Juridische bronnen
1. wat is recht?
1.1 rechtsstaat vs. staat
= verzamelnaam van rechtsregels in materiële zin, die als doel hebben de maatschappij te ordenen
en rechtszekerheid te bieden. Hoe toepassen en afdwingen van deze rechtsregels moet bijdragen tot
een vreedzame en rechtvaardige samenleving, maar dit is moeilijk in de praktijk.
Rechtsregels: gedragsregels die wettelijk zijn vastgelegd door de overheid, zijn afdwingbaar.
Verschillen tussen samenlevingen/staten (staat vs. Rechtsstaat), kan afhangen door heersende
economische opvattingen die in die staat/samenleving aanwezig is.
− Samenleving
• Leven op een bepaald gebied met x-aantal mensen
• Verschillende waarden en normen
• Regels kunnen in eenzelfde gebied op een andere manier worden toegepast
• Willen vredevol leven, maar niet altijd mogelijk
▪ Vb. Leger in Antwerpen
− Staat
• Grondgebied, politieke organisatie, inwoners, erkenning door de internationale
gemeenschap:
▪ Vb. Israël zit in moeilijkheden, Noord-Zuid Korea, Taiwan
− Rechtsstaat
• Grondgebeid, politieke organisatie, inwoners, scheiding der machten (UM, WM, RM),
mensenrechten
▪ Rechtsstaat is gebonden aan het recht, dus kunnen hen aansprakelijk gestelt
worden vb. Homo's in BE en homo’s in IT.
• Ook media is een macht (≠ rechtsmacht), grondwet gaat dit niet aan
als staatsmacht.
− Kapitalisme (alles voor de bevolking = vrije markt, ik-vorm staat centraal) vs. Communisme
(alles voor de gemeenschap = staatseconomie).
HEERSENDE ECONOMISCHE OPVATTINGEN:
= als het voor iedereen beschrikbaar is, wordt de kost laag. wanneer bedrijven geprivatiseerd worden
zal de kost hoger liggen. vb. de lijn wordt bekostigd door de overheid, zodat het voor de bevolking
betaalbaar blijft. wanneer de lijn een prive bedrijf wordt zullen de kosten voor de burger veel hoger
worden.
1.2 Verschillende soorten rechtsregels
− Berechtingsregels (= procesrecht)
• Wet- en regelgeving die de gang van zaken in een gerechtelijke procedure beschrijft
• Vb. Taal, hoe iets indienen?
− Wijzigingsregels
• Regels die wetten kunnen wijzigen
• Vb. Euthanasiewet, afschaffen van het hof van Asissen
− Erkenningsregels (= gelding, interpretaties en verhouding)
• Inhoudelijk recht, materieel
• Vb. Hoe euthanasie regelen, hoe een bedrijf oprichten
1.3 enkele verbanden
, − Rechts en godsdienst (belang secularisatie)
• Kerk en staat zijn vandaag de dag gescheiden van elkaar
▪ Kerk beïnvloed niet, maar drukt nog wel vb. jodenwijk aan station
• Recht van de godsdienstvrijheid
Vb. In België veel pedofiele priesters, het parket zal altijd een weg vinden om geen kerkelijke
vervolging te starten, in theorie is de kerk en de staat losgekoppeld, maar in de praktijk is dit
zeer moeilijk, een hoofddoek kan je niet verbieden, want je kan de identiteit wel identificeren =
recht op godsdienstvrijheid, een boerka kan men wel verbieden.
− Recht en moraal
• Doen wat juist is (sociale zekerheid is gekomen)
• Positivisme (= alles in wetboeken geschreven) vs. Natuurrecht (= menselijk verstand,
filosofisch, rechtvaardig).
▪ Vb. Boudewijn wilde abortus niet positiveren, hij dacht natuurrechts en trad af
zodat iemand anders het positiveerde.
− Recht en sociale zeden (temporeel en cultureel bepaald)
• Gedragsregels en omgangsregels
• Dit kan verschillen binnen bepaalde samenlevingen (beleefdheidsnormen,
onderwijssystemen, kledij, gedragsregels, seksueel gedrag en opvattingen)
▪ Vb. Glazen plafond: vrouwen verdienen minder en zijn beperkt in topfuncties
(wet zegt dat er een aantal vrouwen in bestuur zitten)
▪ Vb. Elementaire beleefdheid: vroeger mocht vest niet uit, nu is hemdje
genoeg
▪ Vb. Vast benoemd: overheid wilt dit weg.
1.4 doel van het recht = het ordenen van een samenleving van mensen
− Rechts vs. Rechtsvaardigheid
• Procedurefouten
▪ Vb. Huiszoekingsbevel: wapens in garage, niet in huis --> alleen bevel voor
huis --> recht is toegepast, maar niet rechtvaardig
▪ Vb. Winkeldiefstal: verborgen camera’s --> moet gezegd worden --> recht
toegepast, maar niet rechtvaardig
▪ Vb. Verjaringstermijn Bende van Nijvel 10jaar verlengd
− Recht vs. Rechtszekerheid
• Ingeschreven op AP --> recht op bepaald aantal uren les
• Bij trouwen moet u de zekerheid hebben dan u ook kan scheiden
− Aristoteles:
• Publiekrecht: verdelende rechtvaardigheid
▪ U krijgt garanties tegen de overheid
• Privaatrecht: vergeldende rechtvaardigheid
▪ Gericht op afdwingen, iemand buitengooien
1.5 het recht al middel
− Niveau van rechtsregels
• Gedragsregels en normen
1. wat is recht?
