Sociologie als wetenschap
1. Wat sociologie niet is
1. Sociologie is geen anti-economisme
Economengrapje: een goede econoom wordt herboren als natuurkundige, een slechte econoom wordt opnieuw
geboren als socioloog.
Anti-economisme = Elke kritiek die zich verzet tegen de fundamenten van de economische wetenschap => De
sociale wetenschappen zouden beter af zijn zonder
Heel wat sociologen zorgen voor uitlegging van de wetenschap die er voor zorgt dat de sociologie zijn identiteit
ontleent aan het verschil met de economie. Dat is niet persé verkeerd, maar het wekt de foute indruk dat dit
het doel van de sociologie is
Anti-economisme bestaat wel, maar ook in andere takken. Beide wetenschappen hebben meer gemeen dan er
verschillen zijn. => Hebben het over het handelen van mensen, hoe deze gecoördineerd worden en hoe ze
samenleven + hebben een vruchtbare wisselwerking
2. Sociologie is geen socialisme
Anekdote : student die steeds socialisme schreef in plaats van sociologie.
Socialisme is een politieke ideologie (met marxistische achtergrond)
Sociologen hebben vele politieke ideologieën (waaronder socialisme), maar de sociologie als wetenschap heeft geen
ideologie of geen politiek programma.
ü Populatie van sociologen herbergt vele politieke ideologieën (maar wel een modus; gemiddelde en
standaardafwijking op schaal)
3. Sociologie is meer dan een verhaal
Verhaal = uitleg zoals het gebeurd zou kunnen zijn => Nuttig instrument om wetenschap mee op te bouwen:
- Komen neer op het bedenken van mogelijke verklaringen die we kunnen reflecteren op hoe de werkelijkheid
is = hypothesen of theorie
- OORZAAK-GEVOLG RELATIES ONTDEKKEN door te kijken nr hoe de werkelijkheid had kunnen zijn, maar
dat niet is = mogelijke werelden => Gebruikt om oorzaak gevolg relaties te ontdekken: Jan gooit een raam
stuk => Als Jan geen steen had gegooid was het raam niet kapot.
Verhalen zijn dus nuttig, maar geen echte verklaringen => het is een model dat kan dienen om de werkelijkheid
mee te vergelijken => In de sociologie is een model niet genoeg: alleen als men kan aantonen dat het
overeenstemt met de werkelijkheid is het een afdoende verklaring
1
, SociologieóEconomie:
Economen zullen vaak een model ontwikkelen van de werkelijkheid dat logisch en consistent is = verhaal !!!
Sociologie streeft naar consistente en valide verklaringen
4. Sociologie praat het verwerpelijke niet goed
Misverstand: De sociologie kan een verschil maken tussen goed en kwaad => Sociologie probeert te construeren
wat mensen als goed en fout zien en is geïnteresseerd in HOE en WRM ze deze ‘regels’ overtreden, maar maakt
zelf geen onderscheid tussen goed en kwaad.
Sociologen proberen soms een uitleg te vinden waarom mensen stelen of prostitutie onderzoeken ( duistere kant
van de SL onderzoeken) = wordt vaak slecht gezien, terwijl ze gewoon proberen om hun gedrag te begrijpen. Er is
een verschil tussen analyseren + begrijpen en iets goedkeuren.
Sociologische verklaringen kunnen wel relevant zijn voor morele oordelen, maar vervangen ze niet.
2. Sociologie bestudeert het sociaal handelen
Het sociale verwijst naar:
1. Sociaal handelen:
2. Sociale feiten
- Gedrag = Alles wat mensen doen
- Handelen = gedrag dat wordt gesteld met intentie (bedoeling)
- Sociaal handelen = handelen met intentie en dat gecoördineerd is mbt anderen.
Gedragingen die geen intentie hebben zijn geen handelingen. Sociologen bestuderen het gedrag.
Vb. Als we niezen stellen we gedrag, maar we niezen niet intentioneel dus het is geen handelen.
Als we thuis bidden stellen we ook gedrag en we doen dit intentioneel dus gaat het om handelen. Dit handelen
heeft echter geen betrekking op andere mensen dus is het geen sociale handeling.
