KWALITEIT VAN
LEVEN BIJ MENSEN
MET EEN
BEPERKING
ELS COKELAERE & VERA VAN HOVE
HOGENT
1STE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
,1
,Inhoud
VISUELE-, FYSIEKE- EN AUDITIEVE BEPERKINGEN
HOOFDSTUK 1: VISUELE BEPERKING
1. BEELDVORMING: ONTWIKKELING ............................................................................................. 9
1.1 SENSORISCHE ONTWIKKELING ........................................................................................... 9
1.2 MOTORISCHE ONTWIKKELING............................................................................................. 9
1.3 COGNITIEVE ONTWIKKELING............................................................................................. 10
1.4 TAAL EN COMMUNICATIE .................................................................................................. 10
1.5 PSYCHOSOCIALE ONTWIKKELING ..................................................................................... 10
2. BEELDVORMING: LEVENSLOOPGERELATEERDE THEMA’S ....................................................... 11
2.1 OPVOEDING...................................................................................................................... 11
2.2 ONDERWIJS ...................................................................................................................... 11
2.3 OUDER WILLEN ZIJN MET EEN VISUELE BEPERKING ........................................................... 11
3. BEGRIPPENKADER .................................................................................................................. 12
3.1 MEDISCHE DEFINITIE ........................................................................................................ 12
3.1.1 TRADITIONELE OPVATTINGEN ..................................................................................... 12
3.1.2 ONTWIKKELINGEN IN DE (MEDISCHE) DIAGNOSTIEK ................................................... 13
3.2 FUNCTIONEEL DEFINITIES ................................................................................................. 13
4. ORTHOPEDAGOGISCHE ONDERSTEUNING ............................................................................. 13
4.1 VISUELE STIMULATIE EN TRAINING .................................................................................... 13
4.2 ZELFREDZAAMHEID ........................................................................................................... 14
4.3 MOBILITEIT ........................................................................................................................ 14
4.4 APPS EN TECHNOLOGIE .................................................................................................... 14
4.5 COMMUNICATIE................................................................................................................ 14
4.6 PSYCHO – EDUCATIE ......................................................................................................... 15
HOOFDSTUK 2: FYSIEKE BEPERKING
1. BEELDVORMING ..................................................................................................................... 16
1.1 CEREBRALE PARESE .......................................................................................................... 16
1.1.1 TERMINOLOGIE .......................................................................................................... 16
1.1.2 CLASSIFICATIES OP BASIS VAN LOKALISATIE, AARD/KWALIETIT VAN BEWEGINGEN EN
GROFMOTORISCH FUNCTIONEREN..................................................................................... 18
1.1.3 MEER DAN EEN FYSIEKE BEPERKING ........................................................................... 20
1.2 SPINA BIFIDA..................................................................................................................... 22
1.2.1 TERMINOLOGIE .......................................................................................................... 22
1.2.2 MOTORE PROBLEMEN EN FUNCTIEBEPERKINGEN ....................................................... 23
4.2.3 ONDERSTEUNING VAN KINDEREN MET SB EN HUN GEZINNEN .................................... 24
2
, 1.3 NEUROMUSCULAIRE AANDOENINGEN .............................................................................. 24
1.3.1 TERMINOLOGIE .......................................................................................................... 24
1.4 NIET – AANGEBOREN HERSENLETSEL ................................................................................ 26
2. ORTHOPEDAGOGISCHE ONDERSTEUNING ............................................................................. 27
2.1 GESPECIALISEERDE STRATEGIEËN VOOR KINDEREN EN JONGEREN MET NEUROMOTORE
BEPERKINGEN ........................................................................................................................ 27
2.1.1 BOBATHS NEURODEVELOPMENTAL TREATMENT (NDT) ................................................ 27
2.1.2 ONDERWIJS AAN KINDEREN & JONGEREN MET NEUROMOTORE PROBLEMEN ............. 28
2.2 ASSISTIEVE TECHNOLOGIE ALS ‘SUPPORTS’ ...................................................................... 28
2.3 WOONVOORZIENINGEN EN ‘LEEFMOGELIJKHEDEN’.......................................................... 28
2.3.1 FOCUS – WONEN ........................................................................................................ 28
2.3.2 INDEPENDENT LIVING MOVEMENT .............................................................................. 28
HOOFDSTUK 3: AUDITIEVE BEPERKING
1. BEGRIPPENKADER .................................................................................................................. 29
1.1 SCREENING KORT NA DE GEBOORTE: DE ALGO – TEST ....................................................... 29
1.1 COCHLEAIRE IMPLANTATEN (CI) ........................................................................................ 30
1.1.1 EEN NIEUWE GENERATIE DOVE – SLECHTHORENDE KINDEREN MET CI........................ 30
1.2 GEBARENTAAL .................................................................................................................. 30
1.3 DOVENGEMEENSCHAP ..................................................................................................... 30
2. BEELDVORMING ..................................................................................................................... 31
2.1 DIAGNOSTIEK EN CLASSIFICATIE ....................................................................................... 31
2.2 OPVOEDING VAN DOVE EN SLECHTHORENDE KINDEREN.................................................. 33
