JEUGDRECHT EN
JEUGDHULP
Samenvatting
, 1. Inleiding
Als hulpverleners komen we in de jeugdhulp actueel tussen op basis van drie
interventiegronden:
1) Op vraag van kinderen en/of ouders
- Gezinnen die zelf hulpverlening zoeken (het gaat moeilijk, problemen op school,
problemen met gedrag, feiten plegen)
- We gaan op zoek naar ondersteuning voor ons gezin
- Jongeren die naar adviescentra gaan, overkop, psycholoog…
- Zelf ondersteuning vragen of zoeken
2) Verontrustende Opvoedingssituaties (VOS)
- Kinderen die opgroeien in een situatie die we als samenleving verontrustend
vinden
- Geen vraag va kinderen of ouders, er gebeurt wel vanalles in opvoeding of er is
gedrag waar we ons ongerust over maken
- Als ouders/jongeren niet meewerken, gaan wij beslissen dat er iets moet
gebeuren
3) Jeugddelicten
- Jongeren die feiten plegen die we als crimineel bestempelen
Arrangementen:
- Deze interventies zijn georganiseerd in specifieke arrangementen van jeugdhulp,
voornamelijk geregeld via het decreet integrale jeugdhulp (2013), het decreet
jeugddelinquentierecht (2019) en recent het decreet “Vroeg en Nabij” (2024)
- We hebben een specifieke regelgeving dat ondersteuning organiseert
- Interventies kunnen vrijwillig (buitengerechtelijk) dan wel gedwongen (gerechtelijk) zijn
- Interventies zijn ambulant (niet residentieel, contextbegeleiding, individuele
begeleiding), semi-ambulant (kan even residentiële opvang zijn maar ook ambulante
begeleiding) en residentieel
- Met zeer verschillende intensiteit (langdurig, kortdurend, dagelijks, wekelijks…)
1) Rechtstreeks
toegankelijke jeugdhulp = zonder toegangsticket
2) Niet- rechtsstreeks toegankelijke jeugdhulp = een toegangsticket voor nodig door
toegangspoort (beslist dat problematiek ernstig is)
Niet hetzelfde als vrijwillig versus gedwongen:
, -Kan via de toegangspoort vrijwillig naar de niet-rechtstreekstoegankelijke
jeugdhulp (wel toegangsticket nodig)
- Als er dwang nodig is dan komt het parket tussen = kunnen gedwongen
hulpverlening opleggen
- Jeugdrechter kan ook opleggen dat je naar de psycholoog moet = in
rechtstreeks toegankelijke jeugdhulp
Gemeenschapsinstellingen = overheidsinstelling
- Wordt door de vlaamse gemeenschap georganiseerd
Jongeren die delinquente feiten plegen zitten niet allemaal in een
gemeenschapsinstelling:
- Kan in de reguliere residentiële ook
- Zitten door elkaar in het systeem (jongeren die delinquente feiten plegen en
niet)
- GI enkel voor jeugddelinquenten
Grote etappes in de jeugdhulp:
Kunnen tussenkomen
binnen gezinnen
Herzien van de wet
Apparte regelgeving VOS
en MOF (jeugddelict)
Appart decreet
jeugddelinqenten =
sterke afsplitsing niet-
delinquentie en jongeren
die delinquente feiten
plegen
Op eerste zicht: discours van vooruitgang:
- Je zou
denken dat we erop vooruitgaan, dat er een emancipatiebeweging is
- We worden steeds emancipatoriser
- We komen van dwang en zeer sterk moraliserend
- We zien gaandeweg dat het discours veranderd van een paternalistische aanpak naar
een recht op hulpverlening
- Je ziet dat het een vooruitgang is
, Jeugdhulp: een verhaal van vooruitgang:
- Van bescherming naar participatie
- Van dwang naar recht op hulp
- Van deficit geörienteerd naar krachtgericht (we gaan op zoek naar krachten, niet alleen
naar wat niet goed loopt maar op wat wel goed loopt)
- Van individueel werken naar netwerken
Maar … ervaringen/onderzoek in de jeugdhulp geven een ander beeld:
- Vaststellingen van gebrek aan transparantie
o Kinderen en gezinnen weten vaak niet wat kun overkomt
o Liegen
o Hulpverlers dat niet durven zeggen wat ze moeten zeggen
o Bv. weten niet waarom ze ooit geplaatst geweest zijn, waarom ze niet naar huis
mochten, hoelang ze moeten blijven
- Vaststelling van gebrek aan continuïteit
o Jongeren die aangeven dat ze constant verplaats worden
o Geen vaste figuren
o Het leidt tot disconinuïteit
- Vaststelling van selectieve interventies tav gezinnen in armoede
o Komen vooral tussen in gezinnen in armoede
o Hebben we aandacht voor de armoede of niet?
