ALGEMENE ECONOMIE
HOOFDSTUK 1 ~ WAT IS ECONOMIE? WAT DOET DE ECONOMIE?
ECONOMIE
Wetenschappelijke discipline dat het systeem van productie en consumptie bestudeert.
Economische agenten zoals individuen, gezinnen, bedrijven en overheden maken elke
dag keuzes inzake productie en consumptie en dienen daarbij rekening te houden met
schaarste of beperkingen
PROSUMENTEN
We leven in een ‘interneteconomie’. Door technologische evoluties zijn vandaag heel
wat consumenten ook producten. Via applicaties kan elke burger vandaag taxidiensten
aanbieden of kamers verhuren aan toeristen.
Definitie: Prosumenten zijn consumenten die ook goederen of diensten aanbieden in
markten die voorheen door de klassieke producenten of bedrijven bespeeld werden.
ADAM SMITH
Economie maakt zich los van filosofie en van politieke economie => door werk van Adam
Smith
o Voordelen van arbeidsverdeling, specialisatie en handel
o Werking van vrije markt => invisible hand
o Studie van productie en economische groei is gevolg van specialisatie en
kapitaalaccumulatie of investering
SCHAARSTE
Definitie: een middel is schaars wanneer de mogelijke aanwendingen van een middel de
beschikbaarheid van dat middel overstijgen
≠ zeldzaamheid, zeldzame producten zijn pas schaars als ze ook gewild zijn. Niet-
zeldzame producten, zoals tijd, kunnen ook schaars zijn.
Schaarsheid => weloverwogen keuzes maken
Economie = wetenschap van de schaarste of van de keuzes die gemaakt moeten worden
als gevolg van schaarste. Een set van beslissingsregels die in diverse contexten inzetbaar
zijn. Door keuzes te maken hebben we impact op schaarste => welvaart
Welvaart: De mate waarin schaarste wordt verminderd. Welvaart kan niet alleen gaan
over geld en inkomen maar ook over vrije tijd, gezien vrije tijd een schaars goed is.
Definitie Economie: Sociale wetenschap die keuzes inzake productie en consumptie
onder voorwaarden van schaarste bestudeert, inclusief de gevolgen van deze keuzes
voor de hele maatschappij
ECONOMISCHE BEHOEFTEN
,De verlangens van de mens waaraan hij/zij slechts kan voldoen door het inzetten van
schaarse middelen
We zijn vandaag veel rijker en genieten van een continue stroom van
technologische innovaties die onze levenskwaliteit sterk verhogen.
Mens heeft uniek vermogen om zich snel aan te passen aan nieuwe mogelijkheden
of opportuniteiten
Sommige stellen; onze behoeften zijn wellicht beperkt
KEUZE, AFRUIL EN OPPORTUNITEITSKOSTEN
Opportuniteitskost
De niet gerealiseerde opbrengst van het best mogelijke alternatief voor de gemaakte
keuze. De opportuniteitskost meet de gemiste opbrengst van een alternatief
middelengebruik en is meestal de belangrijkste kost van een afruil
Bij elke keuze die we maken, geven we iets op
o Betaal je €100 voor nieuwe jas, dan kun je dat bedrag niet besteden aan nieuwe
schoenen
o Ga je ’s avonds sporten met een vriend, kun je die tijd niet gebruiken om te
studeren
o Keuze om 5 jaar universiteit te doen, wilt zeggen dat je 5 jaar niet kan werken en
geld verdienen
Opportuniteitskosten hebben een impact op de winstberekening
o In een economische context worden voor de winstberekening de
opbrengsten verminderd met de kosten, inbegrepen de
opportuniteitskosten
ECONOMISCHE WINST
De opbrengsten verminderd met de kosten, inclusief de opportuniteitskosten
Exacte bepaling van de opportuniteitskost is afhankelijk van het gehanteerde
tijdsperspectief
Bv. Wie een universitair diploma heeft, gaat een hoger loon hebben later
o Als je vooruitkijkt, dan is de opportuniteitskost van iemand die niet zou
verder studeren hoger dan iemand die wel verder studeert
KOSTEN TEGENOVER BATEN; SHORTCUTS OF DE MARGINALE ANALYSE
MENTAL SHORTCUT
Een eerder intuïtieve beslissingsregel door het onvermogen om alle informatie te
verwerken of doordat relevante informatie ontbreekt
Bv.: keuze van studies
In heel wat situaties kan je een optimale beslissing nemen door per stap de marginale
