BEWEGING: SAMENVATTING
Inhoudstafel
CURSUS DEEL 1
1. Inleiding (grondig lezen)................................................................................................. 3
2. Rol en belang van beweging........................................................................................... 4
2.1. Exploratiedrang en bewegingsdrang (grondig lezen en begrijpen)...........................4
2.2. Motorische competentie...........................................................................................4
2.2.1. Ontwikkeling van motorische competentie.........................................................4
2.2.2. Bewegingsvaardigheden.....................................................................................6
2.2.3. Basiselementen van beweging: lichaam, ruimte en tijd......................................8
2.2.4. Ontwikkeling van vaardigheden via exploreren, experimenteren en oefenen. .19
2.3. Bewgingsrijke contexten......................................................................................... 20
2.4. Risicovol spel.......................................................................................................... 20
Wat is het?.................................................................................................................. 20
Wat zijn de ontwikkelingsvoordelen?..........................................................................20
Wat is het verschil tussen een gevaar en een risico?.................................................21
Verschil tussen een Aanvaardbaar en een onaanvaardbaar risico..............................21
Verschillende categorieën (6 + 2)..............................................................................22
Hoe kan je risicovol spel begeleiden?.........................................................................23
2.5. Beweging en sedentair gedrag...............................................................................24
2.5.1. Beweging en sedentair gedrag: terminologie...................................................24
2.5.2. Beweging en sedentair gedrag: richtlijnen en normen.....................................25
3. het leergebied lichamelijke opvoeding..........................................................................27
3.1. Inleiding.................................................................................................................. 27
3.2. Vakconcept lichamelijke opvoeding binnen het kleuteronderwijs...........................27
3.3. Ontwikkelingsdoelen binnen het kleuteronderwijs voor het leergebied lichamelijke
opvoeding (ODET).......................................................................................................... 28
3.3.1. De drie domeinen van het vakgebied lichamelijke opvoeding..........................28
4. Didactiek van een speelleerkans beweging..................................................................29
4.1. Onderwijsleermiddelen + 4.4 Variatie in beweging................................................29
4.2. Organisatievormen................................................................................................. 29
4.2.1. vrij bewegen in de bewegingszaal....................................................................29
4.2.2. Bewegingshoeken in de bewegingszaal............................................................29
4.2.3. Bewegingsomloop in de bewegingszaal............................................................31
4.2.4. Bewegingshoek in de klas.................................................................................31
4.3. Differentiatie binnne het domein beweging............................................................33
1
, Differentatie naar tempo............................................................................................ 34
Differentiatie naar niveau........................................................................................... 34
Differentiatie naar interesse.......................................................................................34
4.4. Horizontale en verticale samenhang.......................................................................34
5. inhouden van spel, speelleerkansen en routines..........................................................35
5.1. Routines en bewegingsmomenten..........................................................................35
5.2. Spel en speelleerkansen......................................................................................... 36
5.2.1. Een begeleide speelleerkans in grote groep ‘Experimenteren met …’..............36
5.2.2. Spel en beweging............................................................................................. 37
5.2.3. Sherborne......................................................................................................... 46
5.2.4. Waterwennen (opdracht)..................................................................................49
5.2.5. Lateraliteit........................................................................................................ 49
5.2.6. Risicovolle activiteit.......................................................................................... 53
5.2.7. Bewegingsverhaal............................................................................................ 53
5.2.8. open-eind materialen/ Loose parts...................................................................53
5.3. Bewegen met peuters............................................................................................. 53
5.3.1. De bewegingszaal als leerdoel op zich.............................................................53
5.3.2. Rol van de leerkracht........................................................................................ 53
5.3.3. KLeinmotorische bewegingsvaardigheden........................................................54
5.3.4. Grootmotorische bewegingsvaardigheden.......................................................54
