KB Pedagogiek periode 5
ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE
H8 De fysieke ontwikkeling in de peuter- en kleutertijd
Casus Aaron > 3 jaar geleden kon Aaron zijn hoofd niet eens optillen, nu
beweegt hij zich zelfverzekerd. Deze vorderingen zorgen ervoor dat zijn
ouders alert moeten zijn op verwondingen. De peuter/kleuter tijd is een
opwindende periode voor kinderen. Het zit vol ontdekkingen en
verkenning van de fysieke en sociale omgeving. Het is ook de periode
waarin kinderen zich klaarmaken voor de schooltijd en waar grote
verandering in groei op fysiek, cognitief en sociaal vlak zich voor doen.
§8.1 Fysieke groei
In deze paragraaf wordt ingezoomd op de veranderingen die kleuters in
hun lichaamsmaten, vormen en fysieke vaardigheden hebben ondergaan.
Het groeiende lichaam
- Twee jaar na de geboorte weegt het gem. Kind in Nederland en
België 11,5 tot 12,5 kilo is zo’n 90 cm lang, ongeveer de helft van
een gem. Volwassenen.
- Peuters en kleuters groeien voortdurend tot de leeftijd van 6 jaar,
nu zijn ze ongeveer 120 cm en wegen 20 kilo.
Individuele verschillen in lengte en gewicht
- Achter gemiddelden gaan grote individuele verschillen schuil (niet
elke kleuter is 120 cm). De verschillen in gemiddelden tussen
jongens en meisjes nemen toe in de peuter/kleutertijd. Vanaf 6 jaar
beginnen jongens gem. Zwaarder en groter te worden dan meisjes.
- Daarnaast bestaan er grote verschillen tussen kinderen in
economische ontwikkelde landen en ontwikkelingslanden. De betere
gezondheidszorg zorgt voor een aanzienlijk sterkere groei bij
kinderen (gem 4-jarige in Zweden is even zwaar als een gem. 6-
jarige in Bangladesh).
- Verschillen in lengte en gewicht weergeven ook de economische
verschillen binnen een land. Kinderen uit arme gezinnen zijn vaak
kleiner dan kinderen uit welgestelde gezinnen.
Veranderingen in lichaamsvorm en –verhoudingen
- Als we peuters en kleuters gaan vergelijken zien we dat in de
kleutertijd de mollige vorm verdwijnt en kinderen worden slanker.
De verhoudingen tussen hoofd, lichaam en ledematen gaat steeds
, meer lijken op die van een volwassenen. Dit bereiken kleuters
ongeveer op een leeftijd van 6 jaar.
- Ook binnen het lichaam komen veranderingen voor, kinderen
worden sterker doordat spieren groter worden en botten steviger.
Ook ontwikkelen de zintuigen zich steeds meer.
De groeiende hersenen
Van alle delen in het lichaam groeien de hersenen het snelst. Als een kind
5 jaar is hebben de hersenen bijna de grootte van volwassen hersenen,
terwijl lengte en gewicht nog maar de helft is van volwassenen (hersenen
op 90%, lichaam 30% van volwassenen).
De hersenen groeien zo snel door de toename van verbindingen tussen
cellen. Deze onderlinge verbindingen maken complexere communicatie
tussen neutronen mogelijk. Ze zorgen ook voor snelle ontwikkeling van
cognitieve vaardigheden.
Daarnaast stijgt de hoeveelheid myeline, de beschermende isolatielaag
rondom onderdelen van de neutronen. Hierdoor versnelt de overdracht
van zenuwsignalen en neemt het gewicht van de hersenen toe.
Deze snelle groei van de hersenen helpt ook bij de ontwikkeling van fijne
en grove motorische vaardigheden.
Aan het einde van de kleutertijd zijn vooral bepaalde delen van de
hersenen hard gegroeid, zoals het corpus callosum (een bundel
zenuwvezels die de twee hersenhelften met elkaar verbindt).
Lateralisatie
De twee hersenhelften worden steeds gedifferentieerder en
gespecialiseerder. Dit noem je het proces van lateralisatie, bepaalde
functies gaan zich nestelen in de hersenen. De functies kunnen soms in
de ene helft eerder te vinden zijn dan in de andere helft.
- Bij de meeste mensen concentreert de linkerhelft zich op taken
waarvoor verbale competentie nodig is, zoals praten, lezen, denken
en redeneren.
- De rechterhelft ontwikkelt zich specifiek op non-verbale gebieden,
zoals ruimtelijk inzicht, de herkenning van patronen en tekeningen,
muziek en emotionele uitingen.
- Beide hersenhelften beginnen ook op een andere manier info te
verwerken. Links benadert info sequentieel: één stukje informatie
tegelijk. De rechterhelft verwerkt informatie op een globalere
manier.
, - Ondanks dit verschil werken de twee helften in de meeste opzichten
samen en zijn ze van elkaar afhankelijk. Het feit dat de
hersenhelften gespecialiseerd zijn in bepaalde taken betekent niet
dat ze bij die taken zelfstandig functioneren, sterker nog, de ene
helft kan de meeste taken van de andere helft ook uitvoeren. De
rechterhelft doet bijvoorbeeld ook een deel van de taalverwerking
en speelt belangrijke rol bij taalbegrip
In de peuter- kleutertijd zij de hersenen veerkrachtig en plastisch als een
hersenhelft met bepaalde taken beschadigd raakt, neemt de andere helft
soms deze taken nog over. Op volwassen leeftijd is dit lastiger.
In het lateralisatie proces bestaan ook weer veel individuele verschillen,
bij veel linkshandige of tweehandige, is taal geconcentreerd in de
rechterhelft of is er geen specifiek taalcentrum.
Het verband tussen groei van de hersenen en cognitieve functies
Er zijn in de kindertijd perioden waarin de hersenen een ongebruikelijke
groeispurt doormaken. Deze perioden zijn gekoppeld aan ontwikkelingen
op cognitief gebied. Ook de toename van myeline in de hersenen zorgt
voor ontwikkeling op cognitief namelijk het concentratie- en aandacht
vermogen. In hoeverre hersenontwikkeling leidt tot cognitieve
vooruitgang is nog de vraag. Wel is het duidelijk als leraar en ouders dat
inzicht hebben in deze aspecten voor belangrijke gevolgen zal zorgen.
Ontwikkeling van zintuigen
Dankzij de hersenontwikkeling kunnen de zintuigen zich ook verder
ontwikkelen in de kleutertijd. De rijping van hersenen leidt bijvoorbeeld
tot een betere beheersing van de oogbeweging. Pas als ze een jaar of 6
zijn kunnen kinderen goed scherpstellen en scannen, maar nog niet zo
goed als een volwassenen.
Perceptuele schematisering = het vermogen om het geheel en delen te
onderscheiden
Het gezichtsvermogen is niet het enige zintuig wat verbetert, ook het
gehoor wordt scherper. Het gehoor is in de peuter/kleutertijd als goed en
maakt dus een minder grote ontwikkeling door als de ogen, maar het
gehoor leert specifieke geluiden isoleren vn andere geluiden in deze tijd.
§8.2 Motorische ontwikkeling
In deze paragraaf gaan we kijken naar de processen die ene rol spelen in
de ontwikkeling van motorische vaardigheden.
Grove motoriek
, Tegen de tijd dat kinderen 3 jaar zijn beschikken ze over verschillende
vaardigheden: rennen, traplopen, springen. Op hun 4e en 5e zijn deze
vaardigheden verder verbetert, omdat ze meer controle hebben over hun
spieren. 4-jarige kunnen hinkelen en 5-jarige kunnen een koprol maken.
Het verschil tussen 4 en 5 is de betere coördinatie van 5-jarige, waardoor
ze hun motorische vaardigheden nog verder kunnen ontwikkelen.
ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE
H8 De fysieke ontwikkeling in de peuter- en kleutertijd
Casus Aaron > 3 jaar geleden kon Aaron zijn hoofd niet eens optillen, nu
beweegt hij zich zelfverzekerd. Deze vorderingen zorgen ervoor dat zijn
ouders alert moeten zijn op verwondingen. De peuter/kleuter tijd is een
opwindende periode voor kinderen. Het zit vol ontdekkingen en
verkenning van de fysieke en sociale omgeving. Het is ook de periode
waarin kinderen zich klaarmaken voor de schooltijd en waar grote
verandering in groei op fysiek, cognitief en sociaal vlak zich voor doen.
§8.1 Fysieke groei
In deze paragraaf wordt ingezoomd op de veranderingen die kleuters in
hun lichaamsmaten, vormen en fysieke vaardigheden hebben ondergaan.
Het groeiende lichaam
- Twee jaar na de geboorte weegt het gem. Kind in Nederland en
België 11,5 tot 12,5 kilo is zo’n 90 cm lang, ongeveer de helft van
een gem. Volwassenen.
- Peuters en kleuters groeien voortdurend tot de leeftijd van 6 jaar,
nu zijn ze ongeveer 120 cm en wegen 20 kilo.
Individuele verschillen in lengte en gewicht
- Achter gemiddelden gaan grote individuele verschillen schuil (niet
elke kleuter is 120 cm). De verschillen in gemiddelden tussen
jongens en meisjes nemen toe in de peuter/kleutertijd. Vanaf 6 jaar
beginnen jongens gem. Zwaarder en groter te worden dan meisjes.
- Daarnaast bestaan er grote verschillen tussen kinderen in
economische ontwikkelde landen en ontwikkelingslanden. De betere
gezondheidszorg zorgt voor een aanzienlijk sterkere groei bij
kinderen (gem 4-jarige in Zweden is even zwaar als een gem. 6-
jarige in Bangladesh).
- Verschillen in lengte en gewicht weergeven ook de economische
verschillen binnen een land. Kinderen uit arme gezinnen zijn vaak
kleiner dan kinderen uit welgestelde gezinnen.
Veranderingen in lichaamsvorm en –verhoudingen
- Als we peuters en kleuters gaan vergelijken zien we dat in de
kleutertijd de mollige vorm verdwijnt en kinderen worden slanker.
De verhoudingen tussen hoofd, lichaam en ledematen gaat steeds
, meer lijken op die van een volwassenen. Dit bereiken kleuters
ongeveer op een leeftijd van 6 jaar.
- Ook binnen het lichaam komen veranderingen voor, kinderen
worden sterker doordat spieren groter worden en botten steviger.
Ook ontwikkelen de zintuigen zich steeds meer.
De groeiende hersenen
Van alle delen in het lichaam groeien de hersenen het snelst. Als een kind
5 jaar is hebben de hersenen bijna de grootte van volwassen hersenen,
terwijl lengte en gewicht nog maar de helft is van volwassenen (hersenen
op 90%, lichaam 30% van volwassenen).
De hersenen groeien zo snel door de toename van verbindingen tussen
cellen. Deze onderlinge verbindingen maken complexere communicatie
tussen neutronen mogelijk. Ze zorgen ook voor snelle ontwikkeling van
cognitieve vaardigheden.
Daarnaast stijgt de hoeveelheid myeline, de beschermende isolatielaag
rondom onderdelen van de neutronen. Hierdoor versnelt de overdracht
van zenuwsignalen en neemt het gewicht van de hersenen toe.
Deze snelle groei van de hersenen helpt ook bij de ontwikkeling van fijne
en grove motorische vaardigheden.
Aan het einde van de kleutertijd zijn vooral bepaalde delen van de
hersenen hard gegroeid, zoals het corpus callosum (een bundel
zenuwvezels die de twee hersenhelften met elkaar verbindt).
Lateralisatie
De twee hersenhelften worden steeds gedifferentieerder en
gespecialiseerder. Dit noem je het proces van lateralisatie, bepaalde
functies gaan zich nestelen in de hersenen. De functies kunnen soms in
de ene helft eerder te vinden zijn dan in de andere helft.
- Bij de meeste mensen concentreert de linkerhelft zich op taken
waarvoor verbale competentie nodig is, zoals praten, lezen, denken
en redeneren.
- De rechterhelft ontwikkelt zich specifiek op non-verbale gebieden,
zoals ruimtelijk inzicht, de herkenning van patronen en tekeningen,
muziek en emotionele uitingen.
- Beide hersenhelften beginnen ook op een andere manier info te
verwerken. Links benadert info sequentieel: één stukje informatie
tegelijk. De rechterhelft verwerkt informatie op een globalere
manier.
, - Ondanks dit verschil werken de twee helften in de meeste opzichten
samen en zijn ze van elkaar afhankelijk. Het feit dat de
hersenhelften gespecialiseerd zijn in bepaalde taken betekent niet
dat ze bij die taken zelfstandig functioneren, sterker nog, de ene
helft kan de meeste taken van de andere helft ook uitvoeren. De
rechterhelft doet bijvoorbeeld ook een deel van de taalverwerking
en speelt belangrijke rol bij taalbegrip
In de peuter- kleutertijd zij de hersenen veerkrachtig en plastisch als een
hersenhelft met bepaalde taken beschadigd raakt, neemt de andere helft
soms deze taken nog over. Op volwassen leeftijd is dit lastiger.
In het lateralisatie proces bestaan ook weer veel individuele verschillen,
bij veel linkshandige of tweehandige, is taal geconcentreerd in de
rechterhelft of is er geen specifiek taalcentrum.
Het verband tussen groei van de hersenen en cognitieve functies
Er zijn in de kindertijd perioden waarin de hersenen een ongebruikelijke
groeispurt doormaken. Deze perioden zijn gekoppeld aan ontwikkelingen
op cognitief gebied. Ook de toename van myeline in de hersenen zorgt
voor ontwikkeling op cognitief namelijk het concentratie- en aandacht
vermogen. In hoeverre hersenontwikkeling leidt tot cognitieve
vooruitgang is nog de vraag. Wel is het duidelijk als leraar en ouders dat
inzicht hebben in deze aspecten voor belangrijke gevolgen zal zorgen.
Ontwikkeling van zintuigen
Dankzij de hersenontwikkeling kunnen de zintuigen zich ook verder
ontwikkelen in de kleutertijd. De rijping van hersenen leidt bijvoorbeeld
tot een betere beheersing van de oogbeweging. Pas als ze een jaar of 6
zijn kunnen kinderen goed scherpstellen en scannen, maar nog niet zo
goed als een volwassenen.
Perceptuele schematisering = het vermogen om het geheel en delen te
onderscheiden
Het gezichtsvermogen is niet het enige zintuig wat verbetert, ook het
gehoor wordt scherper. Het gehoor is in de peuter/kleutertijd als goed en
maakt dus een minder grote ontwikkeling door als de ogen, maar het
gehoor leert specifieke geluiden isoleren vn andere geluiden in deze tijd.
§8.2 Motorische ontwikkeling
In deze paragraaf gaan we kijken naar de processen die ene rol spelen in
de ontwikkeling van motorische vaardigheden.
Grove motoriek
, Tegen de tijd dat kinderen 3 jaar zijn beschikken ze over verschillende
vaardigheden: rennen, traplopen, springen. Op hun 4e en 5e zijn deze
vaardigheden verder verbetert, omdat ze meer controle hebben over hun
spieren. 4-jarige kunnen hinkelen en 5-jarige kunnen een koprol maken.
Het verschil tussen 4 en 5 is de betere coördinatie van 5-jarige, waardoor
ze hun motorische vaardigheden nog verder kunnen ontwikkelen.