2.3 EXTRA AANDACHT VOOR DOVE ADOLESCENTEN EN JONGVOLWASSENE .......................... 33
3. ORTHOPEDAGOGISCHE ONDERSTEUNING ............................................................................. 33
3.1 NOOD AAN EVENWICHTIGE EN GEBALANCEERDE INFORMATIE NA VROEGE SCREENING... 33
3.2 AANDACHT VOOR TAALVERWERVING ................................................................................ 33
3.3 AANDACHT VOOR VROEGE (VISUELE) COMMUNICATIE EN INTERACTIE .............................. 34
3.4 OMGAAN MET HULPMIDDELEN.......................................................................................... 34
VERSTANDELIJKE BEPERKING
HOOFDSTUK 1: ONTWIKKELINGEN IN DE SECTOR
1. HET CONCEPT PARADIGMA .................................................................................................... 36
2. HET DEFECTPARADIGMA ........................................................................................................ 36
3. HET ONTWIKKELINGSPARADIGMA .......................................................................................... 37
3. HET BURGERSCHAPSPARADIGMA........................................................................................... 37
3.1 BURGERSCHAP ................................................................................................................. 37
3.2 SELF – ADVOCACY............................................................................................................. 38
3
, 3.3 ERVARINGSDESKUNDIGHEID ............................................................................................ 38
3.4 DISABILITY STUDIES .......................................................................................................... 38
4. VERGELIJKENDE OVERZICHT PARADIGMA’S ............................................................................ 39
5. KRITISCHE BEDENKINGEN ...................................................................................................... 39
6. BEPERKING IN UGANDA .......................................................................................................... 40
HOOFDSTUK 2: DEFINITIE VERSTANDELIJKE BEPERKING
1. INTELLIGENTIE ALS MULTIDIMENSIONEEL CONCEPT............................................................... 41
2. VERSTANDELIJKE BEPERKING ALS CONCEPT .......................................................................... 41
2.1 TOONAANGEVENDE ORGANISATIES .................................................................................. 41
2.2 GRADATIES VERSTANDELIJKE BEPERKING ......................................................................... 42
3. EEN SOCIAAL – ECOLOGISCHE DEFINITIE VAN VERSTANDELIJKE BEPERKING .......................... 42
4. DE ‘GAP’ ................................................................................................................................. 43
5. INTERCULTURELE KANTTEKENINGEN...................................................................................... 43
HOOFDSTUK 3: ETIOLOGIE VAN EEN VERSTANDELIJKE BEPERKING
1. VROEGTIJDIGE OPSPORING .................................................................................................... 44
1.1 TIJDENS DE ZWANGERSCHAP ............................................................................................ 44
1.2 NA DE GEBOORTE ............................................................................................................. 44
2. OORZAKEN ............................................................................................................................. 44
2.1 GENETISCHE AFWIJKINGEN............................................................................................... 45
2.2 PRENATALE, PERINATALE EN POSTNATALE OORZAKEN ...................................................... 45
3. INTERCULTURELE KANTTEKENINGEN...................................................................................... 46
HOOFDSTUK 4: BELEVING VAN OUDERS
1. EEN DROOM AAN DIGGELEN .................................................................................................. 47
2. HET GEZIN ONDER DRUK ........................................................................................................ 47
3. HET OUDERSCHAP ONDER DRUK ........................................................................................... 47
4. HET DOOLHOF VAN DE HULPVERLENING................................................................................ 47
5. DE BALANS TUSSEN DRAAGKRACHT EN DRAAGLAST ............................................................... 48
6. DRIEHOEKSKUNDE VAN EGBERTS........................................................................................... 48
7. BASISHOUDING VAN DE HULPVERLENER................................................................................ 48
7.1 UITGANGSPUNTEN IN DE SAMENWERKING MET OUDERS .................................................. 48
7.2 5 TIPS VOOR COMMUNICATIE MET OUDERS....................................................................... 49
8. OUDERBETROKKENHEID ........................................................................................................ 49
9. INTERCULTURELE KANTTEKENINGEN...................................................................................... 49
HOOFDSTUK 5: ONTWIKKELING ONDER DRUK
1. ONTWIKKELING ONDER DRUK ................................................................................................ 51
2. KIJK OP LEERBAARHEID EN ONTWIKKELING ............................................................................ 51
4
, 2.1 EEN PLASTISCH BREIN ...................................................................................................... 51
2.2 AANGELEERDE HULPLOOSHEID EN HULPVERLENINGSSYNDROOM................................... 51
2.3 VAN FIXED MINDSET NAAR GROWTH MINDSET .................................................................. 51
3. INTERCULTURELE KANTTEKENINGEN...................................................................................... 52
HOOFDSTUK 6: BEELDVORMING
1. BELANG VAN BEELDVORMING ................................................................................................ 53
2. BEELDVORMINGSMODELLEN ................................................................................................. 53
2.1 VERSTANDELIJKE MOGELIJKHEDEN ................................................................................... 54
2.2 ADAPTIEF GEDRAG ............................................................................................................ 54
2.3 PARTICIPATIE, INTERACTIE EN SOCIALE ROLLEN................................................................ 55
