STUVIA - Aansprakelijkheidsrecht in perspectief
(RGBUPRV033)
,Inhoudsopgave
Inhoudsopgave........................................................................................................................ 2
................................................................................................................................................ 3
(30%) WEEK 1 - Dogmatisch Perspectief...............................................................................4
1 - Inleiding & casuïstiek: maatschappelijke rol van aansprakelijkheidsrecht......................4
Casus: Tata Steel.......................................................................................................... 5
Casus: Shell/Milieudefensie:..........................................................................................5
2 - Vestiging van aansprakelijkheid: grondslag, causaliteit en relativiteit............................5
3 - Omvang van aansprakelijkheid: functies, beginselen en schadebegroting....................7
4 - Van Boom: Collectieve afwikkeling: van WCA naar WAMCA........................................8
(40%) WEEK 2 - Correctieve rechtvaardigheid.....................................................................10
1 - Correctieve rechtvaardigheid & Civil Recourse theory.................................................10
Benson: Correctieve en distributieve rechtvaardigheid................................................10
Zipursky: Civil Recourse Theory..................................................................................12
2 - Correctieve rechtvaardigheid bij klimaataansprakelijkheid & overheidsfalen...............13
McKinnon: Climate Change and Corrective Justice.....................................................13
De Jong: Rechterlijke rol bij overheidsfalen.................................................................14
De Jong: Klimaataansprakelijkheid van ondernemingen..............................................16
(40%) WEEK 3 - Distributieve rechtvaardigheid....................................................................18
1 - Perspectieven op distributieve rechtvaardigheid..........................................................18
On: verhouding tussen distributieve en correctieve rechtvaardigheid...........................18
Loth: Verdelingsvraagstukken BINNEN aansprakelijkheidsrecht.................................19
Cane: Distributieve taak VAN aansprakelijkheidsrecht.................................................21
2 - Wat als aansprakelijkheidsrecht niet kan voldoen aan distributieve taak?...................22
Casus: Aardbevingen Groningen.................................................................................22
Hartlief: Rampen en crises...........................................................................................23
Farris: Compensating climate change victims..............................................................24
(30%) WEEK 4 - Rechtseconomisch perspectief..................................................................25
1 - Faure & Partain: Algemene uitleg rechtseconomie......................................................25
2 - Visscher, Faure & Weber: Gedragsprikkels creëren....................................................27
3 - De Jong & Faure: Autonomie bij Regulatory failure.....................................................28
Casus: Chemour/DuPont.............................................................................................29
4 - Faure: Functie van Verzekeringen...............................................................................30
5 - Micklitz: Nadeel van Rechtseconomie.........................................................................31
(40%) WEEK 5 - Empirisch juridisch onderzoek (ELS)..........................................................33
1 - Giesen: Doel van empirisch-juridisch onderzoek.........................................................33
2 - ELS-onderzoeken........................................................................................................36
Van Doorn: Restorative justice bij massaschade (rechtvaardige afwikkeling = meer
herstelgericht denken)..................................................................................................36
Akkermans: Restorative & procedural justice bij schadeafwikkeling (afstappen van
adversarialisme > meer emotioneel intelligente aanpak)..............................................38
Overheul: Procedurele waarborgen nodig in compensatieregelingen (ervaren
rechtvaardigheid bepaalt vertrouwen > dus procedurele waarborgen nodig)...............39
Casus: Chroom 6....................................................................................................40
(20%) WEEK 7 - Regulering door de civiele rechter bij overheidsfalen.................................42
