Hoofdstuk 1 Sociale beïnvloeding
en cognities
1 tussen psychologie en sociologie
Sociale psychologie volgens Gordon Allport
= sociale psychologie is de wetenschappelijke studie van de manier
waarop de gedachten, gevoelens en handelingen van mensen beïnvloed
worden door de aanwezigheid van andere mensen.
Het bevind zich in het grensgebied tussen psychologie (gedachten,
gevoelens) en sociologie (invloed van andere)
Zo laten we ons mogelijk ook leiden door wat we denken dat
anderen over ons denken, door onze voorstelling van wat anderen
zouden doen of zeggen als ze aanwezig zouden zijn.
2 sociale beinvloeding
2.1 continuum
Dagelijks beïnvloeden andere mensen in mindere of meerdere mate ons
gedrag.
Er zijn verschillende manieren om te reageren op deze sociale
beïnvloeding
↳ De mogelijke vormen = worden voorgesteld als een continuüm van
situaties waarin de druk telkens groter word: van het ontbreken van een
expliciete vraag, over een vraag van iemand die geen autoriteit heeft tot
een bevel van een autoriteit.
Continuüm van reactievormen gegroepeerd naargelang we toegeven of
weerstand bieden aan beïnvloeding.
,We kunnen ook automatisch beïnvloed worden = automatische
beïnvloeding dit gebeurd snel, zonder bewuste aandacht en is moeilijk
te onderbreken.
Bijvoorbeeld = een pasgeboren baby imiteert binnen 72uur al
menselijke gebaren en doet een resusaap onmiddellijk na de geboorte.
Ander voorbeeld = kameleoneffect: het gedrag waarbij we mensen
imiteren zonder dat we ons daar bewust van zijn
Bv: experiment van (chartrand en bargh)
1) In hun eerste experiment lieten ze proefpersonen samenwerken
met een acteur. Die acteur deed expres kleine dingen, zoals over zijn
gezicht wrijven of met zijn voet wiebelen.
Wat bleek? De proefpersonen namen dat gedrag onbewust over, zonder
dat ze het zelf merkten.
2) Daarna draaiden ze het om: de acteur begon juist de proefpersonen
subtiel na te doen. Na afloop gaven de proefpersonen die geïmiteerd
werden aan dat ze de acteur aardiger en sympathieker vonden dan
de anderen.
2.2 conformiteit
Mogelijke vorm van reageren op sociale beïnvloeding =
zich conformeren aan groepsnormen
= we passen onze gedachten, gevoelens en gedrag aan, aan de
groepsnormen.
Waarom willen mensen tot een groep horen (+ link
ontwikkelingspsychologische theorie)
het vervult onze sociale behoeften
het bied voordelen om bij een groep te horen: belangrijke factor om
te overleven in groep kun je taken verdelen
Muzafer Sherif zijn experiment
Sherif voerde een experiment uit met het autokinetisch effect (een
stilstaand lichtpunt dat lijkt te bewegen).
Eerst ontwikkelden proefpersonen elk een eigen “persoonlijke norm”
bij hun schattingen. Toen ze later samen moesten schatten, groeiden
hun antwoorden naar elkaar toe en ontstond een groepsnorm. Zelfs
weken later hielden ze zich nog aan die groepsnorm.
, Dus proefpersonen conformeren zich soms in onzekere situaties
Verklaring daarvoor =
informationele beïnvloeding ↪ we beschouwen gedrag van anderen
als een goede manier om aan informatie te geraken en te beoordelen of
onze persoonlijke norm correct is.
( de visuele ilusie uit het experiment van hem zorgde voor grote
onzekerheid, zie ik het lichte wel of niet bewegen?)
We geloven dat het overgenomen antwoord correct is, de groep gelijk
heeft!
Soloman Asch
= Deed onderzoek naar conformisme.
= experiment met de lijnstukken (vervolg op experiment van Sheriff)
De deelnemers deden alsof ze een visuele test maakten: ze moesten
aangeven welke van drie lijnen even lang was als een standaardlijn.
Dit was normaal een makkelijke taak.
De controlegroep deed de test alleen en maakte bijna geen fouten.
In de experimentele groep zat één echte deelnemer tussen acteurs.
Die acteurs hadden de opdracht om bij sommige beurten opzettelijk
een fout antwoord te geven. De echte deelnemer moest als
voorlaatste antwoorden.
Resultaat? veel deelnemers gaven soms hetzelfde foute antwoord als de
groep, ook al wisten ze dat het fout was, omdat ze niet tegen de groep
durfden in te gaan. Een klein deel bleef altijd correct.
we volgen meningen van andere soms zonder expliciete druk of
uitdrukkelijke vraag.