Doen we dit in een moskee, dan doen we dat samen met andere gelovigen en gaan we dus wel sociaal handelen.
= een gelijkenis met de economie: de economie is van het coordinatiemechansime van de markt op interactie
gebouwd. Daarom is elke handeling op de markt uit zijn aard sociaal handelen.
Er zijn dus 2 criteria:
1) Intentie Sommige zelfde gedragingen kunne tot verschillende
2) Coördinatie deelverzameling horen => Ademen gewoon of bij de dokter / bidden
1. Grondcategorieën van het sociaal handelen: 4 types van handelen
Deze categorieën ontlenen hun bestaan aan de oriëntatie van de handeling die het individu stelt. => Het
handelend individu doet aan zingeving. Elk type van handelen is op zijn manier begrijpelijk gedrag.
1. Doelrationeel handelen (instrumenteel handelen)
2
,Verzameling handelingen in functie van een set doelstellingen aan een zo laag mogelijke kost een zo goed
mogelijke uitkomst proberen te bereiken. => Bewuste deliberatie gericht om een buitengelegen handeling te
bereiken.
Bv. Studentenjob: kijken naar loon, is het vies werk tov de loon?-> afstand ervan doen.
Van punt A naar punt B via korts mogelijke weg. Verkopen voor hoogst mogelijk prijs.
2. Waarderationeel handelen
Gedrag dat men stelt omwille van de intrinsieke waarde van het gedrag => Ongeacht de uitkomst!
Doel van de handeling zich inzichzelf besloten.
Het feit da de uitkomst niet in overweging wordt genomen is het groet verschil met doelrationaliteit. => Bv een
agent die een verdachte weigert te slaan, ongeacht de gevolgen ervan. Dit is waarderationeel handelen. Als hij dit
niet doet om een straf te vermijden dan handelt hij doelrationeel.
Naar muziek luisteren puur voor zijn schoonheid = waarderationeel handelen
Waarderationeel omdat het doel in de handeling zelf besloten zit
3. Affectief handelen
De handeling wordt bepaald door de gevoelsmatige toestand en affecten vd actor => Geen patroon van rationeel
gedrag
Bv: koppel dat ruzie heeft en servies kapotslaat
Verschil met rationeel handelen ligt in de afwezigheid van oorzakelijke relatie tussen expliciete deliberatie en
handeling
4. Traditioneel handelen
Niet-rationeel proces => handelen bepaald door diepgewortelde gewoontes
Bv een ochtendritueel
Op de grens van gedrag
Dit onderscheid leert ons dat er in de sociaalwetenschappelijke taal geen zinloos handelen bestaat. Bv: zinloos
geweld = affectief handelen => We begrijpen de oorzaak niet
Sociologen: er bestaat zinvol gedrag dat niet rationeel is.
= verschil met economie: het gedrag is zinvol ook al is het niet rationeel. Daarnaast zijn er meerdere vormen van
rationeel handelen. Sociologen gaan er niet van uit dat mensen altijd rationeel handelen terwijl economen er van
uit dat men altijd doelrationeel handelt. In de sociologie is alles rationeel wanneer dit het gevolg is van deliberatie
binnen een individu.
Conclusies over de types van handelen:
1. Zinloos handelen is een contradictie: echte handelingen hebben altijd een reden / intentie
3
, 2. Vat de overlap én het verschil tussen sociologie en economie (cf. Robinson Crusoë) Robinson moest
alleen overleven op een eiland, hij coördineert dus niet meer met anderen. Menselijke economieën zijn wel op
interactie gebouwd, dus bijna altijd sociaal. Bv. Markt = sociaal
+ Ook niet-rationeel handelen kan zinvol zijn + Er bestaat meer dan één soort rationaliteit
3. Sociologie bestudeert sociale feiten
Sociale feit: sociale fenomen bestaan niet enkel tussen individuen, maargaan ze ook ze aan individuen vooraf.