, 1. Inleiding........................................................................................................................ 42
2. Achtergrond en veranderende rol van de civiele rechter...............................................43
De Jong: Rechterlijke risicoregulering (rechter als noodrem en signaalgever).............43
Spier: Noot bij HR Urgenda (ondergrensbewaking).....................................................44
3. Public Interest Litigation en de effectiviteit van civielrechtelijke risicoregulering...........45
Enneking & De Jong: Regulering van onzekere risico’s via Public Interest Litigation?. 45
Smeehuijzen: De veroordeling van Shell tot 45 % CO₂-reductie in 2030......................48
Casus: Shell/Milieudefensie.........................................................................................50
4. Rechtseconomisch en normatief perspectief op rechterlijk ingrijpen.............................51
Van Zeben: A Law and Economics Perspective on Judicial Risk Regulation...............51
(20%) WEEK 8 - Vergoeding van massaschade...................................................................53
1. Inleiding en overzicht....................................................................................................53
2. (a) Aansprakelijkheidsrecht als aanpassingsmechanisme............................................54
Hartlief: Massaschade en de regelende rechter...........................................................54
Pavillon: Leent privaatrecht zich voor de afwikkeling van massaschade?....................56
Rijnhout & Overheul: Standaardisering als praktisch instrument..................................59
3. (b) Alternatieve en hybride compensatiestelsels...........................................................60
Loth: Uit de ban van corrigerende rechtvaardigheid.....................................................60
Visscher: Individuele of collectieve schadevaststelling; rechtseconomische benadering
..................................................................................................................................... 61
Faure & Hartlief: Compensation Funds vs. Liability and Insurance..............................63
Lyster: A fossil fuel-funded climate disaster response fund..........................................64
, (30%) WEEK 1 - Dogmatisch Perspectief
Inleiding week 1 – Dogmatisch Perspectief:
- In de twee basiscolleges in de eerste onderwijsweek leggen we de basis voor de
onderwijsweken die volgen.
- Het doel is om grip te krijgen op het geldende aansprakelijkheidsrecht en
schadevergoedingsrecht.We gaan dus in op het geldende recht.
- In de weken die volgen hanteren we een rechtstheoretisch, rechtseconomisch en
rechtsempirisch perspectief om te reflecteren op het geldende recht.
- In het eerste basiscollege staan we stil bij de onrechtmatige daad en de vorderingen
die daarop gebaseerd kunnen worden. We hebben daarbij in het bijzonder aandacht
voor artikel 3:296 BW (de gebods- en verbodsactie) en artikel 3:305a BW. Dit laatste
artikel geeft belangenorganisaties de bevoegdheid om ter bescherming van de
rechten en belangen van anderen zelf een rechtsvordering in te stellen.
- In dit vak wordt een verdieping gegeven ten opzichte van de kernvakken
verbintenissenrecht. We veronderstellen deze voorkennis.
1 - Inleiding & casuïstiek: maatschappelijke rol van
aansprakelijkheidsrecht
Wettelijke grondslagen van aansprakelijkheidsvorderingen:
1. Schuldaansprakelijkheid (6:162 BW): onrechtmatige daad; vereist schuld
2. Risicoaansprakelijkheid (6:175 BW ): geen schuld vereist; draait om
verwezenlijking van risico
3. Collectieve actie (3:305a BW): door stichting/vereniging (WAMCA-kader)
4. Gebods- en verbodsacties (3:296 BW): rechter kan iemand veroordelen tot
doen/nalaten
Gemeenschappelijke kenmerken van de zaken
1. Massaschade: veel slachtoffers, vaak collectieve actie nodig.
2. Causale complexiteit: moeilijk bewijsbaar, vaak meerdere veroorzakers
3. Overheidsfalen: overheid geeft vergunningen of stelt regels vast die ontoereikend
blijken; daardoor wordt aansprakelijkheidsrecht ook tegen de overheid zelf ingezet
Kernvragen bij het aansprakelijkheidsrecht:
1. (i) Welke rol kan en moet het aansprakelijkheidsrecht spelen?
a. Kan het aansprakelijkheidsrecht bijdragen aan preventie?
b. Kan het bijdragen aan adequate schadeafhandeling?
2. (ii) Draagt het bij aan preventie en goede schadeafhandeling, of schiet het tekort?
a. Vaak sprake van omvangrijke schade (denk aan klimaat, gezondheid,
massaschade).
b. Complex en onzeker causaal verband > uitdagingen voor art. 6:162 BW en
de CSQN-maatstaf.
c. Vaak speelt ook overheidsfalen of tekortschieten van publiekrecht mee.
3. (iii) Zijn er alternatieven (bijv. publiekrechtelijke instrumenten of soft law)?