Verschil experiment sheriff ? ↪ de proefpersonen beschikken hier wel over
duidelijke aanwijzingen om een oordeel te kunnen vormen omdat de
opgave eenvoudig is.
Ze volgen de mening van andere ookal weten ze dat die fout is.
, Verklaring = de proefpersonen ervaren het groepsoordeel als dwingende
norm.
Ze hebben het gevoel als ze er tegen in gaan dat ze zich buiten de groep
plaatsen. Ookal is er geen druk.
De groep word niet meer als middel maar als doel op zich ervaren.
Normatieve invloed = de proefpersonen willen zich opgenomen voelen
in de groep of niet scheef bekeken of zelf uitgesloten worden omdat ze
afwijken van de norm.
Voorbeeldje dagelijks leven = Kledingkeuze op school of werk – Je draagt
bepaalde kleren of schoenen omdat “iedereen” dat doet, ook al zou je zelf
iets anders fijner vinden.
Soms kan normatieve invloed leiden tot publieke conformiteit
= je aanvaardt het standpunt van het publiek niet, omdat je er niet mee
akkoord gaat, maar je past je gedrag toch oppervlakkig aan.
Je doet eigenlijk alsof je niet uitgesloten wil worden = inwilliging
Bv. bij pesten, je durft niet in te gaan tegen de pesters of je doet op een
milde manier mee, uit angst om zelf buitengesloten te worden.
Kritiek op experiment Asch
Milgram dacht dat de taak zo onbelangrijk was dat deelnemers het niet
uitmaakte wat ze deden/juist oordeelde, omdat ze er zelf weinig bij
betrokken waren.
Vreemde kritiek aangezien de spanning die de deelnemers tijdens
het experiment ervaarden.
2.3 inwilliging (manipulatie)
Mogelijke vorm van reageren op sociale beïnvloeding
= inwilliging ↪ we stemmen in met de verzoeken van anderen. Het gaat
om een reactie op een expliciete vraag. Die daarin meegaat, willigt met
andere woorden het verzoek in.
Vaak vinden we het vervelend om verzoeken te weigeren. Het is niet altijd
gemakkelijk om ‘nee’ te zeggen, zeker wanneer beïnvloedingstechnieken
gebruikt worden.
(verschil conformisme = daar is geen enkele sprake van rechtstreekse
druk of dwang)
Beïnvloedingstechnieken
en cognities
1 tussen psychologie en sociologie
Sociale psychologie volgens Gordon Allport
= sociale psychologie is de wetenschappelijke studie van de manier
waarop de gedachten, gevoelens en handelingen van mensen beïnvloed
worden door de aanwezigheid van andere mensen.
Het bevind zich in het grensgebied tussen psychologie (gedachten,
gevoelens) en sociologie (invloed van andere)
Zo laten we ons mogelijk ook leiden door wat we denken dat
anderen over ons denken, door onze voorstelling van wat anderen
zouden doen of zeggen als ze aanwezig zouden zijn.
2 sociale beinvloeding
2.1 continuum
Dagelijks beïnvloeden andere mensen in mindere of meerdere mate ons
gedrag.
Er zijn verschillende manieren om te reageren op deze sociale
beïnvloeding
↳ De mogelijke vormen = worden voorgesteld als een continuüm van
situaties waarin de druk telkens groter word: van het ontbreken van een
expliciete vraag, over een vraag van iemand die geen autoriteit heeft tot
een bevel van een autoriteit.
Continuüm van reactievormen gegroepeerd naargelang we toegeven of
weerstand bieden aan beïnvloeding.
,We kunnen ook automatisch beïnvloed worden = automatische
beïnvloeding dit gebeurd snel, zonder bewuste aandacht en is moeilijk
te onderbreken.
Bijvoorbeeld = een pasgeboren baby imiteert binnen 72uur al
menselijke gebaren en doet een resusaap onmiddellijk na de geboorte.
Ander voorbeeld = kameleoneffect: het gedrag waarbij we mensen
imiteren zonder dat we ons daar bewust van zijn
Bv: experiment van (chartrand en bargh)
1) In hun eerste experiment lieten ze proefpersonen samenwerken
met een acteur. Die acteur deed expres kleine dingen, zoals over zijn
gezicht wrijven of met zijn voet wiebelen.
Wat bleek? De proefpersonen namen dat gedrag onbewust over, zonder
dat ze het zelf merkten.
2) Daarna draaiden ze het om: de acteur begon juist de proefpersonen
subtiel na te doen. Na afloop gaven de proefpersonen die geïmiteerd
werden aan dat ze de acteur aardiger en sympathieker vonden dan
de anderen.