baten van een beslissing te vergelijken met de marginale kosten
MARGINALE KOSTEN
,De kosten van een bijkomende eenheid inspanning, output of productie
MARGINALE BATEN
De baten of opbrengst van een bijkomende eenheid inspanning, output of productie
EXTRA: HET INDIVIDUELE GEDRAGSMODEL
- Model van rationele keuze:
o Ieder probeert binnen zijn eigen beperkingen de voor hem of haar beste
beslissingen te nemen
o Rationeel- keuze model
o Rationele economische agent = HOMO ECONOMICUS
- Formeel wiskundig:
o Rationeel keuzegedrag:
Optimaliseren van doelstellingsfunctie
Onder beperkte voorwaarden
- Rationele keuzetheorie maakt echter geen specifieke veronderstellingen over
inhoud van voorkeuren
o Meest eenvoudige model neemt aan dat
Mensen enkel gericht zijn op hun materiële eigenbelang;
Mensen perfect geïnformeerd zijn;
Mensen geen beslissingsfouten maken;
Beslissingen van groepen kunnen worden geanalyseerd als
beslissingen van individuen
- Traditioneel: individuele beslissingen staan centraal
- Echter: afspraken en sociale normen
- Collectieve beslissingen zijn uitkomst van samenspel van individuele
beslissingen waarop het rationele keuzemodel van toepassing is
- Opbouw van modellen wordt werkelijkheid vereenvoudigd om te kunnen
concentreren op essentie
o Recente ontwikkelingen in economische theorie:
Beperkende veronderstellingen afzwakken
Verschillen overbruggen tussen sociale wetenschappen
Economie
Sociologie
Psychologie
HET GEBRUIK VAN MODELLEN EN AANNAMES
Empirie
Gedeelte bestaat erin theoretische conclusies te toetsen aan de werkelijkheid
Econometrie
- Statische technieken om economische theoretische uitspraken te toetsen
- Bekende techniek: (lineaire) regressie
o Correlatie: richting en sterkte van (lineair) verband tussen verklarende
en te verklaren variabelen? (hoe sterker correlatie, hoe meer de
observaties op één lijn liggen
Resulterende parameters worden tenslotte vergeleken met verwachte parameters uit
hypothese
, - Let wel:
o Empirische toetsing kan een theorie of hypothese enkel falsifiëren
o Correlatie ≠ causaliteit
Correlatie tussen twee variabelen A en B kan op drie zaken
wijzen
A veroorzaakt B
B veroorzaakt A
Derde variabele C veroorzaakt zowel A en B
Om A oorzaak van B te kunnen noemen:
Moet A gecorreleerd zijn met B
Moet A aan B voorafgaan (wat uitsluit dat het eigenlijk B
is dat A veroorzaakt);
En moeten andere mogelijke oorzaken voor de correlatie
tussen A en B uitgesloten worden. Dit wil zeggen dat er
geen variabele C mag zijn die zowel A en B veroorzaakt
Modellen om beleidsmakers te ondersteunen hebben eveneens
geen perfecte info
Bepaalde parameters niet gekend voor de toekomst (vb
olieprijs, wisselkoers,..)
Worden daarom verschillende assumpties (aannames)
betreffende deze variabelen genomen =
Sensitiviteitsanalyse
Modellen = vereenvoudiging van de werkelijkheid
2 basismodellen
- Productiemogelijkhedengrens
- Het model van de economische kringloop
CETERIS PARIBUS
Veelgebruikte aanname in de sociale wetenschappen. Deze Latijnse term betekent
letterlijk ‘het overige gelijk blijvend’. Deze term wordt gebruikt om aan te duiden dat we
bij de studie van het verband tussen een aantal economische grootheden aannemen dat
alle overige verklarende factoren niet wijzigen.
PERFECTE INFORMATIE
De aanname dat alle kopers en verkopers in een bepaalde markt een perfecte kennis
hebben van de prijs, het nut, de kwaliteit en de productiekosten van het betreffende goed
(of de betreffende dienst)
Economische modellen => geen doel op zich maar willen ons begrip van een zeer
complexe realiteit verhogen
Sensitiviteitsanalyse => techniek om te onderzoeken hoe gevoelig bepaalde
uitkomsten zijn voor veranderingen in inputvariabelen
- Modellen om beleidsmakers te ondersteunen hebben eveneens geen
perfecte info
HOOFDSTUK 1 ~ WAT IS ECONOMIE? WAT DOET DE ECONOMIE?