5.3.5. typisch peutergedrag.......................................................................................54
5.4. Kansen tot integratie (niet instuderen, inspiratie)..................................................55
6. De rol van de leerkracht............................................................................................... 55
6.1. De leraar: inspirerende, richtinggevende en onderzoekende coach.......................55
6.2. Aanbod, interactie en organisatie: kansen zien in spel, speelleerkansen en routines
...................................................................................................................................... 55
6.2.1. Aanbod............................................................................................................. 55
6.2.2. Interactie.......................................................................................................... 56
6.2.3. Organisatie....................................................................................................... 58
1. Stem en beweging........................................................................................................ 59
1.1. STEM en bewegingsonderwijs.................................................................................59
1.2. Een open blik op integratie.....................................................................................60
1.3. De rol van de leraar................................................................................................ 60
1.4. Inspirerende praktijkvoorbeelden...........................................................................60
2. Kind in beweging.......................................................................................................... 61
2.1. Beweging in functie van je gezondheid...................................................................61
2.1.1. Beperk stil zitten en beweeg!...........................................................................61
2.1.2. Richtlijnen en normen.......................................................................................62
2
, 2.1.3. bewegingsbeleid op school...............................................................................62
2.2. beweging in functie van de motorische ontwikkeling.............................................65
2.2.1. Motorische competentie en gezondheid...........................................................65
2.2.2. Fysieke geletterdheid.......................................................................................65
2.2.3. Oog voor totale ontwikkeling van het kind.......................................................65
2.2.4. Doelen.............................................................................................................. 66
2.3. beweging in functie van spel: zelfstandig spel in de bewegingszaal.......................67
2.3.1. Klassikaal spelen.............................................................................................. 67
2.3.2. Spelen in deelgroepen......................................................................................67
2.3.3. Zelfstandig spelen binnen de bewegingsopvoeding.........................................68
3. Verkeerseducatie....................................................................................................... 70
3.1. Begripsomschrijving............................................................................................ 70
3.2. Noodzaak............................................................................................................. 71
3.3. Verantwoordelijken.............................................................................................. 71
3.4. Problemen bij kleuters als actieve weggebruikers...............................................71
3.5. Praktijkgerichte verkeerseducatie: de klaspraktijk..................................................73
concrete mogelijkheden............................................................................................. 73
Voetgangersvaardigheden.......................................................................................... 75
Fietsvaardigheden...................................................................................................... 75
4. Bewegingsverhaal......................................................................................................... 77
4.1. Wat......................................................................................................................... 77
4.2. Opdrachten............................................................................................................. 78
4.3. Organisatie en materiaal........................................................................................78
4.4. Opbouw.................................................................................................................. 78
4.5. Taken van de leerkracht......................................................................................... 79
Andere modules canvascursus.......................................................................................... 79
CURSUS DEEL 1
1. INLEIDING (GRONDIG LEZEN)
3
, 2. ROL EN BELANG VAN BEWEGING
2.1. EXPLORATIEDRANG EN BEWEGINGSDRANG (GRONDIG LEZEN EN
BEGRIJPEN)
Jonge kinderen willen bewegen. Vanuit hun onbevangenheid gaan ze al spelend op die
uitdaging in. Daarbij zijn ruimte, een veilige omgeving en een vertrouwde volwassene
nodig. Dit bewegingsspel, dat jonge kinderen zo kenmerkt, wordt mogelijk wanneer
uitnodigende situaties gecreëerd worden. Zo ontstaan kansen die meerdere
bewegingsmogelijkheden toelaten. Er wordt dan gesproken van een speelkans. De
leerkracht wil ook dat er vooruitgang in dit bewegingsspel zit. De inrichting van de
bewegingssituatie zal zodanig moeten zijn dat het een bijdrage levert aan de verdere
bewegingsontwikkeling van deze jonge kinderen. In deze speelkans zal ook de intentie
van de leraar herkenbaar zijn. Er wordt dan gesproken van een speelleerkans.
