Week 1
Jeugdrecht in de praktijk - Hoofdstuk 1 Familierecht
Verticale relaties: afstamming en ouderlijk gezag
Horizontale relaties: huwelijk en geregistreerd partnerschap
EVRM: artikel 8 – Recht op eerbiediging van privé-, familie- en gezinsleven
1. Eenieder heeft recht op respect voor zijn privéleven, zijn familie- en gezinsleven, zijn
woning en zijn correspondentie
2. Geen inmenging van enig openbaar gezag is toegestaan in de uitoefening van dit recht,
dan voor zover bij wet is voorzien en in een democratische samenleving noodzakelijk
is in het belang van nationale veiligheid, de openbare veiligheid of het economisch
welzijn van het land, het voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten, de
bescherming van de gezondheid of de goede zeden of voor de bescherming van de
rechten en vrijheden van anderen.
Afstammingsrecht regelt de afstamming tussen ouders en kinderen wie zijn volgens de wet
familie van elkaar? Het is dwingend dus er is geen ruimte om dingen op dit gebied naar eigen
inzicht te regelen
Moeder door geboorte
Het principe geldt: ‘door de geboorte is het altijd zeker wie de moeder is’
Draagmoederschap wordt door de Nederlandse wet (nog) niet erkend. Een draagmoeder wordt
beschouwd als juridische moeder. De wensmoeder kan alleen een juridische moeder worden
via adoptie. Indien de rechter voor de conceptie toestemming geeft aan de draagmoeder en
wensouders, worden de wensouders vanaf de geboorte de ouders van het kind en komen zij op
de geboorteakte van het kind te staan.
Ouder van rechtswege
Huwelijksvaderschap: de vader van een kind is de man die op het moment van de geboorte
van het kind gehuwd is met de vrouw uit wie het kind is geboren. Dit geldt sinds 2014 ook
voor geregistreerd partnerschap. Of er een andere man of donor aan de conceptie van het kind
te pas is gekomen, doet voor de wet niet ter zake. De man met de formele relatie met de
moeder op het moment van de geboorte is van rechtswege altijd de vader
Als het kind wordt geboren zonder huwelijk/geregistreerd partnerschap, moet de man het kind
erkennen.
Moeder van rechtswege is sinds 2014 voor de tweede moeder mogelijk gemaakt onder twee
voorwaarden:
1. Er moet sprake zijn van een formele relatie (huwelijk of geregistreerd partnerschap)
van de moeder met de geboortemoeder op het moment van de geboorte van het kind
, 2. Het kind moet zijn verwerkt door kunstmatige inseminatie met behulp van een
onbekende donor.
De wet sluit uit dat twee vrouwen die samen een kind hebben gekregen met een bekende
donor, de vrouw die getrouwd is met de geboortemoeder van rechtswege moederschap krijgt
toegekend. Dit is omdat de donor op grond van het beginsel van biologische afstamming
eveneens juridisch ouderschap zou kunnen claimen.
Ouder door erkenning
Erkenning schept een juridische relatie tussen de man die het kind erkent en het kind. Dit
komt tot stand als de man bij de burgerlijke stand van de gemeente verklaart dat hij het kind
erkent. Dit kan voor of na de geboorte, maar ook (veel) later.
Voor erkenning is toestemming van de moeder nodig. Als moeder geen toestemming geeft,
kan biologische afstamming een doorslaggevende rol spelen. Een man die kan aantonen dat
hij de verwekker van het kind is kan om vervangende toestemming voor erkenning vragen bij
de rechter.
Ook een donor kan erkenning aanvragen. Een belangrijke voorwaarde is dan dat de donor ook
moet aantonen dat hij in een nauwe persoonlijke betrekking staat of heeft gestaan met de
moeder.
Moeder kan erkenning blokkeren (voor een kind jonger dan 16), maar het kind van ten minste
12 jaar kan dat ook. Erkenning is ook uitgesloten als:
1. De jeugdige al twee ouders heeft
2. Een man vanwege te nauwe verwantschap geen huwelijk met de moeder mag sluiten,
zoals een broer, vader of oom
3. De man nog geen 16 jaar is
Voor vrouwenparen zijn er ook mogelijkheden om samen een kind te krijgen via erkenning.