ECONOMIE
Wetenschappelijke discipline dat het systeem van productie en consumptie bestudeert.
Economische agenten zoals individuen, gezinnen, bedrijven en overheden maken elke
dag keuzes inzake productie en consumptie en dienen daarbij rekening te houden met
schaarste of beperkingen
PROSUMENTEN
We leven in een ‘interneteconomie’. Door technologische evoluties zijn vandaag heel
wat consumenten ook producten. Via applicaties kan elke burger vandaag taxidiensten
aanbieden of kamers verhuren aan toeristen.
Definitie: Prosumenten zijn consumenten die ook goederen of diensten aanbieden in
markten die voorheen door de klassieke producenten of bedrijven bespeeld werden.
ADAM SMITH
Economie maakt zich los van filosofie en van politieke economie => door werk van Adam
Smith
o Voordelen van arbeidsverdeling, specialisatie en handel
o Werking van vrije markt => invisible hand
o Studie van productie en economische groei is gevolg van specialisatie en
kapitaalaccumulatie of investering
SCHAARSTE
Definitie: een middel is schaars wanneer de mogelijke aanwendingen van een middel de
beschikbaarheid van dat middel overstijgen
≠ zeldzaamheid, zeldzame producten zijn pas schaars als ze ook gewild zijn. Niet-
zeldzame producten, zoals tijd, kunnen ook schaars zijn.
Schaarsheid => weloverwogen keuzes maken
Economie = wetenschap van de schaarste of van de keuzes die gemaakt moeten worden
als gevolg van schaarste. Een set van beslissingsregels die in diverse contexten inzetbaar
zijn. Door keuzes te maken hebben we impact op schaarste => welvaart
Welvaart: De mate waarin schaarste wordt verminderd. Welvaart kan niet alleen gaan
over geld en inkomen maar ook over vrije tijd, gezien vrije tijd een schaars goed is.
Definitie Economie: Sociale wetenschap die keuzes inzake productie en consumptie
onder voorwaarden van schaarste bestudeert, inclusief de gevolgen van deze keuzes
voor de hele maatschappij
ECONOMISCHE BEHOEFTEN
,De verlangens van de mens waaraan hij/zij slechts kan voldoen door het inzetten van
schaarse middelen
We zijn vandaag veel rijker en genieten van een continue stroom van
technologische innovaties die onze levenskwaliteit sterk verhogen.
Mens heeft uniek vermogen om zich snel aan te passen aan nieuwe mogelijkheden
of opportuniteiten
Sommige stellen; onze behoeften zijn wellicht beperkt
KEUZE, AFRUIL EN OPPORTUNITEITSKOSTEN
Opportuniteitskost
De niet gerealiseerde opbrengst van het best mogelijke alternatief voor de gemaakte
keuze. De opportuniteitskost meet de gemiste opbrengst van een alternatief
middelengebruik en is meestal de belangrijkste kost van een afruil
Bij elke keuze die we maken, geven we iets op
o Betaal je €100 voor nieuwe jas, dan kun je dat bedrag niet besteden aan nieuwe
schoenen
o Ga je ’s avonds sporten met een vriend, kun je die tijd niet gebruiken om te
studeren
o Keuze om 5 jaar universiteit te doen, wilt zeggen dat je 5 jaar niet kan werken en
geld verdienen
Opportuniteitskosten hebben een impact op de winstberekening
o In een economische context worden voor de winstberekening de
opbrengsten verminderd met de kosten, inbegrepen de
opportuniteitskosten
ECONOMISCHE WINST
De opbrengsten verminderd met de kosten, inclusief de opportuniteitskosten
Exacte bepaling van de opportuniteitskost is afhankelijk van het gehanteerde
tijdsperspectief
Bv. Wie een universitair diploma heeft, gaat een hoger loon hebben later
o Als je vooruitkijkt, dan is de opportuniteitskost van iemand die niet zou
verder studeren hoger dan iemand die wel verder studeert
KOSTEN TEGENOVER BATEN; SHORTCUTS OF DE MARGINALE ANALYSE
MENTAL SHORTCUT
Een eerder intuïtieve beslissingsregel door het onvermogen om alle informatie te
verwerken of doordat relevante informatie ontbreekt
Bv.: keuze van studies
In heel wat situaties kan je een optimale beslissing nemen door per stap de marginale