(RGBUPRV033)
,Inhoudsopgave
Inhoudsopgave........................................................................................................................ 2
................................................................................................................................................ 3
(30%) WEEK 1 - Dogmatisch Perspectief...............................................................................4
1 - Inleiding & casuïstiek: maatschappelijke rol van aansprakelijkheidsrecht......................4
Casus: Tata Steel.......................................................................................................... 5
Casus: Shell/Milieudefensie:..........................................................................................5
2 - Vestiging van aansprakelijkheid: grondslag, causaliteit en relativiteit............................5
3 - Omvang van aansprakelijkheid: functies, beginselen en schadebegroting....................7
4 - Van Boom: Collectieve afwikkeling: van WCA naar WAMCA........................................8
(40%) WEEK 2 - Correctieve rechtvaardigheid.....................................................................10
1 - Correctieve rechtvaardigheid & Civil Recourse theory.................................................10
Benson: Correctieve en distributieve rechtvaardigheid................................................10
Zipursky: Civil Recourse Theory..................................................................................12
2 - Correctieve rechtvaardigheid bij klimaataansprakelijkheid & overheidsfalen...............13
McKinnon: Climate Change and Corrective Justice.....................................................13
De Jong: Rechterlijke rol bij overheidsfalen.................................................................14
De Jong: Klimaataansprakelijkheid van ondernemingen..............................................16
(40%) WEEK 3 - Distributieve rechtvaardigheid....................................................................18
1 - Perspectieven op distributieve rechtvaardigheid..........................................................18
On: verhouding tussen distributieve en correctieve rechtvaardigheid...........................18
Loth: Verdelingsvraagstukken BINNEN aansprakelijkheidsrecht.................................19
Cane: Distributieve taak VAN aansprakelijkheidsrecht.................................................21
2 - Wat als aansprakelijkheidsrecht niet kan voldoen aan distributieve taak?...................22
Casus: Aardbevingen Groningen.................................................................................22
Hartlief: Rampen en crises...........................................................................................23
Farris: Compensating climate change victims..............................................................24
(30%) WEEK 4 - Rechtseconomisch perspectief..................................................................25
1 - Faure & Partain: Algemene uitleg rechtseconomie......................................................25
2 - Visscher, Faure & Weber: Gedragsprikkels creëren....................................................27
3 - De Jong & Faure: Autonomie bij Regulatory failure.....................................................28
Casus: Chemour/DuPont.............................................................................................29
4 - Faure: Functie van Verzekeringen...............................................................................30
5 - Micklitz: Nadeel van Rechtseconomie.........................................................................31
(40%) WEEK 5 - Empirisch juridisch onderzoek (ELS)..........................................................33
1 - Giesen: Doel van empirisch-juridisch onderzoek.........................................................33
2 - ELS-onderzoeken........................................................................................................36
Van Doorn: Restorative justice bij massaschade (rechtvaardige afwikkeling = meer
herstelgericht denken)..................................................................................................36
Akkermans: Restorative & procedural justice bij schadeafwikkeling (afstappen van
adversarialisme > meer emotioneel intelligente aanpak)..............................................38
Overheul: Procedurele waarborgen nodig in compensatieregelingen (ervaren
rechtvaardigheid bepaalt vertrouwen > dus procedurele waarborgen nodig)...............39
Casus: Chroom 6....................................................................................................40
(20%) WEEK 7 - Regulering door de civiele rechter bij overheidsfalen.................................42
