SAMENVATTING PROTOHISTORIE
INHOUD
ALGEMENE INLEIDING.................................................................................................2
INDELING................................................................................................................3
CHRONOLOGISCHE INDELING................................................................................3
CHRONOLOGIE VAN DE PROTOHISTORIE.................................................................4
HET MILIEU: KLIMAAT, FAUNA EN FLORA...................................................................6
HET MILIEU: VEGETATIETYPES..................................................................................6
FAUNA.....................................................................................................................6
DEMOGRAFIE..........................................................................................................7
NIEUWE METALEN...................................................................................................7
KOPERTECHNOLOGIE..............................................................................................7
BRONSTECHNOLOGIE.............................................................................................7
EIND NEOLITHICUM.................................................................................................8
VROEGE VOORBEELDEN VAN KOPER.......................................................................8
DE VROEGE EN MIDDEN-BRONSTIJD (CA. 200-1200V.O.T.)............................................8
OOSTELIJK MIDDELLANDSE ZEEGEBIED...................................................................9
WESTELIJK MIDDELLANDSE ZEEGEBIED.................................................................10
CENTRAAL-EUROPA...............................................................................................11
‘ATLANTISCH’ EUROPA...........................................................................................11
NOORD-EUROPA...................................................................................................13
DE LATE BRONSTIJD (1400/1200v.o.t. – 800v.o.t.).........................................................15
FUNDAMENTELE VERANDERINGEN........................................................................15
OOSTELIJKE MIDDELLANDSE ZEE...........................................................................15
WESTELIJKE MIDDELLANDSE ZEE...........................................................................16
CENTRAAL-EUROPA...............................................................................................17
ATLANTISCH EUROPA............................................................................................18
NOORD-EUROPA...................................................................................................19
KUNST IN DE BRONS- EN IJZERTIJD.........................................................................20
1
, DEPOSITIES IN LATE BRONSTIJD EN VERDER..........................................................20
DE IJZERTIJD: CONTINUÏTEIT EN VERANDERING.........................................................22
IJZER......................................................................................................................22
OOST-EUROPA.......................................................................................................23
SCYTHEN...............................................................................................................23
THRACIËRS............................................................................................................24
ETRUKSEN.............................................................................................................24
IBERISCH SCHIERLEILAND....................................................................................24
CENTRAAL EN WEST-EUROPA................................................................................25
HALLSTATT-KRIJGERS.........................................................................................26
600-450/400 KELTISCHE PRINSEN......................................................................26
600-400VOT IN ‘DE DERDE CIRKEL’.........................................................................27
LATIJNSE PERIODE/KELTISCH EUROPA......................................................................28
DE TIJD VAN DE KELTISCHE KRIJGERS (500/400 – 200BCE)......................................28
DE TIJD VAN DE GALLISCHE OPPIDA (200 – 52BCE).................................................29
KELTISCHE RELIGIE................................................................................................31
VEENLIJKEN...........................................................................................................31
KELTISCHE KUNST.................................................................................................32
KELTISCHE NUMISMATIEK......................................................................................32
ALGEMENE INLEIDING
2
,INDELING
Protohistorie = overgangsperiode van de prehistorie naar de oudheid,
waarbij de betreffende beschaving zelf nog niet over een schrift beschikt,
maar wel beschreven wordt door buurvolkeren die wel al over een schrift
beschikken
De metaaltijden:
- Introductie van metalen en technologieën -> grote veranderingen
- Van primitieve naar gevorderde landbouw -> evolutie van
technologie
- Meer uitgesproken sociale stratificatie -> landbouw wordt
gesofisticeerder
- Grotere mobiliteit -> meer uitgesproken sociale stratificatie
- Hoger tempo veranderingen
- Regionale verschillen
CHRONOLOGISCHE INDELING
Het indelen van het verleden heeft de mensen altijd beziggehouden. Tot in
de 19de eeuw bleef men trouw aan de Bijbelse interpretatie van het
menselijk verleden. Usscher (bisschop) bepaalde dat de wereld geschapen
is op 28/20/4004 v.o.t.