o Geen armoedebeleid in de jeugdzorg
o Het is overal aanwezig
o We zitten in een systeem dat vooral bezig is met diagnostiek en gedrag
- Vaststelling van negatieve impact van diagnostiek
o Het geloof in allerlei checklists en diagnoses werkt ongelofelijk nefast
o Dominantie van 'stoornissendenken’
o Bv. Veel verschillende soorten diagnoses
Is er werkelijke vooruitgang?
- Veranderd het werkelijk iets of is het verhullend
- De verhullende macht van de taal
- Is het nu werkelijk iets verandert met 100 jaar geleden
- Antwoord is niet ja/nee, veel gelaagder
Een verklaring: Gebrekkige implementatie:
- Reden voor problemen wordt vaak gelegd bij gebrekkige implementatie van
regelgeving/beleid
o Vaak een verklaring die door beleidsmakers/praktijkmakers word ingeroepen
o We werken niet transparant omdat we geen tijd hebben
o Geen continuïteit omdat we lange wachtlijsten hebben, weinig middelen, werken
nog niet genoeg samen, we hebben nog niet de juiste methodieken gevonden
- We hebben niet genoeg middelen (wachtlijsten)
- We werken niet genoeg samen (nood aan netwerken)
- We hebben niet voldoende goede methodieken (meer evidence based werken)
- We komen niet vroeg genoeg tussen (detectie en preventie)
Op vooral problematische logica’s:
- Voorgaande implementatieproblemen kunnen mogelijk (soms) terecht worden
aangehaald, maar er is meer/iets anders aan de hand
- Problemen van de jeugdhulp hebben (ook) te maken met de logica’s van waaruit de
jeugdhulp werkt
o Hoe kijken we naar kinderen en gezinnen die probleme hebben?
o Hoe kijken we naar delinquentie?
o Hoe kijken we naar opvoeding die we problematisch vinden?
Voorbeelden:
JEUGDHULP
Samenvatting
, 1. Inleiding
Als hulpverleners komen we in de jeugdhulp actueel tussen op basis van drie
interventiegronden:
1) Op vraag van kinderen en/of ouders
- Gezinnen die zelf hulpverlening zoeken (het gaat moeilijk, problemen op school,
problemen met gedrag, feiten plegen)
- We gaan op zoek naar ondersteuning voor ons gezin
- Jongeren die naar adviescentra gaan, overkop, psycholoog…
- Zelf ondersteuning vragen of zoeken
2) Verontrustende Opvoedingssituaties (VOS)
- Kinderen die opgroeien in een situatie die we als samenleving verontrustend
vinden
- Geen vraag va kinderen of ouders, er gebeurt wel vanalles in opvoeding of er is
gedrag waar we ons ongerust over maken
- Als ouders/jongeren niet meewerken, gaan wij beslissen dat er iets moet
gebeuren
3) Jeugddelicten
- Jongeren die feiten plegen die we als crimineel bestempelen
Arrangementen:
- Deze interventies zijn georganiseerd in specifieke arrangementen van jeugdhulp,
voornamelijk geregeld via het decreet integrale jeugdhulp (2013), het decreet
jeugddelinquentierecht (2019) en recent het decreet “Vroeg en Nabij” (2024)
- We hebben een specifieke regelgeving dat ondersteuning organiseert
- Interventies kunnen vrijwillig (buitengerechtelijk) dan wel gedwongen (gerechtelijk) zijn
- Interventies zijn ambulant (niet residentieel, contextbegeleiding, individuele
begeleiding), semi-ambulant (kan even residentiële opvang zijn maar ook ambulante
begeleiding) en residentieel
- Met zeer verschillende intensiteit (langdurig, kortdurend, dagelijks, wekelijks…)
1) Rechtstreeks
toegankelijke jeugdhulp = zonder toegangsticket
2) Niet- rechtsstreeks toegankelijke jeugdhulp = een toegangsticket voor nodig door
toegangspoort (beslist dat problematiek ernstig is)
Niet hetzelfde als vrijwillig versus gedwongen:
, -Kan via de toegangspoort vrijwillig naar de niet-rechtstreekstoegankelijke
jeugdhulp (wel toegangsticket nodig)
- Als er dwang nodig is dan komt het parket tussen = kunnen gedwongen
hulpverlening opleggen
