FILOSOFIE
ALGEMEEN
Examen enkel wat er tijdens de les gezegd is.
Dates afronden naar de eeuw
Gouden regel: je doet zelf ook niet wat je wilt en omgekeerd
Filosofische disciplines
Wat is werkelijk?
-> ontologie/metafysica/zijnsleer
Hoe moeten we leven?
-> ethiek/moraalfilosofie
Welke kennis is betrouwbaar?
-> epistemologie/kennisleer/wetenschapsfilosofie
Wanneer is een redenering correct?
-> logica/argumentatie
Waarom is iets mooi?
-> esthetica
Filosofie
- Filosofie komt van het oude Griekse woord "Philosophia".
Philo -> die houdt van
Sophia -> wijsheid
Filosofie is dus houden van of verlangen naar wijsheid.
Een ander woord voor filosofie is wijsbegeerte.
- Filosofen respecteren voorgangers maar zeggen allemaal iets anders.
, (REEKS 1) oudheid
1. REDUCTIE
-> herleiding van veelheid naar eenheid, op zoek naar de oorsprong
-> oorsprong: arché
Argumentatief
Suggereert een diepere waarheid.
Onderzoekend
Zet aan tot verder verkennen door op te delen en dieper te graven.
Voor ontwerpers.
Herleiding van een object tot elementen die je (op een bepaald niveau) niet meer
verder kan opdelen. (abstract) Je ontwerpt vervolgens door combinatie van die
elementen. Of je ontwerpt vanuit één basisvorm (vb. kubus). Of je ontwerpt
vanuit één principe. (vb. ecologie). Of je gebruikt één grondstof (vb. hout).
THALES (640/ ∼545) (MI LET E -> T UR KI JE - > TO EN GR I EK ENLA ND )
-> niet de eerste die gebruik maakte van reductie maar komt bij hem het
meeste tot stand
De oorsprong van het leven volgens Thales: komt uit bij water
als je kijkt naar de woestijn -> dood of leven hangt af van water
water is de oorsprong van het leven
Thales zegt water, andere zegt aarde,… zo komen we uiteindelijk bij
Demokritos -> atomen
Thales maakt kom af met goden (andere volgen)
-> hij wil een natuurlijke verklaring geven (fysica)
Eerste natuurfilosoof: op samenhangende wijze zonder te verwijzen naar
goden of magische krachten de natuur verklaren.
Fysicalisme: denken dat alles herleid kan worden naar naturalisme
Demystificatie: alles kan verklaard worden maar we willen dat niet allemaal weten.
Bv. liefde, schoonheid
Een andere reductie is etymologie
Etymologie is de geschiedenis van het woord
Thales heeft een zonsverduistering voorspeld -> kan dat berekenen-> wiskunde
-> wiskunde was een krachtig aspect van Thales.
Stelling van Thales: herleiding van de wereld tot wiskunde
2
,2. PRINCIPE VAN VOLDOENDE REDENEN
Principe -> iets wat je aanneemt
Argumentatief.
Elk onderzoek is gelegitimeerd: je leert niets bij door te stellen dat er geen
reden is voor iets te zijn zoals het is.
Onderzoekend.
Alles wat is, heeft een reden: dat is zelf de reden dat je je steeds weer de vraag
stelt waarom iets het geval is. Alles moet dus een verklaring hebben.
Voor ontwerpers.
Stel steeds of verwacht je altijd aan de vraag: waarom? Het antwoord
‘daarom’ is geen antwoord. De reeks van vragen kan je beëindigen wanneer je
bij een evidentie aankomt.
ANAXIMANDERS (610/ ∼545) (M I LET E)
Anaximander ‘s redenering
“De aarde is onbeweeglijk omdat een beweging in welke richting ook geen
verschil zou maken.”
-> Anders gezegd: alle richtingen zijn gelijk. Er is geen reden om te
bewegen in een bepaalde richting (want alle richtingen zijn gelijk) dus
beweegt de aarde niet.
Er is geen voldoende reden om te bewegen.
De oorsprong volgens Anaximander: apeiron
-> Datgene wat onderliggend is aan alle dingen heeft zelf geen kenmerken:
Het is alles en tegelijkertijd niets.
-> Principe van voldoende reden: alles heeft een oorzaak, maar die
Oorzaak is (uiteindelijk) onkenbaar.
-> de oorsprong is onvatbaar -> onvatbaar/ onbegrensd = apeiron
Principe van voldoende redenen betekent niet dat er noodzakelijk een oorzaak is.
Arthur Schopenhauer (1788/1860):
Voor alles wat je weet, het feit dat je bestaat, het feit dat je verandert en voor alles
wat je doet zullen er een voldoende redenen zijn, maar dit zijn niet noodzakelijk
een oorzaak. -> Alles heeft een oorzaak maar we kennen deze redenen niet altijd.
