Samenvatting burger & bestuur
Master bestuurskunde & publiek management 2025 –
2026
Inhoud
H1. Inleiding........................................................................................................... 7
1.1 Burger – bestuur: een complexe en veelvormige relatie...............................7
1.1.1 Kwaliteitsdimensies: burgerrollen...........................................................7
1.1.2 Verschillende burgerschapsstijlen...........................................................8
1.1.3 Burgerschapsnormen.............................................................................. 9
1.2 Waarom participatie?.................................................................................. 10
1.2.1 De burger is veranderd.........................................................................10
1.2.2 Het bestuur is veranderd.......................................................................10
1.2.3 Motieven participatie vanuit bestuur.....................................................11
1.2.4 Strong vs Thin democracy.....................................................................11
1.2.5 Participatiegolven.................................................................................. 13
1.3 Classificatiemodellen................................................................................... 13
1.3.1 Democratietypes................................................................................... 13
1.3.2 Participatieladder.................................................................................. 14
Kritiek op participatieladder...........................................................................15
1.3.3 Participation Cube................................................................................. 15
1.3.4 Participatie volgens generatie...............................................................15
1.3.5 Democratische innovates......................................................................15
Typologie van democratische innovaties........................................................16
1.3.6 Participatie volgens initiatiefnemer.......................................................16
H2. Vertrouwen en legitimiteit.............................................................................. 17
2.1 Wat is legitimiteit........................................................................................ 17
2.2 Wat is politiek vertrouwen...........................................................................18
2.3 Waarom hebben we politiek vertrouwen/legitimiteit nodig.........................19
2.4 Hoeveel politiek vertrouwen is er................................................................19
2.5 Hoeveel politiek vertrouwen is eigenlijk nodig en is de democratie in een
crisis.................................................................................................................. 20
2.5.1 Hoeveel politiek vertrouwen is voldoende.............................................20
2.5.2 Crisis van de democratie.......................................................................20
2.6 Participatie als remedie............................................................................... 21
2.6.1 Hoe kan participatie inwerken...............................................................21
1
, 2.6.2 Kan participatie politieke steun versterken...........................................21
H3. Klachtenmanagement.................................................................................... 23
3.1 Kwaliteit en klachtenmanagement..............................................................23
3.1.1 Soorten kwaliteit................................................................................... 23
3.1.2 Bescherming tegen onbehoorlijk bestuur..............................................23
3.1.3 Klachten en klachtenmanagement........................................................24
3.2 Ombudsdienst............................................................................................. 25
3.2.1 Taakopvatting ombudsdienst.................................................................25
3.2.2 Kenmerken............................................................................................ 26
3.3 Ombudsdiensten in België...........................................................................26
3.3.1 Soorten ombudsdiensten......................................................................26
3.3.3 Ontvankelijkheidsvoorwaarden/ voorwaarden parl ombudsdienst........27
3.3.4 Ombudsnormen..................................................................................... 28
3.3.5 Spanningen........................................................................................... 28
3.3.6 Gemeentelijke ombudsdiensten............................................................28
3.4 Andere diensten.......................................................................................... 29
Voorbeeld examen (kijk volgende p).................................................................29
3.4 Begrip openbaarheid van bestuur...............................................................30
3.5 Passieve openbaarheid: gebruiksvoorwaarden............................................30
3.6 Functioneren id praktijk............................................................................... 32
H4. Openbaarheid van bestuur............................................................................. 33
4.1 Situering...................................................................................................... 33
4.2 Actieve openbaarheid (vlaamse oh)............................................................33
4.2 Waarom wordt er op actieve openbaarheid van bestuur ingezet?...............34
4.2 Passieve openbaarheid (stond niet in onze slides)......................................36
4.2.1 Gebruiksvoorwaarden........................................................................... 36
4.2.2 Voordelen voor de burger......................................................................36
4.2.3 Voordelen voor bestuur.........................................................................36
4.2.4 Nadelen................................................................................................. 36
4.2.5 Evaluatie............................................................................................... 37
4.3 Actieve openbaarheid.................................................................................. 37
4.3.1 Praktijk.................................................................................................. 37
4.3.2 Overheidscommunicatie........................................................................38
H5. Adviesraden................................................................................................... 40
5.1 Definitie adviesraden.................................................................................. 40
5.2 Wat zijn adviesraden................................................................................... 40
5.3 Waarom zijn er adviesraden........................................................................41
2
, 5.4 Wanneer zijn er adviesraden (verschillende fasen beleidsproces)..............41
5.3 Soorten en samenstelling adviesraden.......................................................41