2.4 GEZONDHEID.................................................................................................................... 55
2.5 CONTEXT .......................................................................................................................... 55
3. INTERCULTURELE KANTTEKENINGEN...................................................................................... 55
HOOFDSTUK 7: KWALITEIT VAN LEVEN
1. KWALITEIT VAN LEVEN ............................................................................................................ 56
2. KWALITEIT VAN LEVEN VERSUS KWALITEIT VAN ZORG ............................................................. 57
3. MODEL VAN SCHALOCK & VERDUGO...................................................................................... 57
3.1 DOMEIN MATERIEEL WELZIJN ............................................................................................ 58
3.2 DOMEIN LICHAMELIJK WELZIJN ......................................................................................... 58
3.3 DOMEIN EMOTIONEEL WELZIJN ......................................................................................... 59
3.4 DOMEIN INTERPERSOONLIJKE RELATIES............................................................................ 59
3.5 DOMEIN PERSOONLIJKE ONTPLOOIING ............................................................................. 60
3.6 DOMEIN ZELFBEPALING .................................................................................................... 61
3.7 DOMEIN SOCIALE INCLUSIE .............................................................................................. 62
3.8 DOMEIN RECHTEN ............................................................................................................ 63
4. KWALITEIT VAN LEVEN METEN................................................................................................. 64
5. INTERCULTURELE KANTTEKENINGEN...................................................................................... 64
HOOFDSTUK 8: ONDERSTEUNING
1. HET ONDERSTEUNINGSPLAN ................................................................................................. 65
2. ONDERSTEUNINGSVORMEN................................................................................................... 65
3. DE ONDERSTEUNINGSCIRKEL VAN BINNEN NAAR BUITEN EN OMGEKEERD ............................ 66
4. DE BASISHOUDING VAN DE HULPVERLENER .......................................................................... 66
HOOFDSTUK 9: COMPLEXE ONDERSTEUNINGSNODEN
1. MEERVOUDIGE BEPERKING .................................................................................................... 67
2. VERSTANDELIJKE BEP EN PSYCHISCHE PROBLEMEN .............................................................. 67
2.1 PSYCHIATRISCHE VS PSYCHISCHE STOORNIS ................................................................... 67
5
, 2.2 DEFINIËRING VAN PROBLEEMGEDRAG .............................................................................. 68
2.3 PREVALENTIE EN ETIOLOGIE ............................................................................................. 68
2.4 ZOEKTOCHT NAAR DE BETEKENIS VAN HET GEDRAG ......................................................... 69
2.5 AANPAK VAN PROBLEEMGEDRAG...................................................................................... 70
2.6 PROBLEEMGEDRAG EN PSYCHOFARMACA ........................................................................ 71
2.7 AFZONDERING EN FIXATIE ................................................................................................. 71
3. VERSTANDELIJKE BEPERKING EN EPILESPIE ............................................................................ 72
3.1 PREVALENTIE .................................................................................................................... 72
3.2 ETIOLOGIE ........................................................................................................................ 72
3.3 SOORTEN EPILEPTISCHE AANVALLEN................................................................................ 72
3.4 ANTI – EPILEPTICA ............................................................................................................. 73
3.5 KWALITEIT VAN LEVEN ....................................................................................................... 73
4. VERSTANDELIJKE BEPERKING EN OUDER WORDEN................................................................. 73
4.1 PREVALENTIE .................................................................................................................... 73
4.2 VISIES OP OUDER WORDENDE MENSEN MET EEN VB ......................................................... 74
4.3 DEMENTIE EN VERSTANDELIJKE BEPERKING ...................................................................... 74
4.4 KWALITEIT VAN LEVEN BEVORDEREN ................................................................................ 75
5. VERSTANDELIJKE BEPERKING EN MIDDELENGEBRUIK ............................................................. 76
5.1 PREVALENTIE .................................................................................................................... 76
5.2 GEVOLGEN ....................................................................................................................... 76
5.3 BEHANDELING .................................................................................................................. 76
5.4 BALANCEREN TUSSEN AUTONOMIE EN EMPOWERMENT ................................................... 76
6. VERSTANDELIJKE BEPERKING EN ASS ..................................................................................... 76
6.1 PREVALENTIE .................................................................................................................... 76
6.2 ACTUELE KADERS.............................................................................................................. 76
6.3 KWALITEIT VAN LEVEN ....................................................................................................... 77
HOOFDSTUK 10: ORTHOPEDAGOGISCHE INTERVENTIES
1. GENTLE TEACHING VAN JOHN MCGEE .................................................................................... 79
1.1 SITUERING ........................................................................................................................ 79
1.2 BASISPRINCIPES ............................................................................................................... 79