, 1. Inleiding........................................................................................................................ 42
2. Achtergrond en veranderende rol van de civiele rechter...............................................43
De Jong: Rechterlijke risicoregulering (rechter als noodrem en signaalgever).............43
Spier: Noot bij HR Urgenda (ondergrensbewaking).....................................................44
3. Public Interest Litigation en de effectiviteit van civielrechtelijke risicoregulering...........45
Enneking & De Jong: Regulering van onzekere risico’s via Public Interest Litigation?. 45
Smeehuijzen: De veroordeling van Shell tot 45 % CO₂-reductie in 2030......................48
Casus: Shell/Milieudefensie.........................................................................................50
4. Rechtseconomisch en normatief perspectief op rechterlijk ingrijpen.............................51
Van Zeben: A Law and Economics Perspective on Judicial Risk Regulation...............51
(20%) WEEK 8 - Vergoeding van massaschade...................................................................53
1. Inleiding en overzicht....................................................................................................53
2. (a) Aansprakelijkheidsrecht als aanpassingsmechanisme............................................54
Hartlief: Massaschade en de regelende rechter...........................................................54
Pavillon: Leent privaatrecht zich voor de afwikkeling van massaschade?....................56
Rijnhout & Overheul: Standaardisering als praktisch instrument..................................59
3. (b) Alternatieve en hybride compensatiestelsels...........................................................60
Loth: Uit de ban van corrigerende rechtvaardigheid.....................................................60
Visscher: Individuele of collectieve schadevaststelling; rechtseconomische benadering
..................................................................................................................................... 61
Faure & Hartlief: Compensation Funds vs. Liability and Insurance..............................63
Lyster: A fossil fuel-funded climate disaster response fund..........................................64
, (30%) WEEK 1 - Dogmatisch Perspectief
Inleiding week 1 – Dogmatisch Perspectief:
- In de twee basiscolleges in de eerste onderwijsweek leggen we de basis voor de
onderwijsweken die volgen.
- Het doel is om grip te krijgen op het geldende aansprakelijkheidsrecht en
schadevergoedingsrecht.We gaan dus in op het geldende recht.
- In de weken die volgen hanteren we een rechtstheoretisch, rechtseconomisch en
rechtsempirisch perspectief om te reflecteren op het geldende recht.
- In het eerste basiscollege staan we stil bij de onrechtmatige daad en de vorderingen
die daarop gebaseerd kunnen worden. We hebben daarbij in het bijzonder aandacht
voor artikel 3:296 BW (de gebods- en verbodsactie) en artikel 3:305a BW. Dit laatste
artikel geeft belangenorganisaties de bevoegdheid om ter bescherming van de
rechten en belangen van anderen zelf een rechtsvordering in te stellen.
- In dit vak wordt een verdieping gegeven ten opzichte van de kernvakken
verbintenissenrecht. We veronderstellen deze voorkennis.
1 - Inleiding & casuïstiek: maatschappelijke rol van
aansprakelijkheidsrecht
Wettelijke grondslagen van aansprakelijkheidsvorderingen:
1. Schuldaansprakelijkheid (6:162 BW): onrechtmatige daad; vereist schuld
2. Risicoaansprakelijkheid (6:175 BW ): geen schuld vereist; draait om
verwezenlijking van risico
3. Collectieve actie (3:305a BW): door stichting/vereniging (WAMCA-kader)
4. Gebods- en verbodsacties (3:296 BW): rechter kan iemand veroordelen tot
doen/nalaten
Gemeenschappelijke kenmerken van de zaken
1. Massaschade: veel slachtoffers, vaak collectieve actie nodig.
2. Causale complexiteit: moeilijk bewijsbaar, vaak meerdere veroorzakers
3. Overheidsfalen: overheid geeft vergunningen of stelt regels vast die ontoereikend
blijken; daardoor wordt aansprakelijkheidsrecht ook tegen de overheid zelf ingezet
Kernvragen bij het aansprakelijkheidsrecht:
1. (i) Welke rol kan en moet het aansprakelijkheidsrecht spelen?
a. Kan het aansprakelijkheidsrecht bijdragen aan preventie?
b. Kan het bijdragen aan adequate schadeafhandeling?
2. (ii) Draagt het bij aan preventie en goede schadeafhandeling, of schiet het tekort?
a. Vaak sprake van omvangrijke schade (denk aan klimaat, gezondheid,
massaschade).
b. Complex en onzeker causaal verband > uitdagingen voor art. 6:162 BW en
de CSQN-maatstaf.
c. Vaak speelt ook overheidsfalen of tekortschieten van publiekrecht mee.
3. (iii) Zijn er alternatieven (bijv. publiekrechtelijke instrumenten of soft law)?