5.4 Spanningen (kritiek op adviesraden)...........................................................42
5.5 Tijdstip......................................................................................................... 43
5.6 Invloed adviesraden.................................................................................... 43
5.7 Kritiek op adviesraden................................................................................. 44
5.7.1 Disfuncties (kritiek op adviesraden extern)...........................................44
5.7.2 Hervorming (kritiek op adviesraden extern)..........................................44
5.8 Evaluatie (van adviesraden intern).............................................................44
5.9 Adviesraden op lokaal niveau......................................................................45
5.9.1 Soorten/groepen................................................................................... 45
5.9.3 Samenstelling....................................................................................... 45
5.9.5 Kritiek.................................................................................................... 46
Analyse – technieken......................................................................................... 46
legitimiteitsanalyse........................................................................................ 46
Andere analyses............................................................................................. 46
H6. Directe democratie........................................................................................ 47
6.1 Vormen van directe democratie en situering...............................................47
6.1.1 Typologie van Altman............................................................................ 47
6.1.1 Typologie van Qvortrup.........................................................................48
6.1.2 Participatieladder.................................................................................. 49
6.2 Motivaties voor directe democratie.............................................................49
6.2.1 Redenen voor het gebruik van directe democratie...............................49
6.2.2 Waarom meer gebruik MDD’s?..............................................................49
6.2.3 Argumenten tegen directe democratie (mogelijke problemen met mdd)
....................................................................................................................... 50
6.3 Directe democratie in België.......................................................................50
6.3.1 Centraal/federaal niveau.......................................................................50
6.3.2 Regionaal/Vlaams niveau......................................................................51
6.3.3 Lokaal niveau (op lokaal bestaat het dus wel al)...................................51
6.3.4 Vlaamse Adviescommissie voor Volksraadplegingen (VAV)...................51
6.4 Effecten op burgers..................................................................................... 53
H7. Deliberatieve democratie............................................................................... 55
7.1 Situering...................................................................................................... 55
7.1.1 Kern van deliberatieve democratie.......................................................56
7.1.2 Vormen van deliberatieve democratie/ classificatie..............................56
7.2 Informele fora.............................................................................................. 56
3
, 7.2.1 Onderzoek naar informele fora/ praten in informele fora......................56
7.2.2 Nadelen informele fora..........................................................................56
7.3 Formele fora (kenmerken)...........................................................................57
7.3.1 Deliberative poll (door james fishkin)....................................................57
7.3.2 Burgerpanel.......................................................................................... 57
Welke voorstellen worden uitgevoerd? (kijk slide 34 les 6)............................59
7.4 Voordelen & nadelen deliberatieve democratie...........................................59
7.5 Impact............................................................................................................ 60
7.5.1 Worden voorstellen uitgevoerd?............................................................60
7.6 Verhoudingen met representatieve democratie..........................................60
H8. Burgerbegroting............................................................................................. 62
8.1 Wat zijn burgerbegrotingen?.......................................................................62
8.1.1 Definitie................................................................................................. 62
8.1.2 Oorsprong............................................................................................. 63
8.1.3 Participatieladder.................................................................................. 63
8.2 Soorten projecten: welke verschillende soorten zijn er?..............................63
8.2.1 Niveau................................................................................................... 63
8.2.2 Budgetten............................................................................................. 65
8.2.3 Samenstelling....................................................................................... 65
8.3 Burgerbegroting en politieke steun: Waarom zouden burgerbegrotingen de
kloof tussen burgers en bestuur kunnen dichten?.............................................66
8.3.1 Mogelijke effecten op politieke steun/ legitimiteitspercepties van burger
obv systeemmodel......................................................................................... 66
Wat zouden de voordelen van burgerbegrotingen kunnen zijn?.....................67
8.3.2 Mogelijke bijkomende effecten..............................................................67
8.4 Wat weten we over de effecten van burgerbegrotingen uit empirisch
onderzoek? (kijk slides 26-37 voor tabellen en grafieken voorbeelden)............67
8.4.1 Willen burgers dit soort projecten überhaupt?......................................67
8.4.2 Effecten van een burgerbegroting voor de deelnemers........................68
8.5 Kritiek op burgerbegrotingen!.....................................................................69
H9. Formele inspraak en interactieve beleidsvoering...........................................69
9.1 Klassieke inspraakprocessen: een probleemstelling....................................69
9.1.1 Kritiek.................................................................................................... 70
9.1.2 Reactie op kritiek, aanpak
vlaamse regering........................................70
9.1.3 Concrete maatregelen...........................................................................71
9.2 Omschrijving interactieve besluitvorming...................................................71
9.2.1 Definitie................................................................................................. 71
Situering op participatieladder:......................................................................72