1.3 WERKWIJZE ....................................................................................................................... 79
1.4 KWALITEIT VAN LEVEN ....................................................................................................... 80
2. BASALE STIMULATIE (BS) VAN ANDREAS FRÖNLICH ................................................................ 80
2.1 SITUERING ........................................................................................................................ 80
2.2 BASISPRINCIPES ............................................................................................................... 80
2.3 WERKWIJZE ....................................................................................................................... 81
6
, 2.4 KWALITEIT VAN LEVEN ....................................................................................................... 82
3. SCHAAL EMOTIONELE ONTWIKKELING ANTON DOSEN ........................................................... 82
3.1 SITUERING ........................................................................................................................ 82
3.2 BASISPRINCIPES ............................................................................................................... 82
3.3 WERKWIJZE ....................................................................................................................... 83
3.4 KWALITEIT VAN LEVEN ....................................................................................................... 83
4. ROUWBEGELEIDING ............................................................................................................... 84
4.1 SITUERING ........................................................................................................................ 84
4.2 BASISPRINCIPES ............................................................................................................... 84
4.3 WERKWIJZE ....................................................................................................................... 85
4.4 KWALITEIT VAN LEVEN ....................................................................................................... 85
5. TRIPLE – C .............................................................................................................................. 85
5.1 SITUERING ........................................................................................................................ 85
5.2 BASISPRINCIPES ............................................................................................................... 86
5.3 WERKWIJZE ....................................................................................................................... 86
5.4 KWALITEIT VAN LEVEN ....................................................................................................... 86
6. SUPPORTED EMPOYMENT OF BEGELEID WERKEN ................................................................... 87
6.1 SITUERING ........................................................................................................................ 87
6.2 BASISPRINCIPES ............................................................................................................... 87
6.3 WERKWIJZE ....................................................................................................................... 87
6.4 KWALITEIT VAN LEVEN ....................................................................................................... 88
7. TOTALE COMMUNICATIE (TC) .................................................................................................. 88
7.1 SITUERING ........................................................................................................................ 88
7.2 BASISPRINCIPES ............................................................................................................... 88
7.3 WERKWIJZE ....................................................................................................................... 88
7.4 KWALITEIT VAN LEVEN ....................................................................................................... 89
9. COACHING BIJ SEKSUALITEIT .................................................................................................. 89
9.1 SITUERING ........................................................................................................................ 89
9.2 BASISPRINCIPES ............................................................................................................... 89
9.3 WERKWIJZE ....................................................................................................................... 89
9.4 KWALITEIT VAN LEVEN ....................................................................................................... 90
7
,VISUELE – FYSIEKE – EN AUDITIEVE
BEPERKINGEN
Els Cokelaere
8
, HS1: VISUELE BEPERKING
1. BEELDVORMING: ONTWIKKELING
Een visuele beperking heeft altijd gevolgen voor de ontwikkeling.
we kunnen blindheid definiëren op 2 gebieden;
▪ medisch (Bvb. bij minder dan 5% zicht wordt je als blind gezien)
▪ functioneel (meer orthopedagogisch)
de ontwikkeling van kinderen met een visuele beperking
▪ sensorische ontwikkeling
▪ motorische ontwikkeling
▪ cognitieve ontwikkeling
▪ taal en communicatie
▪ psychosociale ontwikkeling
1.1 SENSORISCHE ONTWIKKELING
Het gemis aan visuele informatie wordt gecompenseerd door; gehoor, tast, reuk, smaak en
!geheugen.
Blinden en slechtzienden kunnen niet extra goed horen, ze gebruiken deze zintuigen gewoon
meer waardoor ze ook meer getraind worden.
tactiele afweer: wel voelen maar constant de angst hebben dat er iets gaat gebeuren waardoor
je bijvoorbeeld je handen terugtrekt of angstig voelt
1.2 MOTORISCHE ONTWIKKELING
Op bepaalde gebieden is de MO trager, maar in zijn totaliteit niet anders.
Statische vaardigheden (zitten, staan,…) ontwikkelen zoals bij ziende kinderen.
Locomotore of dynamische vaardigheden (komen tot zitten, kruipen, lopen,…) ontwikkelen
trager doordat;
er gebrek is aan visuele stimulans
Het kindje ziet geen voorwerpen liggen waar hij mee wil gaan spelen waardoor deze stimulatie zich
niet ontwikkeld zoals een ziende persoon. Je kan dit behelpen door een bal te gebruiken die geluid
maakt, waardoor hij/zij daarop af kan gaan.
er gebrek is aan veiligheid en vertrouwen
Kinderen met een visuele beperking hebben meer herhaling nodig omdat het voor hen langer duurt
vooraleer ze een situatie/omgeving als veilig ervaren.