De taak van de leerkracht:
- Geef elk kind voldoende tijd om te experimenteren, om ervaringen op te doen, op
een haalbaar niveau
- Geef de JK veel kans om te herhalen, ontplooien, genieten, … bij het bewegen
- Ondersteun de JK bij het reflecteren, het nadenken over hun bewegingen
Als jonge kinderen kansen krijgen om veel en veelzijdig te bewegen, dan krijgen ze de
kans om zich op een natuurlijke en persoonlijke wijze te ontplooien. De focus moet liggen
op exploreren-experimenteren en oefenen en wel zo dat jonge kinderen de kans krijgen
om te bewegen: op eigen initiatief, eigen tempo, met een eigen vormgeving.
In bewegingssituaties moet er aan drie aspecten worden voldaan:
- Bewegings- en spelsituaties moeten jonge kinderen toelaten op verschillende
ontwikkelniveaus te functioneren
- Bewegings- en spelsituaties moeten verschillende facetten van de motoriek
bevatten
- Herhaling en verdieping zijn cruciaal. De bewegings- en spelervaringen beperken
zich niet tot de bewegingszaal, maar worden ook in andere contexten (klas,
speelplaats) toegepast
Bij jonge kinderen kunnen we de motorische ontwikkeling stimuleren door het scheppen
van rijke ervaringskansen.
2.2. MOTORISCHE COMPETENTIE
Motorische competentie betekent: de persoonlijke wijze waarop een kind bewegend in
interactie treedt met zijn omgeving. Het ontstaat niet vanzelf bij kinderen, maar
ontwikkelt zich via een interactie tussen erfelijkheid en stimulatie vanuit de omgeving.
We spreken van ontwikkeling van motorische competentie als er verandering is in
de wijze waarop iemand handiger, vloeiender, efficiënter en nauwkeuriger beweegt,
rekening houdend met meer componenten, met meer detaillering en zich daar duidelijk
goed bij voelt.
2.2.1. ONTWIKKELING VAN MOTORISCHE COMPETENTIE
Dit kan beschreven worden vanuit een bepaald globaal patroon, waarbij we in het
achterhoofd houden dat de ontwikkeling voor ieder kind uniek verloopt. Er zijn
4
Inhoudstafel
CURSUS DEEL 1
1. Inleiding (grondig lezen)................................................................................................. 3
2. Rol en belang van beweging........................................................................................... 4
2.1. Exploratiedrang en bewegingsdrang (grondig lezen en begrijpen)...........................4
2.2. Motorische competentie...........................................................................................4
2.2.1. Ontwikkeling van motorische competentie.........................................................4
2.2.2. Bewegingsvaardigheden.....................................................................................6
2.2.3. Basiselementen van beweging: lichaam, ruimte en tijd......................................8
2.2.4. Ontwikkeling van vaardigheden via exploreren, experimenteren en oefenen. .19
2.3. Bewgingsrijke contexten......................................................................................... 20
2.4. Risicovol spel.......................................................................................................... 20
Wat is het?.................................................................................................................. 20
Wat zijn de ontwikkelingsvoordelen?..........................................................................20
Wat is het verschil tussen een gevaar en een risico?.................................................21
Verschil tussen een Aanvaardbaar en een onaanvaardbaar risico..............................21
Verschillende categorieën (6 + 2)..............................................................................22
Hoe kan je risicovol spel begeleiden?.........................................................................23
2.5. Beweging en sedentair gedrag...............................................................................24
2.5.1. Beweging en sedentair gedrag: terminologie...................................................24
2.5.2. Beweging en sedentair gedrag: richtlijnen en normen.....................................25
3. het leergebied lichamelijke opvoeding..........................................................................27
3.1. Inleiding.................................................................................................................. 27
3.2. Vakconcept lichamelijke opvoeding binnen het kleuteronderwijs...........................27
3.3. Ontwikkelingsdoelen binnen het kleuteronderwijs voor het leergebied lichamelijke
opvoeding (ODET).......................................................................................................... 28
3.3.1. De drie domeinen van het vakgebied lichamelijke opvoeding..........................28
4. Didactiek van een speelleerkans beweging..................................................................29
4.1. Onderwijsleermiddelen + 4.4 Variatie in beweging................................................29
4.2. Organisatievormen................................................................................................. 29
4.2.1. vrij bewegen in de bewegingszaal....................................................................29
4.2.2. Bewegingshoeken in de bewegingszaal............................................................29