Bv. Waarom een geschenkje als je op bezoek gaat? Dat heeft een reden maar is
niet noodzakelijk de oorzaak.
Kritiek van David Hume:
-> Hoe sterk het principe ook mag zijn, het valt niet te bewijzen
(daarom is het ook een principe dat je aanneemt of niet).
-> Je kan niet bewijzen dat er een reden is voor de samenhang in de wereld.
3
, 3. ANALOGIE
Analogie redenering:
Goede omschrijving om iets weer te geven -> vergelijken met iets dat erop lijkt.
Argumentatief.
Om complexe dingen te plaatsen in een bestaand kader van kennis (vb.
longen vergelijken met bomen en bomen vergelijken met longen.
Onderzoekend.
De analogie leidt tot inzicht omdat ze nieuwe waarnemingen duidt aan de
hand van bestaande kennis door vergelijking. Of ze leidt tot plausibele
hypotheses.
Voor ontwerpers.
Je ontwerpt vanuit een voorbeeld dat niet behoort tot je discipline: je neemt de
structuur over. Je kijkt naar dieren of planten. Of je gebruikt de kunsten als
voorbeeld. Druk verhoudingen in je ontwerp uit als verhoudingen tussen
andere zaken in je omgeving. De analogie zet je op weg.
En achteraf, ter verdediging van je ontwerp, werkt de (sterke) analogie overtuigend.
ANAXIMENES (∼585/∼528) (M ILET E)
Analogieën van Anaximenes
- “Zoals onze ziel, die lucht is, ons in stand houdt, zo omringen
adem en lucht de gehele wereld.”
- “De sterren draaien om de aarde zoals een tulband ons hoofd omringt.”
- “De zon is zo plat als een blad.”
EMPEDOKLES (∼495/∼435)
-> 4 elementen
Analogie van Empedokles
- “De wisselwerking tussen de dingen houdt nooit op, dan komen
ze samen door Liefde, dan worden ze uit elkaar gedreven door
haat of Strijd.”
XENOPHANES (∼580/ ∼485)
Analogie van Xenophanes
- “Er is geen mens, en er zal er ook nooit één zijn, die de volledige
waarheid kent over de goden. En zelfs al zou iemand het geluk
hebben de volledige waarheid te vinden, dan nog zou hij het zelf
niet weten. Het enige dat we kunnen doen is gissen.”
Goden beelden we af als mensen omdat we niets anders kennen
-> analogie redenering -> we vermenselijken goden
4
ALGEMEEN
Examen enkel wat er tijdens de les gezegd is.
Dates afronden naar de eeuw
Gouden regel: je doet zelf ook niet wat je wilt en omgekeerd
Filosofische disciplines
Wat is werkelijk?
-> ontologie/metafysica/zijnsleer
Hoe moeten we leven?
-> ethiek/moraalfilosofie
Welke kennis is betrouwbaar?
-> epistemologie/kennisleer/wetenschapsfilosofie
Wanneer is een redenering correct?
-> logica/argumentatie
Waarom is iets mooi?
-> esthetica
Filosofie
- Filosofie komt van het oude Griekse woord "Philosophia".
Philo -> die houdt van
Sophia -> wijsheid
Filosofie is dus houden van of verlangen naar wijsheid.
Een ander woord voor filosofie is wijsbegeerte.
- Filosofen respecteren voorgangers maar zeggen allemaal iets anders.
, (REEKS 1) oudheid
1. REDUCTIE
-> herleiding van veelheid naar eenheid, op zoek naar de oorsprong
-> oorsprong: arché
Argumentatief
Suggereert een diepere waarheid.
Onderzoekend
Zet aan tot verder verkennen door op te delen en dieper te graven.
Voor ontwerpers.
Herleiding van een object tot elementen die je (op een bepaald niveau) niet meer
verder kan opdelen. (abstract) Je ontwerpt vervolgens door combinatie van die
elementen. Of je ontwerpt vanuit één basisvorm (vb. kubus). Of je ontwerpt
vanuit één principe. (vb. ecologie). Of je gebruikt één grondstof (vb. hout).
THALES (640/ ∼545) (MI LET E -> T UR KI JE - > TO EN GR I EK ENLA ND )
-> niet de eerste die gebruik maakte van reductie maar komt bij hem het
meeste tot stand
De oorsprong van het leven volgens Thales: komt uit bij water
als je kijkt naar de woestijn -> dood of leven hangt af van water
water is de oorsprong van het leven
Thales zegt water, andere zegt aarde,… zo komen we uiteindelijk bij
Demokritos -> atomen
Thales maakt kom af met goden (andere volgen)
-> hij wil een natuurlijke verklaring geven (fysica)
Eerste natuurfilosoof: op samenhangende wijze zonder te verwijzen naar
goden of magische krachten de natuur verklaren.