blindismen: repetitieve, stereotype bewegingen die geen duidelijk doel en functie hebben voor
buitenstaanders
▪ voor – en achterwaarts bewegen van het bovenlichaam
▪ draaien met het hoofd
▪ cirkelbewegingen met handen/onderarmen
9
LEVEN BIJ MENSEN
MET EEN
BEPERKING
ELS COKELAERE & VERA VAN HOVE
HOGENT
1STE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
,1
,Inhoud
VISUELE-, FYSIEKE- EN AUDITIEVE BEPERKINGEN
HOOFDSTUK 1: VISUELE BEPERKING
1. BEELDVORMING: ONTWIKKELING ............................................................................................. 9
1.1 SENSORISCHE ONTWIKKELING ........................................................................................... 9
1.2 MOTORISCHE ONTWIKKELING............................................................................................. 9
1.3 COGNITIEVE ONTWIKKELING............................................................................................. 10
1.4 TAAL EN COMMUNICATIE .................................................................................................. 10
1.5 PSYCHOSOCIALE ONTWIKKELING ..................................................................................... 10
2. BEELDVORMING: LEVENSLOOPGERELATEERDE THEMA’S ....................................................... 11
2.1 OPVOEDING...................................................................................................................... 11
2.2 ONDERWIJS ...................................................................................................................... 11
2.3 OUDER WILLEN ZIJN MET EEN VISUELE BEPERKING ........................................................... 11
3. BEGRIPPENKADER .................................................................................................................. 12
3.1 MEDISCHE DEFINITIE ........................................................................................................ 12
3.1.1 TRADITIONELE OPVATTINGEN ..................................................................................... 12
3.1.2 ONTWIKKELINGEN IN DE (MEDISCHE) DIAGNOSTIEK ................................................... 13
3.2 FUNCTIONEEL DEFINITIES ................................................................................................. 13
4. ORTHOPEDAGOGISCHE ONDERSTEUNING ............................................................................. 13
4.1 VISUELE STIMULATIE EN TRAINING .................................................................................... 13
4.2 ZELFREDZAAMHEID ........................................................................................................... 14
4.3 MOBILITEIT ........................................................................................................................ 14
4.4 APPS EN TECHNOLOGIE .................................................................................................... 14
4.5 COMMUNICATIE................................................................................................................ 14
4.6 PSYCHO – EDUCATIE ......................................................................................................... 15
HOOFDSTUK 2: FYSIEKE BEPERKING
1. BEELDVORMING ..................................................................................................................... 16
1.1 CEREBRALE PARESE .......................................................................................................... 16
1.1.1 TERMINOLOGIE .......................................................................................................... 16
1.1.2 CLASSIFICATIES OP BASIS VAN LOKALISATIE, AARD/KWALIETIT VAN BEWEGINGEN EN
GROFMOTORISCH FUNCTIONEREN..................................................................................... 18
1.1.3 MEER DAN EEN FYSIEKE BEPERKING ........................................................................... 20
1.2 SPINA BIFIDA..................................................................................................................... 22
1.2.1 TERMINOLOGIE .......................................................................................................... 22
1.2.2 MOTORE PROBLEMEN EN FUNCTIEBEPERKINGEN ....................................................... 23
4.2.3 ONDERSTEUNING VAN KINDEREN MET SB EN HUN GEZINNEN .................................... 24
2
, 1.3 NEUROMUSCULAIRE AANDOENINGEN .............................................................................. 24
1.3.1 TERMINOLOGIE .......................................................................................................... 24
1.4 NIET – AANGEBOREN HERSENLETSEL ................................................................................ 26
2. ORTHOPEDAGOGISCHE ONDERSTEUNING ............................................................................. 27
2.1 GESPECIALISEERDE STRATEGIEËN VOOR KINDEREN EN JONGEREN MET NEUROMOTORE
BEPERKINGEN ........................................................................................................................ 27
2.1.1 BOBATHS NEURODEVELOPMENTAL TREATMENT (NDT) ................................................ 27
2.1.2 ONDERWIJS AAN KINDEREN & JONGEREN MET NEUROMOTORE PROBLEMEN ............. 28
2.2 ASSISTIEVE TECHNOLOGIE ALS ‘SUPPORTS’ ...................................................................... 28
2.3 WOONVOORZIENINGEN EN ‘LEEFMOGELIJKHEDEN’.......................................................... 28
2.3.1 FOCUS – WONEN ........................................................................................................ 28
2.3.2 INDEPENDENT LIVING MOVEMENT .............................................................................. 28
HOOFDSTUK 3: AUDITIEVE BEPERKING
1. BEGRIPPENKADER .................................................................................................................. 29
1.1 SCREENING KORT NA DE GEBOORTE: DE ALGO – TEST ....................................................... 29
1.1 COCHLEAIRE IMPLANTATEN (CI) ........................................................................................ 30
1.1.1 EEN NIEUWE GENERATIE DOVE – SLECHTHORENDE KINDEREN MET CI........................ 30
1.2 GEBARENTAAL .................................................................................................................. 30
1.3 DOVENGEMEENSCHAP ..................................................................................................... 30
2. BEELDVORMING ..................................................................................................................... 31
2.1 DIAGNOSTIEK EN CLASSIFICATIE ....................................................................................... 31