De stelling dat sociologie het sociale bestudeert valt uiteen in twee benaderingen:
1. Een individu handelt met anderen, en houdt rekening met anderen.
2. Het bestaan van fenomenen boven individuen zoals de samenleving => vertrekt van wat boven en buiten
individuen bestaat eerder dan dat het individuen met elkaar verbindt
het sociale gaat aan individuen vooraf (objectief)
Men kan zich dus niet zomaar aan dit sociale onttrekken, het legt zich aan het individu op (dwingend
vemogen) => Het oefent van buitenaf druk uit op ons omdat het niet respecteren van sociale feiten zowel
formele als informele sancties uitlokt
3. Overtreding:
Voorbeeld: Taal => Taal bestond vooraleer we ter wereld kwamen en het zal niet met onze individuele dood
sterven. Het voortbestaan is niet afhankelijk van ons, maar toch maakt het ons tot wat we zijn. Het is iets
werkelijk dat buiten ons bestaat.
Collectief goed = goederen waarvan iedereen samen kan genieten omdat consumptie door de een niet ten koste
gaat van de ander. Bv. Lucht die we inademen.
Hypercollectief goed = De waarde neemt toe naarmate er meer gebruikers zijn. Bv. Taal, waarde van het
beheersen van een taal neemt toe naargelang meer mensen er gebruik van maken.
Het normale van overtredingen
Een sociaal feit heeft twee kanten: Ze hebben een dwingend vermogen waardoor ze doorgaans gerespecteerd,
men kan zich dus niet zomaar aan dit sociale onttrekken, het legt zich aan het individu op. Maar ze worden ook
overtreden:
Bv Durkheim over zelfdoding: Er is geen samenleving zonder zelfdoding. Doorheen de jaren zijn de cijfers vrij
stabiel. = sociaal gezien is zelfdoding een normaal en het verschijnsel wordt dus door de samenleving bepaald.
Ondanks dat het door de samenleving bepaald is kan het veel oorzaken hebben:
1) Altruïstische zelfdoding: Vloeien voort uit het feit dat sommige mensen erg goed geïntegreerd zijn in de
samenleving => Harakiri (japan) of zelfverbranding van weduwen (india)
2) Anomisch zelfdoding: Vloeit voort uit afname sociale integratie = maatschappelijke crisis. Het is het gevolg
van een tekort aan regulering van menselijke noden en verwachtingen (anomie = regelloosheid)
4
1. Wat sociologie niet is
1. Sociologie is geen anti-economisme
Economengrapje: een goede econoom wordt herboren als natuurkundige, een slechte econoom wordt opnieuw
geboren als socioloog.
Anti-economisme = Elke kritiek die zich verzet tegen de fundamenten van de economische wetenschap => De
sociale wetenschappen zouden beter af zijn zonder
Heel wat sociologen zorgen voor uitlegging van de wetenschap die er voor zorgt dat de sociologie zijn identiteit
ontleent aan het verschil met de economie. Dat is niet persé verkeerd, maar het wekt de foute indruk dat dit
het doel van de sociologie is
Anti-economisme bestaat wel, maar ook in andere takken. Beide wetenschappen hebben meer gemeen dan er
verschillen zijn. => Hebben het over het handelen van mensen, hoe deze gecoördineerd worden en hoe ze
samenleven + hebben een vruchtbare wisselwerking
2. Sociologie is geen socialisme
Anekdote : student die steeds socialisme schreef in plaats van sociologie.
Socialisme is een politieke ideologie (met marxistische achtergrond)
Sociologen hebben vele politieke ideologieën (waaronder socialisme), maar de sociologie als wetenschap heeft geen
ideologie of geen politiek programma.
ü Populatie van sociologen herbergt vele politieke ideologieën (maar wel een modus; gemiddelde en
standaardafwijking op schaal)
3. Sociologie is meer dan een verhaal
Verhaal = uitleg zoals het gebeurd zou kunnen zijn => Nuttig instrument om wetenschap mee op te bouwen:
- Komen neer op het bedenken van mogelijke verklaringen die we kunnen reflecteren op hoe de werkelijkheid
is = hypothesen of theorie
- OORZAAK-GEVOLG RELATIES ONTDEKKEN door te kijken nr hoe de werkelijkheid had kunnen zijn, maar
dat niet is = mogelijke werelden => Gebruikt om oorzaak gevolg relaties te ontdekken: Jan gooit een raam
stuk => Als Jan geen steen had gegooid was het raam niet kapot.
