Samenvattingen lessen cursus Sociale en Politieke Leerstelsels Ugent

Inleiding SPL
 Politieke en sociale leerstelsels
o Een inleiding tot de geschiedenis van de politieke theorieën en ideologieën, meer
bepaald een geschiedenis van het denken over emancipatie in de moderne tijden
o =/= Geschiedenis van politieke ideeën
 Focus
 Wetenschappelijke evolutie
 Politieke ideeën contextualiseren
 Dekoloniseren
 Gender
o Limieten van het vak
 Hoeveel details en feiten vermelden?
 Keuze van denkers en ideologen (vaak Westerse, blanke mannen)
 Hoe voorbij Eurocentrisme?
 Emancipatie, vrijheid en gelijkheid = ongelijk verdeeld over de werelden binnen en tussen
natiestaten
o Nooit een gelijke evolutie gekend
 Zolang er ongelijkheid bestaat, zullen er politieke conflicten zijn
 Zolang er politieke conflicten zijn, zullen er ideologieën bestaan
 Wetenschappelijke theorie (sociaal) – ideologie (politiek)  gelijkenissen
o Bevat een set van aannames en startpunten
 Zijn vaak niet te bewijzen
o Legt uit hoe de sociale wereld eruit ziet
o Legt uit hoe en waarom de wereld verandert
o Reikt een systeem van concepten en ideeën aan
o Verduidelijkt relaties tussen concepten
o Verschaft een gerelateerd systeem van ideeën
 Wetenschappelijke theorie (sociaal) – ideologie (politiek)  verschillen
o Ideologie
 Geeft absolute zekerheid
 Alle antwoorden op alle vragen
 Vast – gesloten – af
 Gaat afwijkende info uit de weg
 Blind voor alternatief bewijsmateriaal
 Opgesloten in een bepaald moraal systeem
 Vooringenomen
 Interne contradicties en inconsistenties
 Vastgeroest in specifieke positie



1

, o Wetenschappelijke theorieën
 Conditioneel – onderhandeld begrijpen
 Incompleet – aanvaarde onzekerheid
 Groeiend – open – proces – uitbreidend
 Verwelkomt tests – positief en negatief bewijsmateriaal
 Verandering gebaseerd op bewijs
 Ontdaan van sterke moraliserende standpunten
 Neutraal – neemt alle ‘kanten’ in acht
 Zoekt sterk naar logische consistentie
 Overstijgt sociale posities
 Een ideologie …
o Omvat dus opvattingen (positieve en negatieve) die zowel descriptief als normatief 1
zijn
o Het is een poging om vat te krijgen op de sociopolitieke omgeving zoals die is en
zoals deze hoort te zijn




1
Normatief : voorschrijvend

2

, DEEL 1 : Doorbraak van het kapitalisme en
opkomst van de burgerlijke samenleving
1. De zoektocht naar een nieuw raamwerk (1450 – 1650)
 Afbrokkeling van de christelijke cosmologie + ontstaan wetenschap
o ‘Aarde is het centrum van het heelal’ ~ klopt niet
o Eerste wetenschappelijke bevindingen vielen niet in goede aarde bij Kerk
 Overgang van feodale vorstendommen naar absolutisme
o Absolute koningsdommen die heersen over grotere territoria
o Voordeel : koningsdommen staan sterker en kunnen beter organiseren
 Eerste kiemen van het kapitalisme
o Markt met onderscheid tussen
 Mensen die werkten
 Mensen die middelen hadden om anderen te doen werken
o Arbeid kan verkocht worden in ruil voor geld/middelen
o Arbeid heeft waarde
 Waarde gaat naar diegene die het verkoopt (niet naar diegene die het maakte)
 Bv. Iemand heeft jouw gerief om een hamer te maken. Jij maakt die hamer. Van wie
is die hamer nu?
o Onderscheid tussen loonarbeiders en kapitalisten
 Verkopen arbeid  kopen arbeid
 Einde van de katholieke hegemonie
o  Opkomst wetenschappen
o  Reformatie-beweging (= protestanten)
o Gevolg : secularisering van ons denken

1.1. Het einde van de katholieke hegemonie
 Door opkomst wetenschappen
 Door opkomst protestantisme
 1) Luther
o Grote kritiek op systeem van aflatingen2
o Lancering religieus radicalisme
 Directe band tussen individu en God ~ geen Kerk nodig
o Obrigkeit
 = Conservatieve politieke visie
 Gecentraliseerde staat
 Mensen met dwang in de pas laten lopen
 2) Calvijn
o Wat is winst?

2
Mensen kopen hun zonden af bij een priester

3