4.2.3. Bewegingsomloop in de bewegingszaal............................................................31
4.2.4. Bewegingshoek in de klas.................................................................................31
4.3. Differentiatie binnne het domein beweging............................................................33
1
, Differentatie naar tempo............................................................................................ 34
Differentiatie naar niveau........................................................................................... 34
Differentiatie naar interesse.......................................................................................34
4.4. Horizontale en verticale samenhang.......................................................................34
5. inhouden van spel, speelleerkansen en routines..........................................................35
5.1. Routines en bewegingsmomenten..........................................................................35
5.2. Spel en speelleerkansen......................................................................................... 36
5.2.1. Een begeleide speelleerkans in grote groep ‘Experimenteren met …’..............36
5.2.2. Spel en beweging............................................................................................. 37
5.2.3. Sherborne......................................................................................................... 46
5.2.4. Waterwennen (opdracht)..................................................................................49
5.2.5. Lateraliteit........................................................................................................ 49
5.2.6. Risicovolle activiteit.......................................................................................... 53
5.2.7. Bewegingsverhaal............................................................................................ 53
5.2.8. open-eind materialen/ Loose parts...................................................................53
5.3. Bewegen met peuters............................................................................................. 53
5.3.1. De bewegingszaal als leerdoel op zich.............................................................53
5.3.2. Rol van de leerkracht........................................................................................ 53
5.3.3. KLeinmotorische bewegingsvaardigheden........................................................54
5.3.4. Grootmotorische bewegingsvaardigheden.......................................................54
5.3.5. typisch peutergedrag.......................................................................................54
5.4. Kansen tot integratie (niet instuderen, inspiratie)..................................................55
6. De rol van de leerkracht............................................................................................... 55
6.1. De leraar: inspirerende, richtinggevende en onderzoekende coach.......................55
6.2. Aanbod, interactie en organisatie: kansen zien in spel, speelleerkansen en routines
...................................................................................................................................... 55
6.2.1. Aanbod............................................................................................................. 55
6.2.2. Interactie.......................................................................................................... 56
6.2.3. Organisatie....................................................................................................... 58
1. Stem en beweging........................................................................................................ 59
1.1. STEM en bewegingsonderwijs.................................................................................59
1.2. Een open blik op integratie.....................................................................................60
1.3. De rol van de leraar................................................................................................ 60
1.4. Inspirerende praktijkvoorbeelden...........................................................................60
2. Kind in beweging.......................................................................................................... 61
2.1. Beweging in functie van je gezondheid...................................................................61
2.1.1. Beperk stil zitten en beweeg!...........................................................................61
2.1.2. Richtlijnen en normen.......................................................................................62
2
, 2.1.3. bewegingsbeleid op school...............................................................................62
2.2. beweging in functie van de motorische ontwikkeling.............................................65
2.2.1. Motorische competentie en gezondheid...........................................................65
2.2.2. Fysieke geletterdheid.......................................................................................65
2.2.3. Oog voor totale ontwikkeling van het kind.......................................................65