4
Master bestuurskunde & publiek management 2025 –
2026
Inhoud
H1. Inleiding........................................................................................................... 7
1.1 Burger – bestuur: een complexe en veelvormige relatie...............................7
1.1.1 Kwaliteitsdimensies: burgerrollen...........................................................7
1.1.2 Verschillende burgerschapsstijlen...........................................................8
1.1.3 Burgerschapsnormen.............................................................................. 9
1.2 Waarom participatie?.................................................................................. 10
1.2.1 De burger is veranderd.........................................................................10
1.2.2 Het bestuur is veranderd.......................................................................10
1.2.3 Motieven participatie vanuit bestuur.....................................................11
1.2.4 Strong vs Thin democracy.....................................................................11
1.2.5 Participatiegolven.................................................................................. 13
1.3 Classificatiemodellen................................................................................... 13
1.3.1 Democratietypes................................................................................... 13
1.3.2 Participatieladder.................................................................................. 14
Kritiek op participatieladder...........................................................................15
1.3.3 Participation Cube................................................................................. 15
1.3.4 Participatie volgens generatie...............................................................15
1.3.5 Democratische innovates......................................................................15
Typologie van democratische innovaties........................................................16
1.3.6 Participatie volgens initiatiefnemer.......................................................16
H2. Vertrouwen en legitimiteit.............................................................................. 17
2.1 Wat is legitimiteit........................................................................................ 17
2.2 Wat is politiek vertrouwen...........................................................................18
2.3 Waarom hebben we politiek vertrouwen/legitimiteit nodig.........................19
2.4 Hoeveel politiek vertrouwen is er................................................................19
2.5 Hoeveel politiek vertrouwen is eigenlijk nodig en is de democratie in een
crisis.................................................................................................................. 20
2.5.1 Hoeveel politiek vertrouwen is voldoende.............................................20
2.5.2 Crisis van de democratie.......................................................................20
2.6 Participatie als remedie............................................................................... 21
2.6.1 Hoe kan participatie inwerken...............................................................21
1
, 2.6.2 Kan participatie politieke steun versterken...........................................21
H3. Klachtenmanagement.................................................................................... 23
3.1 Kwaliteit en klachtenmanagement..............................................................23
3.1.1 Soorten kwaliteit................................................................................... 23
3.1.2 Bescherming tegen onbehoorlijk bestuur..............................................23
3.1.3 Klachten en klachtenmanagement........................................................24
3.2 Ombudsdienst............................................................................................. 25
3.2.1 Taakopvatting ombudsdienst.................................................................25
3.2.2 Kenmerken............................................................................................ 26
3.3 Ombudsdiensten in België...........................................................................26
3.3.1 Soorten ombudsdiensten......................................................................26
3.3.3 Ontvankelijkheidsvoorwaarden/ voorwaarden parl ombudsdienst........27
3.3.4 Ombudsnormen..................................................................................... 28
3.3.5 Spanningen........................................................................................... 28
3.3.6 Gemeentelijke ombudsdiensten............................................................28
3.4 Andere diensten.......................................................................................... 29
Voorbeeld examen (kijk volgende p).................................................................29
3.4 Begrip openbaarheid van bestuur...............................................................30
3.5 Passieve openbaarheid: gebruiksvoorwaarden............................................30
3.6 Functioneren id praktijk............................................................................... 32
H4. Openbaarheid van bestuur............................................................................. 33
4.1 Situering...................................................................................................... 33
4.2 Actieve openbaarheid (vlaamse oh)............................................................33
4.2 Waarom wordt er op actieve openbaarheid van bestuur ingezet?...............34
4.2 Passieve openbaarheid (stond niet in onze slides)......................................36
4.2.1 Gebruiksvoorwaarden........................................................................... 36
4.2.2 Voordelen voor de burger......................................................................36
4.2.3 Voordelen voor bestuur.........................................................................36
4.2.4 Nadelen................................................................................................. 36
4.2.5 Evaluatie............................................................................................... 37
4.3 Actieve openbaarheid.................................................................................. 37
4.3.1 Praktijk.................................................................................................. 37
4.3.2 Overheidscommunicatie........................................................................38
H5. Adviesraden................................................................................................... 40
5.1 Definitie adviesraden.................................................................................. 40
5.2 Wat zijn adviesraden................................................................................... 40
5.3 Waarom zijn er adviesraden........................................................................41
2
, 5.4 Wanneer zijn er adviesraden (verschillende fasen beleidsproces)..............41
5.3 Soorten en samenstelling adviesraden.......................................................41