2.2 OPVOEDING VAN DOVE EN SLECHTHORENDE KINDEREN.................................................. 33
2.3 EXTRA AANDACHT VOOR DOVE ADOLESCENTEN EN JONGVOLWASSENE .......................... 33
3. ORTHOPEDAGOGISCHE ONDERSTEUNING ............................................................................. 33
3.1 NOOD AAN EVENWICHTIGE EN GEBALANCEERDE INFORMATIE NA VROEGE SCREENING... 33
3.2 AANDACHT VOOR TAALVERWERVING ................................................................................ 33
3.3 AANDACHT VOOR VROEGE (VISUELE) COMMUNICATIE EN INTERACTIE .............................. 34
3.4 OMGAAN MET HULPMIDDELEN.......................................................................................... 34
VERSTANDELIJKE BEPERKING
HOOFDSTUK 1: ONTWIKKELINGEN IN DE SECTOR
1. HET CONCEPT PARADIGMA .................................................................................................... 36
2. HET DEFECTPARADIGMA ........................................................................................................ 36
3. HET ONTWIKKELINGSPARADIGMA .......................................................................................... 37
3. HET BURGERSCHAPSPARADIGMA........................................................................................... 37
3.1 BURGERSCHAP ................................................................................................................. 37
3.2 SELF – ADVOCACY............................................................................................................. 38
3
, 3.3 ERVARINGSDESKUNDIGHEID ............................................................................................ 38
3.4 DISABILITY STUDIES .......................................................................................................... 38
4. VERGELIJKENDE OVERZICHT PARADIGMA’S ............................................................................ 39
5. KRITISCHE BEDENKINGEN ...................................................................................................... 39
6. BEPERKING IN UGANDA .......................................................................................................... 40
HOOFDSTUK 2: DEFINITIE VERSTANDELIJKE BEPERKING
1. INTELLIGENTIE ALS MULTIDIMENSIONEEL CONCEPT............................................................... 41
2. VERSTANDELIJKE BEPERKING ALS CONCEPT .......................................................................... 41
2.1 TOONAANGEVENDE ORGANISATIES .................................................................................. 41
2.2 GRADATIES VERSTANDELIJKE BEPERKING ......................................................................... 42
3. EEN SOCIAAL – ECOLOGISCHE DEFINITIE VAN VERSTANDELIJKE BEPERKING .......................... 42
4. DE ‘GAP’ ................................................................................................................................. 43
5. INTERCULTURELE KANTTEKENINGEN...................................................................................... 43
HOOFDSTUK 3: ETIOLOGIE VAN EEN VERSTANDELIJKE BEPERKING
1. VROEGTIJDIGE OPSPORING .................................................................................................... 44
1.1 TIJDENS DE ZWANGERSCHAP ............................................................................................ 44
1.2 NA DE GEBOORTE ............................................................................................................. 44
2. OORZAKEN ............................................................................................................................. 44
2.1 GENETISCHE AFWIJKINGEN............................................................................................... 45
2.2 PRENATALE, PERINATALE EN POSTNATALE OORZAKEN ...................................................... 45
3. INTERCULTURELE KANTTEKENINGEN...................................................................................... 46
HOOFDSTUK 4: BELEVING VAN OUDERS
1. EEN DROOM AAN DIGGELEN .................................................................................................. 47
2. HET GEZIN ONDER DRUK ........................................................................................................ 47
3. HET OUDERSCHAP ONDER DRUK ........................................................................................... 47
4. HET DOOLHOF VAN DE HULPVERLENING................................................................................ 47
5. DE BALANS TUSSEN DRAAGKRACHT EN DRAAGLAST ............................................................... 48
6. DRIEHOEKSKUNDE VAN EGBERTS........................................................................................... 48
7. BASISHOUDING VAN DE HULPVERLENER................................................................................ 48
7.1 UITGANGSPUNTEN IN DE SAMENWERKING MET OUDERS .................................................. 48
7.2 5 TIPS VOOR COMMUNICATIE MET OUDERS....................................................................... 49
8. OUDERBETROKKENHEID ........................................................................................................ 49
9. INTERCULTURELE KANTTEKENINGEN...................................................................................... 49
HOOFDSTUK 5: ONTWIKKELING ONDER DRUK
1. ONTWIKKELING ONDER DRUK ................................................................................................ 51
2. KIJK OP LEERBAARHEID EN ONTWIKKELING ............................................................................ 51
4
, 2.1 EEN PLASTISCH BREIN ...................................................................................................... 51
2.2 AANGELEERDE HULPLOOSHEID EN HULPVERLENINGSSYNDROOM................................... 51
2.3 VAN FIXED MINDSET NAAR GROWTH MINDSET .................................................................. 51
3. INTERCULTURELE KANTTEKENINGEN...................................................................................... 52
HOOFDSTUK 6: BEELDVORMING
1. BELANG VAN BEELDVORMING ................................................................................................ 53
2. BEELDVORMINGSMODELLEN ................................................................................................. 53
2.1 VERSTANDELIJKE MOGELIJKHEDEN ................................................................................... 54
2.2 ADAPTIEF GEDRAG ............................................................................................................ 54
2.3 PARTICIPATIE, INTERACTIE EN SOCIALE ROLLEN................................................................ 55