baten van een beslissing te vergelijken met de marginale kosten
MARGINALE KOSTEN
,De kosten van een bijkomende eenheid inspanning, output of productie
MARGINALE BATEN
De baten of opbrengst van een bijkomende eenheid inspanning, output of productie
EXTRA: HET INDIVIDUELE GEDRAGSMODEL
- Model van rationele keuze:
o Ieder probeert binnen zijn eigen beperkingen de voor hem of haar beste
beslissingen te nemen
o Rationeel- keuze model
o Rationele economische agent = HOMO ECONOMICUS
- Formeel wiskundig:
o Rationeel keuzegedrag:
Optimaliseren van doelstellingsfunctie
Onder beperkte voorwaarden
- Rationele keuzetheorie maakt echter geen specifieke veronderstellingen over
inhoud van voorkeuren
o Meest eenvoudige model neemt aan dat
Mensen enkel gericht zijn op hun materiële eigenbelang;
Mensen perfect geïnformeerd zijn;
Mensen geen beslissingsfouten maken;
Beslissingen van groepen kunnen worden geanalyseerd als
beslissingen van individuen
- Traditioneel: individuele beslissingen staan centraal
- Echter: afspraken en sociale normen
- Collectieve beslissingen zijn uitkomst van samenspel van individuele
beslissingen waarop het rationele keuzemodel van toepassing is
- Opbouw van modellen wordt werkelijkheid vereenvoudigd om te kunnen
concentreren op essentie
o Recente ontwikkelingen in economische theorie:
Beperkende veronderstellingen afzwakken
Verschillen overbruggen tussen sociale wetenschappen
Economie
Sociologie
Psychologie
HET GEBRUIK VAN MODELLEN EN AANNAMES
Empirie
Gedeelte bestaat erin theoretische conclusies te toetsen aan de werkelijkheid
Econometrie
- Statische technieken om economische theoretische uitspraken te toetsen
- Bekende techniek: (lineaire) regressie
o Correlatie: richting en sterkte van (lineair) verband tussen verklarende
en te verklaren variabelen? (hoe sterker correlatie, hoe meer de
observaties op één lijn liggen
Resulterende parameters worden tenslotte vergeleken met verwachte parameters uit
hypothese
, - Let wel:
o Empirische toetsing kan een theorie of hypothese enkel falsifiëren
o Correlatie ≠ causaliteit
Correlatie tussen twee variabelen A en B kan op drie zaken
wijzen
A veroorzaakt B
B veroorzaakt A
Derde variabele C veroorzaakt zowel A en B
Om A oorzaak van B te kunnen noemen:
Moet A gecorreleerd zijn met B
Moet A aan B voorafgaan (wat uitsluit dat het eigenlijk B
is dat A veroorzaakt);
En moeten andere mogelijke oorzaken voor de correlatie
tussen A en B uitgesloten worden. Dit wil zeggen dat er
geen variabele C mag zijn die zowel A en B veroorzaakt
Modellen om beleidsmakers te ondersteunen hebben eveneens
geen perfecte info
Bepaalde parameters niet gekend voor de toekomst (vb
olieprijs, wisselkoers,..)
Worden daarom verschillende assumpties (aannames)
betreffende deze variabelen genomen =
Sensitiviteitsanalyse
Modellen = vereenvoudiging van de werkelijkheid
2 basismodellen
- Productiemogelijkhedengrens
- Het model van de economische kringloop
CETERIS PARIBUS
Veelgebruikte aanname in de sociale wetenschappen. Deze Latijnse term betekent
letterlijk ‘het overige gelijk blijvend’. Deze term wordt gebruikt om aan te duiden dat we
bij de studie van het verband tussen een aantal economische grootheden aannemen dat
alle overige verklarende factoren niet wijzigen.
PERFECTE INFORMATIE
De aanname dat alle kopers en verkopers in een bepaalde markt een perfecte kennis
hebben van de prijs, het nut, de kwaliteit en de productiekosten van het betreffende goed
(of de betreffende dienst)
Economische modellen => geen doel op zich maar willen ons begrip van een zeer
complexe realiteit verhogen
Sensitiviteitsanalyse => techniek om te onderzoeken hoe gevoelig bepaalde
uitkomsten zijn voor veranderingen in inputvariabelen
- Modellen om beleidsmakers te ondersteunen hebben eveneens geen
perfecte info
