van het privaatrecht:

 Burgerlijk recht:
o Regelt de rechten en plichten tussen burgers, zoals familie-, zaken- en
verbintenissenrecht
 Ondernemingsrecht:
o Gaat over specifiek het recht voor ondernemingen, bv onderneming als onderneming
overnemen
 Privaatrechtelijk procesrecht:
o Bepaalt hoe privaatrechtelijke geschillen voor de rechter worden gebracht en
behandeld (dagvaarding, bewijsvoering, vonnis)
 Internationaal privaatrecht:
o Gaat over verhoudingen tussen burgers over landgrenzen heen
o Bv mensen met een verschillende nationaliteit die trouwen, of bv een auto-ongeluk
in het buitenland

Verschillende takken die in beide classificaties voorkomen:

 Arbeidsrecht:
o Op privaatrechtelijk vlak: individueel arbeidsrecht (bv werkcontract)
o Op publiekrechtelijk vlak: collectief arbeidsrecht (bv vakbond)
 Socialezekerheidsrecht:
o Op privaatrechtelijk vlak: rechten en plichten van individuen met betrekking tot
sociale uitkeringen (bv pensioen, ziekte-uitkering)
o Op publiekrechtelijk vlak: de organisatie en financiering van sociale zekerheid door de
overheid
 Financieel recht:
o Op privaatrechtelijk vlak: regels over financiële transacties tussen private partijen (bv
bankcontracten, beleggingen)
o Op publiekrechtelijk vlak: regulering van financiële markten en toezicht op banken
door de overheid
 Indien een rechtstak in zowel het publiekrecht als het privaatrecht te vinden is, is het
belangrijk om bij het opzoeken eerst te achterhalen bij welke classificatie dit specifieke geval
hoort.

Wetgeving
Normenhiërarchie:

 Elke juridische norm ontleent rechtskracht aan een hogere norm
o Denk aan Hans Kelsen: Stufenbau der Rechtsordnung
 Elke lagere rechtsnorm moet in overeenstemming zijn met een hogere
rechtsnorm




2

,  Veronderstelt dat lagere norm in overeenstemming I NTERNATI ONAAL RECHT

is met die hogere norm (= legaliteitsbeginsel) DI RECTE WERKI NG I NDI RECTE WERKI NG

 Bij strijdigheid zal de lagere norm geen rechtskracht
hebben
o Uitzondering: alle coronamaatregelen GRONDWET

waren ministeriële besluiten. Deze
beperkten heel wat vrijheid. Gaat dit dan in BI J ZONDERE WET


tegen hogere normen? Waarschijnlijk wel, WET, DECREET,

maar deze bleven nog steeds van ORDONNANTI E


rechtskracht VERORDENI NGEN EN BESLUI TEN
o Alle rechtbanken en hoven kunnen lagere VAN DE UI TVOERENDE MACHT


normen buiten beschouwing houden via
art. 159 Gw.
 Er zijn meer verordeningen en besluiten dan dat er (bijzondere) wetten zijn of er een
grondwet is
 Vraag (zie later): Wie kan de strijdigheid vaststellen en sanctioneren? Welke rechtbank kan
normen strijdig met een hogere norm vaststellen en functioneren?

Grondwet, bijzondere wetten, bijzondere decreten
Grondwet van 7 februari 1831:

 In 1994 gecoördineerd en hernummerd
o Vandaar ook soms de Gecoördineerde Grondwet van 17 februari 1994
o Let op nummering in teksten van voor én na 1994
 Afkorting: Gw.
 Herziening van de Grondwet gebeurt in 3 stappen:
o Verklaring tot grondwetsherziening
o Nieuwe verkiezingen
o Nieuw parlement kan als constituante wijzigen mits 2/3 leden aanwezig en 2/3
meerderheid in elke kamer
 Grondwet wijzigen: 2/3 van het parlement moet aanwezig zijn, en van die parlementsleden
moeten 2/3 leden akkoord stemmen
o # Parlementsleden = 150, om grondwet te wijzigen: 100 aanwezigen, 66 voor
stemmen
o Bv: vorig jaar hebben ook dieren rechten gekregen, dit staat nu in de Grondwet

Bijzondere (meerderheids)wetten (afkorting: Bijz.W.)  GwH

 Aangenomen door federale wetgever met bijzondere meerderheid (meerderheid per
taalgroep in K/S én 2/3 in geheel), enkel wijzigbaar met die meerderheid
o Soms zelfs moeilijker bijzondere wet te wijzigen i.p.v. Grondwet  Grondwet gaat
toch voor
 Wezenlijke regels met betrekking tot de federale staatsvorm
 Voorrang op gewone wetten
 Aantal aspecten van de staatshervorming is ook bij gewone wet geregeld

Bijzonder decreet:




3

,  = equivalent van een bijzondere wet op het niveau van de deelstaten maar zit er onder, zit
enkel op het niveau van de deelstaten
 Constitutieve autonomie van gemeenschap en gewest
 2/3 stemmen vereist

Volgende stap: wetten decreten ordonnanties

Wetten, decreten en ordonnanties:
 Wetten in formele zin
o De federale Staat: wetten
o De Gemeenschappen en Gewesten: decreten
o Brussels Hoofdstedelijk Gewest of Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie:
ordonnanties




 Indien aangenomen binnen de respectieve bevoegdheden van die wetgevers, staan wetten,
decreten en ordonnanties op dezelfde hoogte  ze zijn gelijk aan elkaar, zelfde niveau
o In aan gewesten en gemeenschappen overgehevelde materies kunnen decreten en
ordonnanties de voorheen bestaande unitaire nationale wetgeving wijzigen
 Verschillende versies van oude unitaire wetgeving kunnen bestaan in de
gemeenschappen en gewesten
 Herhaalde wijzigingen kunnen de leesbaarheid en coherentie van wetteksten beïnvloeden
o Bv complexe nummering (bis, ter, subnummering, …), veelvuldige kruisverwijzingen
van ene artikel naar andere, …
o Coördinatie van wetgeving
 Structuur, nummering en bewoordingen worden aangepast
 In principe geen inhoudelijke wijzigingen
 Leidt tot gecoördineerde wet of gecoördineerd decreet
o Wetgeving kan voortdurend gewijzigd worden, maar de wetgeving die wij lezen is
actueel
 Strijdigheid: je gaat kijken naar de hogere rechtsnormen en kijken wie er bevoegd is
o Bv een federale wet zegt dat er geen rechtsmethodiek mag worden gegeven terwijl
een decreet zegt dat de vrijheid van onderwijs is  Je gaat kijken op grondwettelijk
niveau: zegt dat de gemeenschappen beslissen over onder wijs  decreet gaat voor
op wet

Uitvoeringsbepaling wetten, decreten en ordonnanties
Uitvoerende macht (Koning, regering) heeft door de grondwet en door de wetgever opgedragen
bevoegdheden

4