2.4 GEZONDHEID.................................................................................................................... 55
2.5 CONTEXT .......................................................................................................................... 55
3. INTERCULTURELE KANTTEKENINGEN...................................................................................... 55
HOOFDSTUK 7: KWALITEIT VAN LEVEN
1. KWALITEIT VAN LEVEN ............................................................................................................ 56
2. KWALITEIT VAN LEVEN VERSUS KWALITEIT VAN ZORG ............................................................. 57
3. MODEL VAN SCHALOCK & VERDUGO...................................................................................... 57
3.1 DOMEIN MATERIEEL WELZIJN ............................................................................................ 58
3.2 DOMEIN LICHAMELIJK WELZIJN ......................................................................................... 58
3.3 DOMEIN EMOTIONEEL WELZIJN ......................................................................................... 59
3.4 DOMEIN INTERPERSOONLIJKE RELATIES............................................................................ 59
3.5 DOMEIN PERSOONLIJKE ONTPLOOIING ............................................................................. 60
3.6 DOMEIN ZELFBEPALING .................................................................................................... 61
3.7 DOMEIN SOCIALE INCLUSIE .............................................................................................. 62
3.8 DOMEIN RECHTEN ............................................................................................................ 63
4. KWALITEIT VAN LEVEN METEN................................................................................................. 64
5. INTERCULTURELE KANTTEKENINGEN...................................................................................... 64
HOOFDSTUK 8: ONDERSTEUNING
1. HET ONDERSTEUNINGSPLAN ................................................................................................. 65
2. ONDERSTEUNINGSVORMEN................................................................................................... 65
3. DE ONDERSTEUNINGSCIRKEL VAN BINNEN NAAR BUITEN EN OMGEKEERD ............................ 66
4. DE BASISHOUDING VAN DE HULPVERLENER .......................................................................... 66
HOOFDSTUK 9: COMPLEXE ONDERSTEUNINGSNODEN
1. MEERVOUDIGE BEPERKING .................................................................................................... 67
2. VERSTANDELIJKE BEP EN PSYCHISCHE PROBLEMEN .............................................................. 67
2.1 PSYCHIATRISCHE VS PSYCHISCHE STOORNIS ................................................................... 67
5
, 2.2 DEFINIËRING VAN PROBLEEMGEDRAG .............................................................................. 68
2.3 PREVALENTIE EN ETIOLOGIE ............................................................................................. 68
2.4 ZOEKTOCHT NAAR DE BETEKENIS VAN HET GEDRAG ......................................................... 69
2.5 AANPAK VAN PROBLEEMGEDRAG...................................................................................... 70
2.6 PROBLEEMGEDRAG EN PSYCHOFARMACA ........................................................................ 71
2.7 AFZONDERING EN FIXATIE ................................................................................................. 71
3. VERSTANDELIJKE BEPERKING EN EPILESPIE ............................................................................ 72
3.1 PREVALENTIE .................................................................................................................... 72
3.2 ETIOLOGIE ........................................................................................................................ 72
3.3 SOORTEN EPILEPTISCHE AANVALLEN................................................................................ 72
3.4 ANTI – EPILEPTICA ............................................................................................................. 73
3.5 KWALITEIT VAN LEVEN ....................................................................................................... 73
4. VERSTANDELIJKE BEPERKING EN OUDER WORDEN................................................................. 73
4.1 PREVALENTIE .................................................................................................................... 73
4.2 VISIES OP OUDER WORDENDE MENSEN MET EEN VB ......................................................... 74
4.3 DEMENTIE EN VERSTANDELIJKE BEPERKING ...................................................................... 74
4.4 KWALITEIT VAN LEVEN BEVORDEREN ................................................................................ 75
5. VERSTANDELIJKE BEPERKING EN MIDDELENGEBRUIK ............................................................. 76
5.1 PREVALENTIE .................................................................................................................... 76
5.2 GEVOLGEN ....................................................................................................................... 76
5.3 BEHANDELING .................................................................................................................. 76
5.4 BALANCEREN TUSSEN AUTONOMIE EN EMPOWERMENT ................................................... 76
6. VERSTANDELIJKE BEPERKING EN ASS ..................................................................................... 76
6.1 PREVALENTIE .................................................................................................................... 76
6.2 ACTUELE KADERS.............................................................................................................. 76
6.3 KWALITEIT VAN LEVEN ....................................................................................................... 77
HOOFDSTUK 10: ORTHOPEDAGOGISCHE INTERVENTIES
1. GENTLE TEACHING VAN JOHN MCGEE .................................................................................... 79
1.1 SITUERING ........................................................................................................................ 79
1.2 BASISPRINCIPES ............................................................................................................... 79
1.3 WERKWIJZE ....................................................................................................................... 79