Het vereist ook toestemming van de geboortemoeder. Bij weigering van toestemming kan de
duomoeder ook naar de rechtbank stappen. De rechtbank kan de toestemming toewijzen als
zij oordelen dat dit in het belang van het kind is. De route van erkenning is voor
vrouwenparen die ouderschap willen delen van belang als:
1. Ze samen een kind krijgen met een bekende donor die geen ouderschap claimt
2. Er sprake is van een onbekende donor, maar beide vrouwen (nog) geen formele relatie
hadden op het moment van de geboorte
Ouder via gerechtelijke vaststelling
Bestaat wat betreft het vaderschap. Hierbij gaat het (met name) om partners die geen
juridische ouders willen zijn. Gebeurt ook als de man overlijdt voordat hij het kind heeft
erkend.
,Ouder via adoptie
Hier ontstaan familierechtelijke relaties tussen het adoptiekind en de adoptiefouders, maar
ook tussen het kind en de familie van de adoptiefouders
Andere rechtsgevolgen van het juridisch ouderschap:
- Juridische ouders hebben meestal het gezag over hun kind of kunnen om dit gezag
vragen. Zij mogen hun kind opvoeden en verzorgen en zeggenschap over hem hebben.
- Garandeert een recht op, en plicht tot, omgang met het kind. Dat impliceert dat ouder
en kind elkaar ook na een eventuele scheiding van de ouders regelmatig mogen blijven
zien.
- Juridische ouderschap brengt onderhoudsplicht jegens het kind mee. Ouders zijn
verplicht kosten te dragen van de verzorging en opvoeding van het kind tot het einde
van minderjarigheid.
- Kinderen zijn erfgenaam van hun juridische ouders en omgekeerd kunnen ouders ook
van hun kinderen erven
- Kind krijgt de achternaam van een van zijn ouders en zij kiezen zijn voornaam
- Bij ouders met de Nederlandse nationaliteit, krijgt het adoptiekind ook de Nederlandse
nationaliteit
- Gevolgen in fiscaal opzicht, op het gebied van sociale zekerheid en op
procesrechtelijke gebieden
Er bestaat adoptie binnen de Nederlandse grenzen en adoptie uit het buitenland.
Nederlandse adopties moeten aan voorwaarden voldoen:
1. Adoptie moet in het kennelijk belang van de jeugdige zijn
2. Op het moment van adoptieverzoek moet vaststaan dat het kind niets meer van zijn
biologische ouders in de rol van ouder te verwachten heeft
3. Kind moet jonger dan 18 jaar zijn
4. De mening van het kind speelt een rol. Een kind van 12 jaar of ouder mag zelf bepalen
wat hij/zij over de adoptie denkt. Als de jeugdige bezwaar heeft, kan de adoptie geen
doorgang vinden
5. Grootouders mogen hun kleinkinderen niet adopteren
Daarnaast moeten de biologische en adoptieouders aan eisen voldoen:
1. Adoptie gaat in principe niet door als de biologische ouders afwijzen
a. Alleen als de biologische ouders hun kind hebben mishandeld of verwaarloosd
of niet of nauwelijks met hun kind in gezinsverband hebben samengeleefd, kan
de rechter tegen hen in gaan.
2. De biologische moeder moet op moment van de adoptie tenminste 16 jaar zijn en op
dat moment niet meer het gezag over haar kind uitoefenen
3. De adoptiefouders moeten minimaal1 8 jaar zijn
, 4. De adoptiefouders moeten minstens drie jaar samenwonen en het kind moet voordat
de adoptie kan gebeuren al ten minste een jaar bij hen wonen en worden verzorgd en
opgevoed
Bij adoptie over landsgrenzen heen zijn de regels vastgesteld in het Haags Adoptieverslag
voor interlandelijke adoptie:
1. Kandidaat-adoptiefouders moeten een verzoek indienen bij het ministerie van Justitie
en Veiligheid
2. Door de Raad voor de Kinderbescherming volgt dan een onderzoek naar de
geschiktheid van de ouders voor adoptie
3. Als dit positief is, moeten de ouders een verplichte voorlichtingscursus over de
gevolgen van adoptie volgen, waarna er beginseltoestemming wordt verleend
4. Via een door de overheid erkend bemiddelingsbureau kunnen ze op zoek gaan naar
een adoptiekind
5. Adoptie is pas mogelijk na een jaar (bij twee adoptiefouders) of na drie jaar (bij een
adoptiefouder) zorg en opvoeding van het kind
IVRK artikel 1: definitie ‘Kind’
Voor de toepassing van dit Verdrag wordt onder een kind verstaan ieder mens jonger dan
achttien jaar, tenzij volgens het op het kind van toepassing zijnde recht waardoor de
meerderjarigheid eerder wordt bereikt
IVRK artikel 5: Rol van ouders bij ontwikkeling kind
De Staten die partij zijn, eerbiedigen de verantwoordelijkheden, rechten en plichten van de
ouders of, indien van toepassing, van de leden van de familie in ruimere zin of de
gemeenschap al naar gelang het plaatselijk gebruik, van wettige voogden of anderen die
wettelijk verantwoordelijk zijn voor het kind, voor het voorzien in passende leiding en
begeleiding bij de uitoefening door het kind van de in dit Verdrag erkende rechten, op een
wijze die verenigbaar is met de zich ontwikkelende vermogens van het kind.
Het jeugdrecht hanteert met het oog op rechtszekerheid vaste leeftijdsgrenzen, onafhankelijk
van de persoonlijke ontwikkeling van de jeugdige. Tegelijkertijd probeert het door het
vastleggen van meerdere leeftijdsgrenzen zoveel mogelijk rekening te houden met een
dynamisch kindbeeld. Dat wil zeggen dat zo goed mogelijk recht wordt gedaan aan de
ontwikkeling naar autonomie en toenemende eigen verantwoordelijkheid van kinderen.
- Kinderen die worden verdacht van strafbare feiten kunnen niet vervolgd worden
zolang ze jonger zijn dan 12 jaar.
- Voor 12- tot 18-jarigen geldt een apart jeugdstrafrecht.
- Vanaf 18 jaar is in principe het gewone strafrecht van toepassing.
Jeugdrecht in de praktijk - Hoofdstuk 1 Familierecht
Verticale relaties: afstamming en ouderlijk gezag
Horizontale relaties: huwelijk en geregistreerd partnerschap
EVRM: artikel 8 – Recht op eerbiediging van privé-, familie- en gezinsleven
1. Eenieder heeft recht op respect voor zijn privéleven, zijn familie- en gezinsleven, zijn
woning en zijn correspondentie
2. Geen inmenging van enig openbaar gezag is toegestaan in de uitoefening van dit recht,
dan voor zover bij wet is voorzien en in een democratische samenleving noodzakelijk
is in het belang van nationale veiligheid, de openbare veiligheid of het economisch
welzijn van het land, het voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten, de
bescherming van de gezondheid of de goede zeden of voor de bescherming van de
rechten en vrijheden van anderen.
Afstammingsrecht regelt de afstamming tussen ouders en kinderen wie zijn volgens de wet
familie van elkaar? Het is dwingend dus er is geen ruimte om dingen op dit gebied naar eigen
inzicht te regelen
Moeder door geboorte
Het principe geldt: ‘door de geboorte is het altijd zeker wie de moeder is’
Draagmoederschap wordt door de Nederlandse wet (nog) niet erkend. Een draagmoeder wordt
beschouwd als juridische moeder. De wensmoeder kan alleen een juridische moeder worden
via adoptie. Indien de rechter voor de conceptie toestemming geeft aan de draagmoeder en
wensouders, worden de wensouders vanaf de geboorte de ouders van het kind en komen zij op
de geboorteakte van het kind te staan.
Ouder van rechtswege
Huwelijksvaderschap: de vader van een kind is de man die op het moment van de geboorte
van het kind gehuwd is met de vrouw uit wie het kind is geboren. Dit geldt sinds 2014 ook
voor geregistreerd partnerschap. Of er een andere man of donor aan de conceptie van het kind
te pas is gekomen, doet voor de wet niet ter zake. De man met de formele relatie met de
moeder op het moment van de geboorte is van rechtswege altijd de vader
Als het kind wordt geboren zonder huwelijk/geregistreerd partnerschap, moet de man het kind
erkennen.
Moeder van rechtswege is sinds 2014 voor de tweede moeder mogelijk gemaakt onder twee
voorwaarden:
1. Er moet sprake zijn van een formele relatie (huwelijk of geregistreerd partnerschap)
van de moeder met de geboortemoeder op het moment van de geboorte van het kind
, 2. Het kind moet zijn verwerkt door kunstmatige inseminatie met behulp van een
onbekende donor.
De wet sluit uit dat twee vrouwen die samen een kind hebben gekregen met een bekende
donor, de vrouw die getrouwd is met de geboortemoeder van rechtswege moederschap krijgt
toegekend. Dit is omdat de donor op grond van het beginsel van biologische afstamming
eveneens juridisch ouderschap zou kunnen claimen.
Ouder door erkenning
Erkenning schept een juridische relatie tussen de man die het kind erkent en het kind. Dit
komt tot stand als de man bij de burgerlijke stand van de gemeente verklaart dat hij het kind
erkent. Dit kan voor of na de geboorte, maar ook (veel) later.
Voor erkenning is toestemming van de moeder nodig. Als moeder geen toestemming geeft,
kan biologische afstamming een doorslaggevende rol spelen. Een man die kan aantonen dat
hij de verwekker van het kind is kan om vervangende toestemming voor erkenning vragen bij
de rechter.
Ook een donor kan erkenning aanvragen. Een belangrijke voorwaarde is dan dat de donor ook
moet aantonen dat hij in een nauwe persoonlijke betrekking staat of heeft gestaan met de
moeder.
Moeder kan erkenning blokkeren (voor een kind jonger dan 16), maar het kind van ten minste
12 jaar kan dat ook. Erkenning is ook uitgesloten als:
1. De jeugdige al twee ouders heeft
2. Een man vanwege te nauwe verwantschap geen huwelijk met de moeder mag sluiten,
zoals een broer, vader of oom
3. De man nog geen 16 jaar is
Voor vrouwenparen zijn er ook mogelijkheden om samen een kind te krijgen via erkenning.
Het vereist ook toestemming van de geboortemoeder. Bij weigering van toestemming kan de
duomoeder ook naar de rechtbank stappen. De rechtbank kan de toestemming toewijzen als
zij oordelen dat dit in het belang van het kind is. De route van erkenning is voor
vrouwenparen die ouderschap willen delen van belang als:
1. Ze samen een kind krijgen met een bekende donor die geen ouderschap claimt
2. Er sprake is van een onbekende donor, maar beide vrouwen (nog) geen formele relatie
hadden op het moment van de geboorte
Ouder via gerechtelijke vaststelling
Bestaat wat betreft het vaderschap. Hierbij gaat het (met name) om partners die geen
juridische ouders willen zijn. Gebeurt ook als de man overlijdt voordat hij het kind heeft
erkend.
,Ouder via adoptie
Hier ontstaan familierechtelijke relaties tussen het adoptiekind en de adoptiefouders, maar
ook tussen het kind en de familie van de adoptiefouders
Andere rechtsgevolgen van het juridisch ouderschap:
- Juridische ouders hebben meestal het gezag over hun kind of kunnen om dit gezag
vragen. Zij mogen hun kind opvoeden en verzorgen en zeggenschap over hem hebben.
- Garandeert een recht op, en plicht tot, omgang met het kind. Dat impliceert dat ouder
en kind elkaar ook na een eventuele scheiding van de ouders regelmatig mogen blijven
zien.
- Juridische ouderschap brengt onderhoudsplicht jegens het kind mee. Ouders zijn
verplicht kosten te dragen van de verzorging en opvoeding van het kind tot het einde
van minderjarigheid.
- Kinderen zijn erfgenaam van hun juridische ouders en omgekeerd kunnen ouders ook
van hun kinderen erven
- Kind krijgt de achternaam van een van zijn ouders en zij kiezen zijn voornaam
- Bij ouders met de Nederlandse nationaliteit, krijgt het adoptiekind ook de Nederlandse
nationaliteit
- Gevolgen in fiscaal opzicht, op het gebied van sociale zekerheid en op
procesrechtelijke gebieden
Er bestaat adoptie binnen de Nederlandse grenzen en adoptie uit het buitenland.