Perthes: bekend geraakt door archeologisch werk in de Somme-vallei
Lamarck: vooral in vroege natuurwetenschappen bezig en zag dat er
evolutie was door het overerven van kenmerken
Curvier: mensheid gaat erop vooruit na catastrofe, men gaat door op een
nieuwe manier
Darwin: evolutietheorie van de mensen op een dierlijke manier
Spelen een rol in menselijk verleden
Technologische evolutie: inde oudheid werd er gebruik gemaakt van een
gouden, zilveren, bronzen en ijzeren tijdperk -> drieperiodensysteem van
Thomsen
- Steentijd: wapens en werktuigen werden gemaakt van steen- been-
of ander materiaal
- Bronstijd: wapentuig en snijdend gereedschap van koper of brons
3
, - IJzertijd: “heidense” periode waarin ijzer werd gebruikt voor alle
voorwerpen waarvoor het geschikt is
Economische evolutie: bepalend om menselijke geschiedenis in te delen.
Onderscheid:
- Jagers: leven van jacht
- Jagers-verzamelaars: leven van jacht en ‘pluk’
- Voedselproducten: produceren van eigen voedsel – landbouwers en
herders. Gaan naar mate de tijd vordert ontdekken ze koper, brons
en ijzer
CHRONOLOGIE VAN DE PROTOHISTORIE
Oscar Montelius = grondlegger typologie. Werkte in Stockholm en had
brede kennis van Europese archeologie. Hij focust zich op de chronologie
en metaaltijden, zijn theorie wordt in Europa en Scandinavië nog veel
gebruikt
Paul Reinecke = Duitse archeoloog, werkte in Beieren (rijk archeologisch
gebied). Hij deelde bronstijd en vroege ijzertijd in 6 fasen: Bz A-D en
Hallastatt A-D
- Bz A = vroege bronstijd
- Bz B en C = midden bronstijd
- Bz D, Ha A en B = late bronstijd
- Ha C en D = vroege ijzertijd
Joseph Déchelette: deelt de Franse bronstijd en ijzertijd op: Hallstatt
(vroege ijzertijd) en La Tène (late ijzertijd)
Verwarring tussen Hallstatt-periode en Hallstaat-cultuur
Absolute Chronologien:
Opstellen absolute chronologie voor metaaltijden is moeilijk. Afwezigheid
in vele gebieden van metalen objecten in graven/nederzettingen met
goede stratigrafische context maken het moeilijk aan te knopen bij
absolute dateringen die elders, Duitsland, Zwitserland of Frankrijk gelden
4
INHOUD
ALGEMENE INLEIDING.................................................................................................2
INDELING................................................................................................................3
CHRONOLOGISCHE INDELING................................................................................3
CHRONOLOGIE VAN DE PROTOHISTORIE.................................................................4
HET MILIEU: KLIMAAT, FAUNA EN FLORA...................................................................6
HET MILIEU: VEGETATIETYPES..................................................................................6
FAUNA.....................................................................................................................6
DEMOGRAFIE..........................................................................................................7
NIEUWE METALEN...................................................................................................7
KOPERTECHNOLOGIE..............................................................................................7
BRONSTECHNOLOGIE.............................................................................................7
EIND NEOLITHICUM.................................................................................................8
VROEGE VOORBEELDEN VAN KOPER.......................................................................8
DE VROEGE EN MIDDEN-BRONSTIJD (CA. 200-1200V.O.T.)............................................8
OOSTELIJK MIDDELLANDSE ZEEGEBIED...................................................................9
WESTELIJK MIDDELLANDSE ZEEGEBIED.................................................................10
CENTRAAL-EUROPA...............................................................................................11
‘ATLANTISCH’ EUROPA...........................................................................................11
NOORD-EUROPA...................................................................................................13
DE LATE BRONSTIJD (1400/1200v.o.t. – 800v.o.t.).........................................................15
FUNDAMENTELE VERANDERINGEN........................................................................15
OOSTELIJKE MIDDELLANDSE ZEE...........................................................................15
WESTELIJKE MIDDELLANDSE ZEE...........................................................................16
CENTRAAL-EUROPA...............................................................................................17
ATLANTISCH EUROPA............................................................................................18
NOORD-EUROPA...................................................................................................19
KUNST IN DE BRONS- EN IJZERTIJD.........................................................................20
