Samenvatting geschiedenis van de geschiedschrijving

H1: Inleiding
1. waarom een geschiedenis vd geschiedschrijving?
 Vertrouwd geraken met de geschiedenis vd eigen discipline
 Geeft inzicht id werking vd geschiedschrijving
=> Beter begrip vd eigen discipline
 Relativeert de eig positie


2. Terminologie
 Geschiedenis
= Verleden & de studie vh verleden
 Historie/historia
= Onderzoek & de kennis die daaruit ontstaat
 Res gestae/ historia rerum gestarium
= Gebeurtenissen & het verhaal vd gebeurtenissen

 Objectieve & subjectieve zijde vd geschiedenis
= Het subject (historicus) schrijft over het object (verleden)
=> Afhankelijkheid
 Historiografie
= Geschiedschrijving & de studie ervan
 Historiograaf
= Iemand die de geschiedschrijving bestudeert


3. Over welke geschiedenis?
 Definitie geschiedenis (Huizinga)
= “Geschiedenis is de geestelijke vorm waarin een cultuur zich
rekenschap geeft van haar verleden”
=> Geschiedenis als cultuurverschijnsel/als vormgeving van
het verleden
Geschiedenis als manier om met het verleden om te gaan
als maatschappij
 Niet beperkt tot een bep soort geschiedschrijving, mr
veelvormigheid vd geschiedenis  historische historiografie
(historisme)  contextualisering
 Een bron over een bep periode zegt vaak meer over de periode van
oorsprong dan de vertelde periode
 Rüsen: 3 dimensies v historische cultuur
1. Cognitieve dimensie: kennis vh verleden
2. Esthetische dimensie: vormgeving/presentatie vh verleden
3. Politieke dimensie: normatieve betekenis vh verleden




1

,H2: De Griekse en Romeinse oudheid
1. Algemeen
 Geschiedenis werd als minderwaardig gedacht binnen de Griekse
cultuur  minder hoog aangeschreven & nam minder plaats in 
doxa (opinie, leer)
 Geschiedenis was geen onderdeel van onderwijs, mr wel in kader v
taalonderwijs
 Geschiedenis als bron van plezier en morele spiegel & om bep
politiek handelen te rechtvaardigen
 Geschiedenis werd gelezen door mensen die deelnamen ah publieke
leven & een openbare functie hadden  schreven geschiedenis over
hun carrière
 Vooral sociale elite schreven geschiedenis
 Geen uniforme chronologie: relatieve jaartelling (tov
bestuursperiodes)


2. Voorlopers vd historici
 Homerus
- Illias & de Odyssee: oorlogsgeschiedenis (Grieks-Trojaanse
oorlog (1200 v.C.))
- Kwam uit Turkije
- Illias
o Verhaal vd belegering v Troje dr de Grieken
o Verhaal v goden & helden
o Weinig chronologie aanwezig id teksten
o Geschreven in verzen
o ! Grote & langdurige invloed

 Logografen (6e-5e eeuw) <-> mythografen
- Werken met combi v historische & aardrijkskunde
‘wetenswaardigheden’
- Weinig kritiek of ordening
- Een soort prozaschrijvers, waar weinig teksten van overbleven

- Hekataios v Milite (eind 6e eeuw v.C.)
o Rondreis der Aarde: verzameling v (historische &
etnografische) gegevens over ≠ landen
o Historia: oudste bekende Griekse historische prozawerk
(500 v.C.)
o Combi v opsis (waarneming) & historia (onderzoek): basis
vd methode v Griekse historici
o Kritische ingesteldheid: “je moet niet alles geloven wat ze
zeggen & ik bep wat juist en fout is




2

,3. ‘Begin’ vd geschiedschrijving
Oorlogsgeschiedenis
 Perzische oorlogen (490-479 v.C.)
- Tussen Perzië & Griekse stadsstaten
- Overwinning vd Grieken  stoppen opmars Perzen

 Peloponnesische oorlog (431-404 v.C.)
- Griekse burgeroorlog: tussen Sparta & Athene
- Overwinning v Sparta: mr beide partijen zijn verzwakt


3.1 Herodotos
 Uit Halicarnassos (Klein-Azië)
 Historiai (450-420 v.C.): mensengeschiedenis & recente
gebeurtenissen
 Thema & inhoud
- Perzische oorlog
- Botsing tss Oost & West
 Antropologische breedheid
 Verhalend & anekdotisch
 Zie teksten voor voorbeelden


3.1.1 Methode
 Sprak vaker over de bronnen, zijn omgang & het belang ervan 
toont zichzelf als ‘onderzoeker’
 Wil verslag brengen v gebeurtenissen & info die nt verzonnen is
 Zoekt evidentie, argumenten & bronnen door middel v reizen
 Gebruikte inscripties
 Geschreven bronnen waren beperkt
 Wordt als onbetrouwbaar aanschouwd omdat hij soms nt kritisch is
over zijn infobronnen
 Was zich bewust dat de mogelijkheden vh onderzoek beperkt was
 Zijn stijl v schrijven werd geapprecieerd door veel mensen
 Principes
- Ogen zijn meer betrouwbaar dan de ogen
- Onderscheid tss directe & indirecte bronnen
- ‘historia’: onderzoek dmv het ondervragen v informanten


3.2 Thucydides (5e eeuw v.C.)
 Oorlog tss de Peloponnesiërs & Atheners (zelf betrokken: hoofd vd
Atheense vlootafdeling)
 Thema & inhoud
- Griekse burgeroorlog tss Athene & Sparta
3

, - 1ste boek: archaeologie (voorgeschiedenis), verder annalistisch
schema
 Relatieve datering m.b.t. bewindsperiodes v bestuurders
(ingewikkelder tgv stadstaten)

 Kritiek op Herodotos
- Luisterde te veel en keek te weinig
- Beperkt zich echter tot alleen gebeurtenissen uit zijn eigen tijd

 Methode
- Voorkeur voor zien & historia (onderzoek)
- Besteed minder aandacht aan onderzoek & bronnen 
voorstelling vd resultaten
- Gebruikt bestaande literatuur
- Redevoering: zijn nt bewaard & werd dus zelf geschreven;
manier om motivatie/verklaringen te geven

 Fragment
- Objectiviteitsstreven: lof vd Atheense staatsvorm maar ook
kritisch
- Pragmatisme: nuttigheid & leerzaamheid (geschiedenis
herhaalt zich)
- Psychologie & pol theorie
- Cynisme, pessimistische visie


3.3 Xenophon (4e eeuw v.C.)
 Uit Atheense adellijke familie met avontuurlijk leven (huurling)
 Veelzijdigheid
 14 werken nog bewaard  populariteit
 Anabasis (de tocht naar het binnenland/tocht der tienduizend):
autobiografisch & apologetisch (=zelfverdediging)
 Hellènika: aansluitend bij Thucydides (werk van anderen
verderzetten)
 Nieuwe genres
- Koningsbiografie
- Vorstenspiegel (= voorbeeld van hoe een toekomstige koning
moet zijn)


4. Rome
 Geschiedschrijving begon vanaf de periode vd Punische Oorlogen
(3e-2e eeuw v.C.): Rome was 500j oud
 Fascinatie/obsessie met de oorsprong vh eigen stad: Aeneas &
Rhoma/Romulus-Remus
- Belang: oorsprong vd stad verbonden met de Griekse
mythologie & Trojaanse sagen ( spectaculaire oorsprong)
 Priester-annalistiek


4