2.2 conformiteit
Mogelijke vorm van reageren op sociale beïnvloeding =
zich conformeren aan groepsnormen
= we passen onze gedachten, gevoelens en gedrag aan, aan de
groepsnormen.
Waarom willen mensen tot een groep horen (+ link
ontwikkelingspsychologische theorie)
het vervult onze sociale behoeften
het bied voordelen om bij een groep te horen: belangrijke factor om
te overleven in groep kun je taken verdelen
Muzafer Sherif zijn experiment
Sherif voerde een experiment uit met het autokinetisch effect (een
stilstaand lichtpunt dat lijkt te bewegen).
Eerst ontwikkelden proefpersonen elk een eigen “persoonlijke norm”
bij hun schattingen. Toen ze later samen moesten schatten, groeiden
hun antwoorden naar elkaar toe en ontstond een groepsnorm. Zelfs
weken later hielden ze zich nog aan die groepsnorm.
, Dus proefpersonen conformeren zich soms in onzekere situaties
Verklaring daarvoor =
informationele beïnvloeding ↪ we beschouwen gedrag van anderen
als een goede manier om aan informatie te geraken en te beoordelen of
onze persoonlijke norm correct is.
( de visuele ilusie uit het experiment van hem zorgde voor grote
onzekerheid, zie ik het lichte wel of niet bewegen?)
We geloven dat het overgenomen antwoord correct is, de groep gelijk
heeft!
Soloman Asch
= Deed onderzoek naar conformisme.
= experiment met de lijnstukken (vervolg op experiment van Sheriff)
De deelnemers deden alsof ze een visuele test maakten: ze moesten
aangeven welke van drie lijnen even lang was als een standaardlijn.
Dit was normaal een makkelijke taak.
De controlegroep deed de test alleen en maakte bijna geen fouten.
In de experimentele groep zat één echte deelnemer tussen acteurs.
Die acteurs hadden de opdracht om bij sommige beurten opzettelijk
een fout antwoord te geven. De echte deelnemer moest als
voorlaatste antwoorden.
Resultaat? veel deelnemers gaven soms hetzelfde foute antwoord als de
groep, ook al wisten ze dat het fout was, omdat ze niet tegen de groep
durfden in te gaan. Een klein deel bleef altijd correct.
we volgen meningen van andere soms zonder expliciete druk of
uitdrukkelijke vraag.
Verschil experiment sheriff ? ↪ de proefpersonen beschikken hier wel over
duidelijke aanwijzingen om een oordeel te kunnen vormen omdat de
opgave eenvoudig is.
Ze volgen de mening van andere ookal weten ze dat die fout is.
, Verklaring = de proefpersonen ervaren het groepsoordeel als dwingende
norm.
Ze hebben het gevoel als ze er tegen in gaan dat ze zich buiten de groep
plaatsen. Ookal is er geen druk.
De groep word niet meer als middel maar als doel op zich ervaren.
Normatieve invloed = de proefpersonen willen zich opgenomen voelen
in de groep of niet scheef bekeken of zelf uitgesloten worden omdat ze
afwijken van de norm.
Voorbeeldje dagelijks leven = Kledingkeuze op school of werk – Je draagt
bepaalde kleren of schoenen omdat “iedereen” dat doet, ook al zou je zelf
iets anders fijner vinden.
Soms kan normatieve invloed leiden tot publieke conformiteit
= je aanvaardt het standpunt van het publiek niet, omdat je er niet mee
akkoord gaat, maar je past je gedrag toch oppervlakkig aan.
Je doet eigenlijk alsof je niet uitgesloten wil worden = inwilliging
Bv. bij pesten, je durft niet in te gaan tegen de pesters of je doet op een
milde manier mee, uit angst om zelf buitengesloten te worden.
Kritiek op experiment Asch
Milgram dacht dat de taak zo onbelangrijk was dat deelnemers het niet
uitmaakte wat ze deden/juist oordeelde, omdat ze er zelf weinig bij
betrokken waren.
Vreemde kritiek aangezien de spanning die de deelnemers tijdens
het experiment ervaarden.
2.3 inwilliging (manipulatie)
Mogelijke vorm van reageren op sociale beïnvloeding
= inwilliging ↪ we stemmen in met de verzoeken van anderen. Het gaat
om een reactie op een expliciete vraag. Die daarin meegaat, willigt met
andere woorden het verzoek in.
Vaak vinden we het vervelend om verzoeken te weigeren. Het is niet altijd
gemakkelijk om ‘nee’ te zeggen, zeker wanneer beïnvloedingstechnieken
gebruikt worden.
(verschil conformisme = daar is geen enkele sprake van rechtstreekse
druk of dwang)
Beïnvloedingstechnieken