Verhalen zijn dus nuttig, maar geen echte verklaringen => het is een model dat kan dienen om de werkelijkheid
mee te vergelijken => In de sociologie is een model niet genoeg: alleen als men kan aantonen dat het
overeenstemt met de werkelijkheid is het een afdoende verklaring
1
, SociologieóEconomie:
Economen zullen vaak een model ontwikkelen van de werkelijkheid dat logisch en consistent is = verhaal !!!
Sociologie streeft naar consistente en valide verklaringen
4. Sociologie praat het verwerpelijke niet goed
Misverstand: De sociologie kan een verschil maken tussen goed en kwaad => Sociologie probeert te construeren
wat mensen als goed en fout zien en is geïnteresseerd in HOE en WRM ze deze ‘regels’ overtreden, maar maakt
zelf geen onderscheid tussen goed en kwaad.
Sociologen proberen soms een uitleg te vinden waarom mensen stelen of prostitutie onderzoeken ( duistere kant
van de SL onderzoeken) = wordt vaak slecht gezien, terwijl ze gewoon proberen om hun gedrag te begrijpen. Er is
een verschil tussen analyseren + begrijpen en iets goedkeuren.
Sociologische verklaringen kunnen wel relevant zijn voor morele oordelen, maar vervangen ze niet.
2. Sociologie bestudeert het sociaal handelen
Het sociale verwijst naar:
1. Sociaal handelen:
2. Sociale feiten
- Gedrag = Alles wat mensen doen
- Handelen = gedrag dat wordt gesteld met intentie (bedoeling)
- Sociaal handelen = handelen met intentie en dat gecoördineerd is mbt anderen.
Gedragingen die geen intentie hebben zijn geen handelingen. Sociologen bestuderen het gedrag.
Vb. Als we niezen stellen we gedrag, maar we niezen niet intentioneel dus het is geen handelen.
Als we thuis bidden stellen we ook gedrag en we doen dit intentioneel dus gaat het om handelen. Dit handelen
heeft echter geen betrekking op andere mensen dus is het geen sociale handeling.
Doen we dit in een moskee, dan doen we dat samen met andere gelovigen en gaan we dus wel sociaal handelen.
= een gelijkenis met de economie: de economie is van het coordinatiemechansime van de markt op interactie
gebouwd. Daarom is elke handeling op de markt uit zijn aard sociaal handelen.
Er zijn dus 2 criteria:
1) Intentie Sommige zelfde gedragingen kunne tot verschillende
2) Coördinatie deelverzameling horen => Ademen gewoon of bij de dokter / bidden
1. Grondcategorieën van het sociaal handelen: 4 types van handelen
Deze categorieën ontlenen hun bestaan aan de oriëntatie van de handeling die het individu stelt. => Het
handelend individu doet aan zingeving. Elk type van handelen is op zijn manier begrijpelijk gedrag.
1. Doelrationeel handelen (instrumenteel handelen)
2
,Verzameling handelingen in functie van een set doelstellingen aan een zo laag mogelijke kost een zo goed
mogelijke uitkomst proberen te bereiken. => Bewuste deliberatie gericht om een buitengelegen handeling te
bereiken.
Bv. Studentenjob: kijken naar loon, is het vies werk tov de loon?-> afstand ervan doen.
Van punt A naar punt B via korts mogelijke weg. Verkopen voor hoogst mogelijk prijs.
2. Waarderationeel handelen
Gedrag dat men stelt omwille van de intrinsieke waarde van het gedrag => Ongeacht de uitkomst!
Doel van de handeling zich inzichzelf besloten.
Het feit da de uitkomst niet in overweging wordt genomen is het groet verschil met doelrationaliteit. => Bv een
agent die een verdachte weigert te slaan, ongeacht de gevolgen ervan. Dit is waarderationeel handelen. Als hij dit
niet doet om een straf te vermijden dan handelt hij doelrationeel.