2.2.4. Doelen.............................................................................................................. 66
2.3. beweging in functie van spel: zelfstandig spel in de bewegingszaal.......................67
2.3.1. Klassikaal spelen.............................................................................................. 67
2.3.2. Spelen in deelgroepen......................................................................................67
2.3.3. Zelfstandig spelen binnen de bewegingsopvoeding.........................................68
3. Verkeerseducatie....................................................................................................... 70
3.1. Begripsomschrijving............................................................................................ 70
3.2. Noodzaak............................................................................................................. 71
3.3. Verantwoordelijken.............................................................................................. 71
3.4. Problemen bij kleuters als actieve weggebruikers...............................................71
3.5. Praktijkgerichte verkeerseducatie: de klaspraktijk..................................................73
concrete mogelijkheden............................................................................................. 73
Voetgangersvaardigheden.......................................................................................... 75
Fietsvaardigheden...................................................................................................... 75
4. Bewegingsverhaal......................................................................................................... 77
4.1. Wat......................................................................................................................... 77
4.2. Opdrachten............................................................................................................. 78
4.3. Organisatie en materiaal........................................................................................78
4.4. Opbouw.................................................................................................................. 78
4.5. Taken van de leerkracht......................................................................................... 79
Andere modules canvascursus.......................................................................................... 79
CURSUS DEEL 1
1. INLEIDING (GRONDIG LEZEN)
3
, 2. ROL EN BELANG VAN BEWEGING
2.1. EXPLORATIEDRANG EN BEWEGINGSDRANG (GRONDIG LEZEN EN
BEGRIJPEN)
Jonge kinderen willen bewegen. Vanuit hun onbevangenheid gaan ze al spelend op die
uitdaging in. Daarbij zijn ruimte, een veilige omgeving en een vertrouwde volwassene
nodig. Dit bewegingsspel, dat jonge kinderen zo kenmerkt, wordt mogelijk wanneer
uitnodigende situaties gecreëerd worden. Zo ontstaan kansen die meerdere
bewegingsmogelijkheden toelaten. Er wordt dan gesproken van een speelkans. De
leerkracht wil ook dat er vooruitgang in dit bewegingsspel zit. De inrichting van de
bewegingssituatie zal zodanig moeten zijn dat het een bijdrage levert aan de verdere
bewegingsontwikkeling van deze jonge kinderen. In deze speelkans zal ook de intentie
van de leraar herkenbaar zijn. Er wordt dan gesproken van een speelleerkans.
De taak van de leerkracht:
- Geef elk kind voldoende tijd om te experimenteren, om ervaringen op te doen, op
een haalbaar niveau
- Geef de JK veel kans om te herhalen, ontplooien, genieten, … bij het bewegen
- Ondersteun de JK bij het reflecteren, het nadenken over hun bewegingen
Als jonge kinderen kansen krijgen om veel en veelzijdig te bewegen, dan krijgen ze de
kans om zich op een natuurlijke en persoonlijke wijze te ontplooien. De focus moet liggen
op exploreren-experimenteren en oefenen en wel zo dat jonge kinderen de kans krijgen
om te bewegen: op eigen initiatief, eigen tempo, met een eigen vormgeving.
In bewegingssituaties moet er aan drie aspecten worden voldaan:
- Bewegings- en spelsituaties moeten jonge kinderen toelaten op verschillende
ontwikkelniveaus te functioneren
- Bewegings- en spelsituaties moeten verschillende facetten van de motoriek
bevatten
- Herhaling en verdieping zijn cruciaal. De bewegings- en spelervaringen beperken
zich niet tot de bewegingszaal, maar worden ook in andere contexten (klas,
speelplaats) toegepast
Bij jonge kinderen kunnen we de motorische ontwikkeling stimuleren door het scheppen
van rijke ervaringskansen.
2.2. MOTORISCHE COMPETENTIE
Motorische competentie betekent: de persoonlijke wijze waarop een kind bewegend in
interactie treedt met zijn omgeving. Het ontstaat niet vanzelf bij kinderen, maar
ontwikkelt zich via een interactie tussen erfelijkheid en stimulatie vanuit de omgeving.
We spreken van ontwikkeling van motorische competentie als er verandering is in
de wijze waarop iemand handiger, vloeiender, efficiënter en nauwkeuriger beweegt,
rekening houdend met meer componenten, met meer detaillering en zich daar duidelijk
goed bij voelt.
2.2.1. ONTWIKKELING VAN MOTORISCHE COMPETENTIE
Dit kan beschreven worden vanuit een bepaald globaal patroon, waarbij we in het
achterhoofd houden dat de ontwikkeling voor ieder kind uniek verloopt. Er zijn
4