1
, DEPOSITIES IN LATE BRONSTIJD EN VERDER..........................................................20
DE IJZERTIJD: CONTINUÏTEIT EN VERANDERING.........................................................22
IJZER......................................................................................................................22
OOST-EUROPA.......................................................................................................23
SCYTHEN...............................................................................................................23
THRACIËRS............................................................................................................24
ETRUKSEN.............................................................................................................24
IBERISCH SCHIERLEILAND....................................................................................24
CENTRAAL EN WEST-EUROPA................................................................................25
HALLSTATT-KRIJGERS.........................................................................................26
600-450/400 KELTISCHE PRINSEN......................................................................26
600-400VOT IN ‘DE DERDE CIRKEL’.........................................................................27
LATIJNSE PERIODE/KELTISCH EUROPA......................................................................28
DE TIJD VAN DE KELTISCHE KRIJGERS (500/400 – 200BCE)......................................28
DE TIJD VAN DE GALLISCHE OPPIDA (200 – 52BCE).................................................29
KELTISCHE RELIGIE................................................................................................31
VEENLIJKEN...........................................................................................................31
KELTISCHE KUNST.................................................................................................32
KELTISCHE NUMISMATIEK......................................................................................32
ALGEMENE INLEIDING
2
,INDELING
Protohistorie = overgangsperiode van de prehistorie naar de oudheid,
waarbij de betreffende beschaving zelf nog niet over een schrift beschikt,
maar wel beschreven wordt door buurvolkeren die wel al over een schrift
beschikken
De metaaltijden:
- Introductie van metalen en technologieën -> grote veranderingen
- Van primitieve naar gevorderde landbouw -> evolutie van
technologie
- Meer uitgesproken sociale stratificatie -> landbouw wordt
gesofisticeerder
- Grotere mobiliteit -> meer uitgesproken sociale stratificatie
- Hoger tempo veranderingen
- Regionale verschillen
CHRONOLOGISCHE INDELING
Het indelen van het verleden heeft de mensen altijd beziggehouden. Tot in
de 19de eeuw bleef men trouw aan de Bijbelse interpretatie van het
menselijk verleden. Usscher (bisschop) bepaalde dat de wereld geschapen
is op 28/20/4004 v.o.t.
Perthes: bekend geraakt door archeologisch werk in de Somme-vallei
Lamarck: vooral in vroege natuurwetenschappen bezig en zag dat er
evolutie was door het overerven van kenmerken
Curvier: mensheid gaat erop vooruit na catastrofe, men gaat door op een
nieuwe manier
Darwin: evolutietheorie van de mensen op een dierlijke manier
Spelen een rol in menselijk verleden
Technologische evolutie: inde oudheid werd er gebruik gemaakt van een
gouden, zilveren, bronzen en ijzeren tijdperk -> drieperiodensysteem van
Thomsen
- Steentijd: wapens en werktuigen werden gemaakt van steen- been-
of ander materiaal
- Bronstijd: wapentuig en snijdend gereedschap van koper of brons
3
, - IJzertijd: “heidense” periode waarin ijzer werd gebruikt voor alle
voorwerpen waarvoor het geschikt is
Economische evolutie: bepalend om menselijke geschiedenis in te delen.
Onderscheid:
- Jagers: leven van jacht
- Jagers-verzamelaars: leven van jacht en ‘pluk’
- Voedselproducten: produceren van eigen voedsel – landbouwers en
herders. Gaan naar mate de tijd vordert ontdekken ze koper, brons
en ijzer
CHRONOLOGIE VAN DE PROTOHISTORIE
Oscar Montelius = grondlegger typologie. Werkte in Stockholm en had
brede kennis van Europese archeologie. Hij focust zich op de chronologie
en metaaltijden, zijn theorie wordt in Europa en Scandinavië nog veel
gebruikt
Paul Reinecke = Duitse archeoloog, werkte in Beieren (rijk archeologisch
gebied). Hij deelde bronstijd en vroege ijzertijd in 6 fasen: Bz A-D en
Hallastatt A-D
- Bz A = vroege bronstijd
- Bz B en C = midden bronstijd
- Bz D, Ha A en B = late bronstijd
- Ha C en D = vroege ijzertijd
Joseph Déchelette: deelt de Franse bronstijd en ijzertijd op: Hallstatt
(vroege ijzertijd) en La Tène (late ijzertijd)
Verwarring tussen Hallstatt-periode en Hallstaat-cultuur
Absolute Chronologien:
Opstellen absolute chronologie voor metaaltijden is moeilijk. Afwezigheid
in vele gebieden van metalen objecten in graven/nederzettingen met
goede stratigrafische context maken het moeilijk aan te knopen bij
absolute dateringen die elders, Duitsland, Zwitserland of Frankrijk gelden
4