Fysicalisme: denken dat alles herleid kan worden naar naturalisme
Demystificatie: alles kan verklaard worden maar we willen dat niet allemaal weten.
Bv. liefde, schoonheid
Een andere reductie is etymologie
Etymologie is de geschiedenis van het woord
Thales heeft een zonsverduistering voorspeld -> kan dat berekenen-> wiskunde
-> wiskunde was een krachtig aspect van Thales.
Stelling van Thales: herleiding van de wereld tot wiskunde
2
,2. PRINCIPE VAN VOLDOENDE REDENEN
Principe -> iets wat je aanneemt
Argumentatief.
Elk onderzoek is gelegitimeerd: je leert niets bij door te stellen dat er geen
reden is voor iets te zijn zoals het is.
Onderzoekend.
Alles wat is, heeft een reden: dat is zelf de reden dat je je steeds weer de vraag
stelt waarom iets het geval is. Alles moet dus een verklaring hebben.
Voor ontwerpers.
Stel steeds of verwacht je altijd aan de vraag: waarom? Het antwoord
‘daarom’ is geen antwoord. De reeks van vragen kan je beëindigen wanneer je
bij een evidentie aankomt.
ANAXIMANDERS (610/ ∼545) (M I LET E)
Anaximander ‘s redenering
“De aarde is onbeweeglijk omdat een beweging in welke richting ook geen
verschil zou maken.”
-> Anders gezegd: alle richtingen zijn gelijk. Er is geen reden om te
bewegen in een bepaalde richting (want alle richtingen zijn gelijk) dus
beweegt de aarde niet.
Er is geen voldoende reden om te bewegen.
De oorsprong volgens Anaximander: apeiron
-> Datgene wat onderliggend is aan alle dingen heeft zelf geen kenmerken:
Het is alles en tegelijkertijd niets.
-> Principe van voldoende reden: alles heeft een oorzaak, maar die
Oorzaak is (uiteindelijk) onkenbaar.
-> de oorsprong is onvatbaar -> onvatbaar/ onbegrensd = apeiron
Principe van voldoende redenen betekent niet dat er noodzakelijk een oorzaak is.
Arthur Schopenhauer (1788/1860):
Voor alles wat je weet, het feit dat je bestaat, het feit dat je verandert en voor alles
wat je doet zullen er een voldoende redenen zijn, maar dit zijn niet noodzakelijk
een oorzaak. -> Alles heeft een oorzaak maar we kennen deze redenen niet altijd.
Bv. Waarom een geschenkje als je op bezoek gaat? Dat heeft een reden maar is
niet noodzakelijk de oorzaak.
Kritiek van David Hume:
-> Hoe sterk het principe ook mag zijn, het valt niet te bewijzen
(daarom is het ook een principe dat je aanneemt of niet).
-> Je kan niet bewijzen dat er een reden is voor de samenhang in de wereld.
3
, 3. ANALOGIE
Analogie redenering:
Goede omschrijving om iets weer te geven -> vergelijken met iets dat erop lijkt.
Argumentatief.
Om complexe dingen te plaatsen in een bestaand kader van kennis (vb.
longen vergelijken met bomen en bomen vergelijken met longen.
Onderzoekend.
De analogie leidt tot inzicht omdat ze nieuwe waarnemingen duidt aan de
hand van bestaande kennis door vergelijking. Of ze leidt tot plausibele
hypotheses.
Voor ontwerpers.
Je ontwerpt vanuit een voorbeeld dat niet behoort tot je discipline: je neemt de
structuur over. Je kijkt naar dieren of planten. Of je gebruikt de kunsten als
voorbeeld. Druk verhoudingen in je ontwerp uit als verhoudingen tussen
andere zaken in je omgeving. De analogie zet je op weg.
En achteraf, ter verdediging van je ontwerp, werkt de (sterke) analogie overtuigend.
ANAXIMENES (∼585/∼528) (M ILET E)
Analogieën van Anaximenes
- “Zoals onze ziel, die lucht is, ons in stand houdt, zo omringen
adem en lucht de gehele wereld.”
- “De sterren draaien om de aarde zoals een tulband ons hoofd omringt.”
- “De zon is zo plat als een blad.”
EMPEDOKLES (∼495/∼435)
-> 4 elementen
Analogie van Empedokles
- “De wisselwerking tussen de dingen houdt nooit op, dan komen
ze samen door Liefde, dan worden ze uit elkaar gedreven door
haat of Strijd.”
XENOPHANES (∼580/ ∼485)
Analogie van Xenophanes
- “Er is geen mens, en er zal er ook nooit één zijn, die de volledige
waarheid kent over de goden. En zelfs al zou iemand het geluk
hebben de volledige waarheid te vinden, dan nog zou hij het zelf
niet weten. Het enige dat we kunnen doen is gissen.”
Goden beelden we af als mensen omdat we niets anders kennen
-> analogie redenering -> we vermenselijken goden
4