- Jeugdrechter kan ook opleggen dat je naar de psycholoog moet = in
rechtstreeks toegankelijke jeugdhulp
Gemeenschapsinstellingen = overheidsinstelling
- Wordt door de vlaamse gemeenschap georganiseerd
Jongeren die delinquente feiten plegen zitten niet allemaal in een
gemeenschapsinstelling:
- Kan in de reguliere residentiële ook
- Zitten door elkaar in het systeem (jongeren die delinquente feiten plegen en
niet)
- GI enkel voor jeugddelinquenten
Grote etappes in de jeugdhulp:
Kunnen tussenkomen
binnen gezinnen
Herzien van de wet
Apparte regelgeving VOS
en MOF (jeugddelict)
Appart decreet
jeugddelinqenten =
sterke afsplitsing niet-
delinquentie en jongeren
die delinquente feiten
plegen
Op eerste zicht: discours van vooruitgang:
- Je zou
denken dat we erop vooruitgaan, dat er een emancipatiebeweging is
- We worden steeds emancipatoriser
- We komen van dwang en zeer sterk moraliserend
- We zien gaandeweg dat het discours veranderd van een paternalistische aanpak naar
een recht op hulpverlening
- Je ziet dat het een vooruitgang is
, Jeugdhulp: een verhaal van vooruitgang:
- Van bescherming naar participatie
- Van dwang naar recht op hulp
- Van deficit geörienteerd naar krachtgericht (we gaan op zoek naar krachten, niet alleen
naar wat niet goed loopt maar op wat wel goed loopt)
- Van individueel werken naar netwerken
Maar … ervaringen/onderzoek in de jeugdhulp geven een ander beeld:
- Vaststellingen van gebrek aan transparantie
o Kinderen en gezinnen weten vaak niet wat kun overkomt
o Liegen
o Hulpverlers dat niet durven zeggen wat ze moeten zeggen
o Bv. weten niet waarom ze ooit geplaatst geweest zijn, waarom ze niet naar huis
mochten, hoelang ze moeten blijven
- Vaststelling van gebrek aan continuïteit
o Jongeren die aangeven dat ze constant verplaats worden
o Geen vaste figuren
o Het leidt tot disconinuïteit
- Vaststelling van selectieve interventies tav gezinnen in armoede
o Komen vooral tussen in gezinnen in armoede
o Hebben we aandacht voor de armoede of niet?
o Geen armoedebeleid in de jeugdzorg
o Het is overal aanwezig
o We zitten in een systeem dat vooral bezig is met diagnostiek en gedrag
- Vaststelling van negatieve impact van diagnostiek
o Het geloof in allerlei checklists en diagnoses werkt ongelofelijk nefast
o Dominantie van 'stoornissendenken’
o Bv. Veel verschillende soorten diagnoses
Is er werkelijke vooruitgang?
- Veranderd het werkelijk iets of is het verhullend
- De verhullende macht van de taal
- Is het nu werkelijk iets verandert met 100 jaar geleden
- Antwoord is niet ja/nee, veel gelaagder
Een verklaring: Gebrekkige implementatie:
- Reden voor problemen wordt vaak gelegd bij gebrekkige implementatie van
regelgeving/beleid
o Vaak een verklaring die door beleidsmakers/praktijkmakers word ingeroepen
o We werken niet transparant omdat we geen tijd hebben
o Geen continuïteit omdat we lange wachtlijsten hebben, weinig middelen, werken
nog niet genoeg samen, we hebben nog niet de juiste methodieken gevonden
- We hebben niet genoeg middelen (wachtlijsten)
- We werken niet genoeg samen (nood aan netwerken)
- We hebben niet voldoende goede methodieken (meer evidence based werken)
- We komen niet vroeg genoeg tussen (detectie en preventie)
Op vooral problematische logica’s:
- Voorgaande implementatieproblemen kunnen mogelijk (soms) terecht worden
aangehaald, maar er is meer/iets anders aan de hand
- Problemen van de jeugdhulp hebben (ook) te maken met de logica’s van waaruit de
jeugdhulp werkt
o Hoe kijken we naar kinderen en gezinnen die probleme hebben?
o Hoe kijken we naar delinquentie?
o Hoe kijken we naar opvoeding die we problematisch vinden?
Voorbeelden:
