Samenvatting voor openboekexamen toegepaste chemie

Houtverduurzaming
= de natuurlijke weerstand tegen aantasting door schimmels en insecten

verlengen met een kunstmatige verduurzaming met chemische producten.



Schimmels:

 Schimmels (houtrot) of zwammen tasten hout aan met vochtgehalte >20m%
 Wanneer:
 Relatieve luchtvochtigheid permanent >85%
 Of in contact met water  door regelmatige condensatie
 Alleen voldoende duurzaam hout (van nature of na behandeling) is hiertegen bestand



Insecten:

 Tasten meestal nat hout aan
 Sommige soorten tasten ook droog hout aan
 Drooghoutboorders:
 Houdt generaties aan



Natuurlijke verduurzaming van het hout

 De Europese norm EN335 geeft een indeling in risicoklassen, waaraan de in België gebruikte
homologaties gekoppeld zijn.
 De Europese norm RN350-2 preciseert de indeling in klassen en de weerstand tegen insecten
van de meeste houtsoorten die in Europa worden gebruikt
 Europese norm EN350-1 wordt een lichtjes afwijkende indeling gegeven, waarbij ook
laboproeven gebruikt kunnen worden.

Wettelijke basis voor houtverduurzaming in Belgie

 In belgie bestaan geen eigen verplichtende normen voor houtverduurzaming.
 De belangrijkste basis is te vinden, in de STS (de Technische Specificaties van de overheid)
o Normaal bedoeld voor de overheid, maar ook in privébestekken wordt er naar de STS
verwezen
o Rechtbanken vallen hier vaak op terug

Duurzaamheidsklasse Uitleg Duur
Duurzaamheidsklasse I Zeer duurzaam >25 jaar
Duurzaamheidsklasse II Duurzaam 15-25 jaar
Duurzaamheidsklasse III Matig duurzaam 10-15 jaar
Duurzaamheidsklasse IV Weinig duurzaam 5-10 jaar
Duurzaamheidsklasse V Niet duurzaam <5 jaar
*gemiddelde levensduur van een paaltje van 50X50 mm in grondcontact
*spinthout is nooit duurzaam en behoort tot klasse V

,Natuurlijke weerstand tegen insecten

 Wordt niet geklasseerd (alles of niets)

Belangrijkste insecten

 Huisboktor: alleen naaldhout
 Spinthoutkever of Lyctus: enkele loofhoutsoorten
 Klopkever of Anobium ook gekend als memel



Wat is het primaire doel van een houtverduurzamingsmiddel?

Effect

 Het verlengen van de gebruiksduur van hout & houtachtige materialen,
o Door gebruik te maken van bestrijdingsmiddelen
 Met een fungicide & anti-insecten (anti-termieten) werking
 Met een waterwerende werking

Wat verstaan wij onder houtverduurzaming?

Definitie= het aan hout toevoegen van (chemische) verbindingen om aantasting door organismen
en/of water te voorkomen.

Houtaantastende organismen

1) Bacteriën
2) Fungi schimmels
3) Insecten
4) Weekdieren & kreeftachtigen



Fungi  schimmels

 Bruine rot  huis-, kelder-, poriën- en plaatjeshoutzwam
 Witte rot  elfenbankje, doolhofzwam, bruine eikenzwam
 Zachte rot  groei zwamdraden in de lengterichting

4 factoren spelen een rol in het optreden van houtrot

 Vochtgehalte >20%
 Zuurstof
 Temperatuur
 Voedingsbodem = hout

Insecten

Nathoutboorders  kevers, boktorren, houtwespen

Drooghoutboorders  huisboktor, houtworm, termieten

,Klassen van indringing bij verduurzamingsproducten

 Volledige indringing
 Volledige tot diepe indringing
 Diepe indringing
 Diepe tot randindringing
 Randindringing

Criteria die de indeling bepalen

1) De mate van indringing
2) De hoeveelheid ingebrachte verduurzamingmiddel
3) De kwaliteit of geschiktheid van een verduurzamingmiddel voor een bepaald doel

Belangrijkste groepen van verduurzamingsmiddelen

1) In wateroplosbare anorganische en organische zouten & oxiden
2) In brandbare organische oplosmiddelen, oplosbare verbindingen
3) Teerolieproducten
4) In wateroplosbare organische verbindingen

In wateroplosbare anorganische en organische zouten & oxiden
 Op basis van Cu, Cr, As, Zn en/of bifluoriden, B- verbindingen
 1 zout of een combinatie van zouten

Indeling in categorieën op basis van fixatie (fixeren: geen uitspoeling door water)

a) Sterk fixerende mengsels
 CKA- basis of CK-basis
 Deze mengels worden in hout geperst (vacuümdrukmethode) & worden (bijna) niet
uitgeloogd

* uitlogen= Het langzaam oplossen in lucht of in water van stoffen die in vaste vorm gebonden zijn in
(bouw)materialen. Voorbeelden zijn het uitlogen van metalen als lood, koper en zink van
lantaarnpalen en dakgoten (foto), het uitlogen van zouten uit verduurzaamd hout of van siliconen en
olie uit afdichtingsmateriaal.


CKA= zoutcode, hierin worden de actieve bestanddelen weergegeven
C= Cr
K= Cu
A= As

b) Gedeeltelijk fixerende mengsels
 CAF, CBF, CKB, CF, CKF
C=Cr
A= As
F(luor)
B(ohr)

c) Niet fixerende mengsels

,  B- of F-houdend
o Nl. bifluoriden en/of silicofluoriden
o Uitsluitend gebruikt om te dompelen, bestrijken of bespuiten
o Eerder curatief


Eigenschappen
 Veelzijdig
 Goedkoop, eventueel in poedervorm (goedkoper transporteren)
 Reukloos
 (Nagenoeg) kleurloos
 Na droging verfbaar
 Onbrandbaar

Aanwezigheid van zware metalen & arsen
 Zware metalen= toxisch
 Arseen & arseenverbindingen zijn uiterst giftig & kankerverwekkend


Voorbeelden

Sterk fixerende mengsels= koperverbindingen in combinatie met andere componenten

Cu= actief component, biedt afdoende bescherming tegen schimmels
Cr= fixatiecomponent, geen actief component
As= actief component

CKA type B of type C (Cc < CB )
Type B: Cr2O3 + CuO + As2O5
Type C: CuO + CuSO4 + Na2Cr2O7 + As2O5

CFK (NH4)2Cr2O7 + CuSiF6 (kopersilicofluoride)
F= actief component, zeer goede werking tegen schimmels & insecten

CK Cr(Ac)2 + Na2Cr2O7 + CuSO4
Ac= acetaat

Chroomacetaat of chroomethanoaat




CKB Na2Cr2O7 + CuSO4 + H3BO3
B= actief component, zeer goede werking tegen schimmels en insecten