Naar muziek luisteren puur voor zijn schoonheid = waarderationeel handelen
Waarderationeel omdat het doel in de handeling zelf besloten zit
3. Affectief handelen
De handeling wordt bepaald door de gevoelsmatige toestand en affecten vd actor => Geen patroon van rationeel
gedrag
Bv: koppel dat ruzie heeft en servies kapotslaat
Verschil met rationeel handelen ligt in de afwezigheid van oorzakelijke relatie tussen expliciete deliberatie en
handeling
4. Traditioneel handelen
Niet-rationeel proces => handelen bepaald door diepgewortelde gewoontes
Bv een ochtendritueel
Op de grens van gedrag
Dit onderscheid leert ons dat er in de sociaalwetenschappelijke taal geen zinloos handelen bestaat. Bv: zinloos
geweld = affectief handelen => We begrijpen de oorzaak niet
Sociologen: er bestaat zinvol gedrag dat niet rationeel is.
= verschil met economie: het gedrag is zinvol ook al is het niet rationeel. Daarnaast zijn er meerdere vormen van
rationeel handelen. Sociologen gaan er niet van uit dat mensen altijd rationeel handelen terwijl economen er van
uit dat men altijd doelrationeel handelt. In de sociologie is alles rationeel wanneer dit het gevolg is van deliberatie
binnen een individu.
Conclusies over de types van handelen:
1. Zinloos handelen is een contradictie: echte handelingen hebben altijd een reden / intentie
3
, 2. Vat de overlap én het verschil tussen sociologie en economie (cf. Robinson Crusoë) Robinson moest
alleen overleven op een eiland, hij coördineert dus niet meer met anderen. Menselijke economieën zijn wel op
interactie gebouwd, dus bijna altijd sociaal. Bv. Markt = sociaal
+ Ook niet-rationeel handelen kan zinvol zijn + Er bestaat meer dan één soort rationaliteit
3. Sociologie bestudeert sociale feiten
Sociale feit: sociale fenomen bestaan niet enkel tussen individuen, maargaan ze ook ze aan individuen vooraf.
De stelling dat sociologie het sociale bestudeert valt uiteen in twee benaderingen:
1. Een individu handelt met anderen, en houdt rekening met anderen.
2. Het bestaan van fenomenen boven individuen zoals de samenleving => vertrekt van wat boven en buiten
individuen bestaat eerder dan dat het individuen met elkaar verbindt
het sociale gaat aan individuen vooraf (objectief)
Men kan zich dus niet zomaar aan dit sociale onttrekken, het legt zich aan het individu op (dwingend
vemogen) => Het oefent van buitenaf druk uit op ons omdat het niet respecteren van sociale feiten zowel
formele als informele sancties uitlokt
3. Overtreding:
Voorbeeld: Taal => Taal bestond vooraleer we ter wereld kwamen en het zal niet met onze individuele dood
sterven. Het voortbestaan is niet afhankelijk van ons, maar toch maakt het ons tot wat we zijn. Het is iets
werkelijk dat buiten ons bestaat.
Collectief goed = goederen waarvan iedereen samen kan genieten omdat consumptie door de een niet ten koste
gaat van de ander. Bv. Lucht die we inademen.
Hypercollectief goed = De waarde neemt toe naarmate er meer gebruikers zijn. Bv. Taal, waarde van het
beheersen van een taal neemt toe naargelang meer mensen er gebruik van maken.
Het normale van overtredingen
Een sociaal feit heeft twee kanten: Ze hebben een dwingend vermogen waardoor ze doorgaans gerespecteerd,
men kan zich dus niet zomaar aan dit sociale onttrekken, het legt zich aan het individu op. Maar ze worden ook
overtreden:
Bv Durkheim over zelfdoding: Er is geen samenleving zonder zelfdoding. Doorheen de jaren zijn de cijfers vrij
stabiel. = sociaal gezien is zelfdoding een normaal en het verschijnsel wordt dus door de samenleving bepaald.
Ondanks dat het door de samenleving bepaald is kan het veel oorzaken hebben:
1) Altruïstische zelfdoding: Vloeien voort uit het feit dat sommige mensen erg goed geïntegreerd zijn in de
samenleving => Harakiri (japan) of zelfverbranding van weduwen (india)
2) Anomisch zelfdoding: Vloeit voort uit afname sociale integratie = maatschappelijke crisis. Het is het gevolg
van een tekort aan regulering van menselijke noden en verwachtingen (anomie = regelloosheid)
4