1.1 rechtsstaat vs. staat
= verzamelnaam van rechtsregels in materiële zin, die als doel hebben de maatschappij te ordenen
en rechtszekerheid te bieden. Hoe toepassen en afdwingen van deze rechtsregels moet bijdragen tot
een vreedzame en rechtvaardige samenleving, maar dit is moeilijk in de praktijk.
Rechtsregels: gedragsregels die wettelijk zijn vastgelegd door de overheid, zijn afdwingbaar.
Verschillen tussen samenlevingen/staten (staat vs. Rechtsstaat), kan afhangen door heersende
economische opvattingen die in die staat/samenleving aanwezig is.
− Samenleving
• Leven op een bepaald gebied met x-aantal mensen
• Verschillende waarden en normen
• Regels kunnen in eenzelfde gebied op een andere manier worden toegepast
• Willen vredevol leven, maar niet altijd mogelijk
▪ Vb. Leger in Antwerpen
− Staat
• Grondgebied, politieke organisatie, inwoners, erkenning door de internationale
gemeenschap:
▪ Vb. Israël zit in moeilijkheden, Noord-Zuid Korea, Taiwan
− Rechtsstaat
• Grondgebeid, politieke organisatie, inwoners, scheiding der machten (UM, WM, RM),
mensenrechten
▪ Rechtsstaat is gebonden aan het recht, dus kunnen hen aansprakelijk gestelt
worden vb. Homo's in BE en homo’s in IT.
• Ook media is een macht (≠ rechtsmacht), grondwet gaat dit niet aan
als staatsmacht.
− Kapitalisme (alles voor de bevolking = vrije markt, ik-vorm staat centraal) vs. Communisme
(alles voor de gemeenschap = staatseconomie).
HEERSENDE ECONOMISCHE OPVATTINGEN:
= als het voor iedereen beschrikbaar is, wordt de kost laag. wanneer bedrijven geprivatiseerd worden
zal de kost hoger liggen. vb. de lijn wordt bekostigd door de overheid, zodat het voor de bevolking
betaalbaar blijft. wanneer de lijn een prive bedrijf wordt zullen de kosten voor de burger veel hoger
worden.
1.2 Verschillende soorten rechtsregels
− Berechtingsregels (= procesrecht)
• Wet- en regelgeving die de gang van zaken in een gerechtelijke procedure beschrijft
• Vb. Taal, hoe iets indienen?
− Wijzigingsregels
• Regels die wetten kunnen wijzigen
• Vb. Euthanasiewet, afschaffen van het hof van Asissen
− Erkenningsregels (= gelding, interpretaties en verhouding)
• Inhoudelijk recht, materieel
• Vb. Hoe euthanasie regelen, hoe een bedrijf oprichten
1.3 enkele verbanden
, − Rechts en godsdienst (belang secularisatie)
• Kerk en staat zijn vandaag de dag gescheiden van elkaar
▪ Kerk beïnvloed niet, maar drukt nog wel vb. jodenwijk aan station
• Recht van de godsdienstvrijheid
Vb. In België veel pedofiele priesters, het parket zal altijd een weg vinden om geen kerkelijke
vervolging te starten, in theorie is de kerk en de staat losgekoppeld, maar in de praktijk is dit
zeer moeilijk, een hoofddoek kan je niet verbieden, want je kan de identiteit wel identificeren =
recht op godsdienstvrijheid, een boerka kan men wel verbieden.
− Recht en moraal
• Doen wat juist is (sociale zekerheid is gekomen)
• Positivisme (= alles in wetboeken geschreven) vs. Natuurrecht (= menselijk verstand,
filosofisch, rechtvaardig).
▪ Vb. Boudewijn wilde abortus niet positiveren, hij dacht natuurrechts en trad af
zodat iemand anders het positiveerde.
− Recht en sociale zeden (temporeel en cultureel bepaald)
• Gedragsregels en omgangsregels
• Dit kan verschillen binnen bepaalde samenlevingen (beleefdheidsnormen,
onderwijssystemen, kledij, gedragsregels, seksueel gedrag en opvattingen)
▪ Vb. Glazen plafond: vrouwen verdienen minder en zijn beperkt in topfuncties
(wet zegt dat er een aantal vrouwen in bestuur zitten)
▪ Vb. Elementaire beleefdheid: vroeger mocht vest niet uit, nu is hemdje
genoeg
▪ Vb. Vast benoemd: overheid wilt dit weg.
1.4 doel van het recht = het ordenen van een samenleving van mensen
− Rechts vs. Rechtsvaardigheid
• Procedurefouten
▪ Vb. Huiszoekingsbevel: wapens in garage, niet in huis --> alleen bevel voor
huis --> recht is toegepast, maar niet rechtvaardig
▪ Vb. Winkeldiefstal: verborgen camera’s --> moet gezegd worden --> recht
toegepast, maar niet rechtvaardig
▪ Vb. Verjaringstermijn Bende van Nijvel 10jaar verlengd
− Recht vs. Rechtszekerheid
• Ingeschreven op AP --> recht op bepaald aantal uren les
• Bij trouwen moet u de zekerheid hebben dan u ook kan scheiden
− Aristoteles:
• Publiekrecht: verdelende rechtvaardigheid
▪ U krijgt garanties tegen de overheid
• Privaatrecht: vergeldende rechtvaardigheid
▪ Gericht op afdwingen, iemand buitengooien
1.5 het recht al middel
− Niveau van rechtsregels
• Gedragsregels en normen