5.4 Spanningen (kritiek op adviesraden)...........................................................42
5.5 Tijdstip......................................................................................................... 43
5.6 Invloed adviesraden.................................................................................... 43
5.7 Kritiek op adviesraden................................................................................. 44
5.7.1 Disfuncties (kritiek op adviesraden extern)...........................................44
5.7.2 Hervorming (kritiek op adviesraden extern)..........................................44
5.8 Evaluatie (van adviesraden intern).............................................................44
5.9 Adviesraden op lokaal niveau......................................................................45
5.9.1 Soorten/groepen................................................................................... 45
5.9.3 Samenstelling....................................................................................... 45
5.9.5 Kritiek.................................................................................................... 46
Analyse – technieken......................................................................................... 46
legitimiteitsanalyse........................................................................................ 46
Andere analyses............................................................................................. 46
H6. Directe democratie........................................................................................ 47
6.1 Vormen van directe democratie en situering...............................................47
6.1.1 Typologie van Altman............................................................................ 47
6.1.1 Typologie van Qvortrup.........................................................................48
6.1.2 Participatieladder.................................................................................. 49
6.2 Motivaties voor directe democratie.............................................................49
6.2.1 Redenen voor het gebruik van directe democratie...............................49
6.2.2 Waarom meer gebruik MDD’s?..............................................................49
6.2.3 Argumenten tegen directe democratie (mogelijke problemen met mdd)
....................................................................................................................... 50
6.3 Directe democratie in België.......................................................................50
6.3.1 Centraal/federaal niveau.......................................................................50
6.3.2 Regionaal/Vlaams niveau......................................................................51
6.3.3 Lokaal niveau (op lokaal bestaat het dus wel al)...................................51
6.3.4 Vlaamse Adviescommissie voor Volksraadplegingen (VAV)...................51
6.4 Effecten op burgers..................................................................................... 53
H7. Deliberatieve democratie............................................................................... 55
7.1 Situering...................................................................................................... 55
7.1.1 Kern van deliberatieve democratie.......................................................56
7.1.2 Vormen van deliberatieve democratie/ classificatie..............................56
7.2 Informele fora.............................................................................................. 56
3
, 7.2.1 Onderzoek naar informele fora/ praten in informele fora......................56
7.2.2 Nadelen informele fora..........................................................................56
7.3 Formele fora (kenmerken)...........................................................................57
7.3.1 Deliberative poll (door james fishkin)....................................................57
7.3.2 Burgerpanel.......................................................................................... 57
Welke voorstellen worden uitgevoerd? (kijk slide 34 les 6)............................59
7.4 Voordelen & nadelen deliberatieve democratie...........................................59
7.5 Impact............................................................................................................ 60
7.5.1 Worden voorstellen uitgevoerd?............................................................60
7.6 Verhoudingen met representatieve democratie..........................................60
H8. Burgerbegroting............................................................................................. 62
8.1 Wat zijn burgerbegrotingen?.......................................................................62
8.1.1 Definitie................................................................................................. 62
8.1.2 Oorsprong............................................................................................. 63
8.1.3 Participatieladder.................................................................................. 63
8.2 Soorten projecten: welke verschillende soorten zijn er?..............................63
8.2.1 Niveau................................................................................................... 63
8.2.2 Budgetten............................................................................................. 65
8.2.3 Samenstelling....................................................................................... 65
8.3 Burgerbegroting en politieke steun: Waarom zouden burgerbegrotingen de
kloof tussen burgers en bestuur kunnen dichten?.............................................66
8.3.1 Mogelijke effecten op politieke steun/ legitimiteitspercepties van burger
obv systeemmodel......................................................................................... 66
Wat zouden de voordelen van burgerbegrotingen kunnen zijn?.....................67
8.3.2 Mogelijke bijkomende effecten..............................................................67
8.4 Wat weten we over de effecten van burgerbegrotingen uit empirisch
onderzoek? (kijk slides 26-37 voor tabellen en grafieken voorbeelden)............67
8.4.1 Willen burgers dit soort projecten überhaupt?......................................67
8.4.2 Effecten van een burgerbegroting voor de deelnemers........................68
8.5 Kritiek op burgerbegrotingen!.....................................................................69
H9. Formele inspraak en interactieve beleidsvoering...........................................69
9.1 Klassieke inspraakprocessen: een probleemstelling....................................69
9.1.1 Kritiek.................................................................................................... 70
9.1.2 Reactie op kritiek, aanpak
vlaamse regering........................................70
9.1.3 Concrete maatregelen...........................................................................71
9.2 Omschrijving interactieve besluitvorming...................................................71
9.2.1 Definitie................................................................................................. 71
Situering op participatieladder:......................................................................72
4