Nederlandse adopties moeten aan voorwaarden voldoen:
1. Adoptie moet in het kennelijk belang van de jeugdige zijn
2. Op het moment van adoptieverzoek moet vaststaan dat het kind niets meer van zijn
biologische ouders in de rol van ouder te verwachten heeft
3. Kind moet jonger dan 18 jaar zijn
4. De mening van het kind speelt een rol. Een kind van 12 jaar of ouder mag zelf bepalen
wat hij/zij over de adoptie denkt. Als de jeugdige bezwaar heeft, kan de adoptie geen
doorgang vinden
5. Grootouders mogen hun kleinkinderen niet adopteren
Daarnaast moeten de biologische en adoptieouders aan eisen voldoen:
1. Adoptie gaat in principe niet door als de biologische ouders afwijzen
a. Alleen als de biologische ouders hun kind hebben mishandeld of verwaarloosd
of niet of nauwelijks met hun kind in gezinsverband hebben samengeleefd, kan
de rechter tegen hen in gaan.
2. De biologische moeder moet op moment van de adoptie tenminste 16 jaar zijn en op
dat moment niet meer het gezag over haar kind uitoefenen
3. De adoptiefouders moeten minimaal1 8 jaar zijn
, 4. De adoptiefouders moeten minstens drie jaar samenwonen en het kind moet voordat
de adoptie kan gebeuren al ten minste een jaar bij hen wonen en worden verzorgd en
opgevoed
Bij adoptie over landsgrenzen heen zijn de regels vastgesteld in het Haags Adoptieverslag
voor interlandelijke adoptie:
1. Kandidaat-adoptiefouders moeten een verzoek indienen bij het ministerie van Justitie
en Veiligheid
2. Door de Raad voor de Kinderbescherming volgt dan een onderzoek naar de
geschiktheid van de ouders voor adoptie
3. Als dit positief is, moeten de ouders een verplichte voorlichtingscursus over de
gevolgen van adoptie volgen, waarna er beginseltoestemming wordt verleend
4. Via een door de overheid erkend bemiddelingsbureau kunnen ze op zoek gaan naar
een adoptiekind
5. Adoptie is pas mogelijk na een jaar (bij twee adoptiefouders) of na drie jaar (bij een
adoptiefouder) zorg en opvoeding van het kind
IVRK artikel 1: definitie ‘Kind’
Voor de toepassing van dit Verdrag wordt onder een kind verstaan ieder mens jonger dan
achttien jaar, tenzij volgens het op het kind van toepassing zijnde recht waardoor de
meerderjarigheid eerder wordt bereikt
IVRK artikel 5: Rol van ouders bij ontwikkeling kind
De Staten die partij zijn, eerbiedigen de verantwoordelijkheden, rechten en plichten van de
ouders of, indien van toepassing, van de leden van de familie in ruimere zin of de
gemeenschap al naar gelang het plaatselijk gebruik, van wettige voogden of anderen die
wettelijk verantwoordelijk zijn voor het kind, voor het voorzien in passende leiding en
begeleiding bij de uitoefening door het kind van de in dit Verdrag erkende rechten, op een
wijze die verenigbaar is met de zich ontwikkelende vermogens van het kind.
Het jeugdrecht hanteert met het oog op rechtszekerheid vaste leeftijdsgrenzen, onafhankelijk
van de persoonlijke ontwikkeling van de jeugdige. Tegelijkertijd probeert het door het
vastleggen van meerdere leeftijdsgrenzen zoveel mogelijk rekening te houden met een
dynamisch kindbeeld. Dat wil zeggen dat zo goed mogelijk recht wordt gedaan aan de
ontwikkeling naar autonomie en toenemende eigen verantwoordelijkheid van kinderen.
- Kinderen die worden verdacht van strafbare feiten kunnen niet vervolgd worden
zolang ze jonger zijn dan 12 jaar.
- Voor 12- tot 18-jarigen geldt een apart jeugdstrafrecht.
- Vanaf 18 jaar is in principe het gewone strafrecht van toepassing.