1.4 KWALITEIT VAN LEVEN ....................................................................................................... 80
2. BASALE STIMULATIE (BS) VAN ANDREAS FRÖNLICH ................................................................ 80
2.1 SITUERING ........................................................................................................................ 80
2.2 BASISPRINCIPES ............................................................................................................... 80
2.3 WERKWIJZE ....................................................................................................................... 81
6
, 2.4 KWALITEIT VAN LEVEN ....................................................................................................... 82
3. SCHAAL EMOTIONELE ONTWIKKELING ANTON DOSEN ........................................................... 82
3.1 SITUERING ........................................................................................................................ 82
3.2 BASISPRINCIPES ............................................................................................................... 82
3.3 WERKWIJZE ....................................................................................................................... 83
3.4 KWALITEIT VAN LEVEN ....................................................................................................... 83
4. ROUWBEGELEIDING ............................................................................................................... 84
4.1 SITUERING ........................................................................................................................ 84
4.2 BASISPRINCIPES ............................................................................................................... 84
4.3 WERKWIJZE ....................................................................................................................... 85
4.4 KWALITEIT VAN LEVEN ....................................................................................................... 85
5. TRIPLE – C .............................................................................................................................. 85
5.1 SITUERING ........................................................................................................................ 85
5.2 BASISPRINCIPES ............................................................................................................... 86
5.3 WERKWIJZE ....................................................................................................................... 86
5.4 KWALITEIT VAN LEVEN ....................................................................................................... 86
6. SUPPORTED EMPOYMENT OF BEGELEID WERKEN ................................................................... 87
6.1 SITUERING ........................................................................................................................ 87
6.2 BASISPRINCIPES ............................................................................................................... 87
6.3 WERKWIJZE ....................................................................................................................... 87
6.4 KWALITEIT VAN LEVEN ....................................................................................................... 88
7. TOTALE COMMUNICATIE (TC) .................................................................................................. 88
7.1 SITUERING ........................................................................................................................ 88
7.2 BASISPRINCIPES ............................................................................................................... 88
7.3 WERKWIJZE ....................................................................................................................... 88
7.4 KWALITEIT VAN LEVEN ....................................................................................................... 89
9. COACHING BIJ SEKSUALITEIT .................................................................................................. 89
9.1 SITUERING ........................................................................................................................ 89
9.2 BASISPRINCIPES ............................................................................................................... 89
9.3 WERKWIJZE ....................................................................................................................... 89
9.4 KWALITEIT VAN LEVEN ....................................................................................................... 90
7
,VISUELE – FYSIEKE – EN AUDITIEVE
BEPERKINGEN
Els Cokelaere
8
, HS1: VISUELE BEPERKING
1. BEELDVORMING: ONTWIKKELING
Een visuele beperking heeft altijd gevolgen voor de ontwikkeling.
we kunnen blindheid definiëren op 2 gebieden;
▪ medisch (Bvb. bij minder dan 5% zicht wordt je als blind gezien)
▪ functioneel (meer orthopedagogisch)
de ontwikkeling van kinderen met een visuele beperking
▪ sensorische ontwikkeling
▪ motorische ontwikkeling
▪ cognitieve ontwikkeling
▪ taal en communicatie
▪ psychosociale ontwikkeling
1.1 SENSORISCHE ONTWIKKELING
Het gemis aan visuele informatie wordt gecompenseerd door; gehoor, tast, reuk, smaak en
!geheugen.
Blinden en slechtzienden kunnen niet extra goed horen, ze gebruiken deze zintuigen gewoon
meer waardoor ze ook meer getraind worden.
tactiele afweer: wel voelen maar constant de angst hebben dat er iets gaat gebeuren waardoor
je bijvoorbeeld je handen terugtrekt of angstig voelt
1.2 MOTORISCHE ONTWIKKELING
Op bepaalde gebieden is de MO trager, maar in zijn totaliteit niet anders.
Statische vaardigheden (zitten, staan,…) ontwikkelen zoals bij ziende kinderen.
Locomotore of dynamische vaardigheden (komen tot zitten, kruipen, lopen,…) ontwikkelen
trager doordat;
er gebrek is aan visuele stimulans
Het kindje ziet geen voorwerpen liggen waar hij mee wil gaan spelen waardoor deze stimulatie zich
niet ontwikkeld zoals een ziende persoon. Je kan dit behelpen door een bal te gebruiken die geluid
maakt, waardoor hij/zij daarop af kan gaan.
er gebrek is aan veiligheid en vertrouwen
Kinderen met een visuele beperking hebben meer herhaling nodig omdat het voor hen langer duurt
vooraleer ze een situatie/omgeving als veilig ervaren.
blindismen: repetitieve, stereotype bewegingen die geen duidelijk doel en functie hebben voor
buitenstaanders
▪ voor – en achterwaarts bewegen van het bovenlichaam
▪ draaien met het hoofd
▪ cirkelbewegingen met handen/onderarmen
9
