INLEIDING IN DE CRIMINOLOGIE
HOOFDSTUK 1: CRIMINOLOGIE ALS ‘EEN HUIS MET VELE KAMERS’
Materieel voorwerp = verwijst naar onderwerp of studiematerie vd wetenschappelijke
analyse
Formeel voorwerp = wijze waarop de wetenschap wordt bedreven (de methode,
achterliggende theorie)
Wetenschap = discipline: wanneer ze een materieel + formeel voorwerp hebben
1 HET MATERIELE VOORWERP VAN DE CRIMINOLOGIE: ‘CRIMINALITEIT’
David Garland
Criminologie heeft 2 hoofdkenmerken:
o Empirisch gegronde, wetenschappelijke aanpak -> onderscheidt haar van strafrecht
en morele discours
o Focus op gedefinieerde criminaliteit
Goethals
Criminologie heeft 3 hoofdthema’s:
1. De fenomenen criminaliteit en onveiligheid (+ fenomenologie en samenhang met
sociale structurele en individu gebonden kenmerken)
2. De processen van benoeming van criminaliteit (waarom worden bepaalde vormen
van gedrag ‘ge(de)criminaliseert’ of ‘ge(de)penaliseert)
3. Hoe reageert de samenleving op deze criminaliteit via preventie, repressie,
bestraffing, nazorg en andere private reacties
Criminologische deeldomeinen in EU:
• Penologie = bestudeert de toepassing van straffen als antwoord
• Politiestudies = bestuderen het functioneren van politie
• Victimologie = focust op het slachtofferschap
• Criminologie = bestudeert criminaliteit en de reactie erop
1.1 ‘CRIMINALITEIT’ IN WEZEN BETWIST
Het concept ‘criminaliteit’ is “in wezen betwist”(Gallie, 1956)
• Het concept "criminaliteit" is "in wezen betwist" omdat er geen universele, vaste
definitie van bestaat; de interpretatie varieert afhankelijk van tijd, cultuur en
1
Lena KUL ’24-’25
, perspectief. Dit leidt tot voortdurende discussie over wat als crimineel gedrag
wordt beschouwd
o criminaliteit = normatief
▪ Criminaliteit is verbonden met morele waarden en keuzes
o criminaliteit = complex
▪ Criminaliteit heeft veel perspectieven, heel veel opinies over criminaliteit, vaak
besproken in media, politiek,...
1.2 DE LEGALISTISCHE DEFINITIES VAN CRIMINALITEIT, DE BEPERKINGEN ERVAN,
EN DE CONSTRUCTIVISTISCHE REACTIES EROP
de legalistische definities van criminaliteit vormen een soort ‘anker’, maar op mechanische
wijze (Reiner,2016)
▪ Zij vatten criminaliteit samen als ‘een soort inbreuk op strafwet(ten)
Basisdefinitie:
Criminaliteit is “een daad OF een nalatigheid, die wordt beschouwd als een misdrijf dat
wordt bestraft via het strafrecht.”
Vele criminologische onderzoeken gaan uit van de strafrechtelijke definities, toch zijn er heel
wat beperkingen;
- Slachtoffers eisen schadenvergoeding, bv wanneer er een schaar in iemands lichaam
terecht komt tijdens een ongeval -> dan spreken we van criminaliteit
- Gasboete; lijn tussen administratieve overtredingen en criminaliteit is soms niet erg
duidelijk -> de straf hangt af van stad tot stad
- Opkomst in Amerika voor het veranderen van de wetten -> nu is het
gedecriminaliseerd
- Ander vb. Homoseksualiteit was vroeger strafbaar, in sommige landen nog steeds,...
- Sommige gedragingen/producten zijn verboden in verschillende landen, criminaliteit
is dus verschillend van land tot land. (Bij ons is prostitutie gedecriminaliseerd)
- Bedrijfscriminaliteit kan leiden tot veel schaden, maar is verschillende landen niet
strafbaar -> financiële crisissen
2
Lena KUL ’24-’25
, - Staatscriminaliteit; bv. 2 atoombommen zouden gezien moeten worden als
criminaliteit maar bijna niemand wordt vervolgd door deze feiten.
▪ maar definitie voldoet niet om meerdere redenen
1. Gaan niet dieper in op ware aard van criminaliteit
2. Strafrechtelijke definities zijn dynamisch (er kunnen misdrijven uit het
strafwetboek verdwijnen bv. overspel)
3. Niet steeds duidelijk
4. Verschillen tussen landen
5. Gedragingen bestraft die voordelig zijn voor sociale vooruitgang
▪ Ondanks deze beperkingen starten vele criminologische theorieën/analyses vanuit
deze legalistische definitie
Vanaf de jaren ‘60 hebben constructivisten strafrechtelijke definities uitgedaagd
(=constructivistische opvattingen)
ANDERE PROBLEMEN MET STRAFRECHTELIJKE DEFINITIES
Vaak zien we deze personen als voorbeeld personen, maar plegen ze eigenlijk criminele
feiten
vele burgers weten niet wat criminaliteit inhoud, er worden nog steeds zeer veel feiten
gepleegd -> er bestaan 2 delen in een straf
• Klein deel van de criminaliteit kennen de mensen (moord, diefstal,...)
• Het grootste deel kennen alleen specialisten
Er zijn ook heel wat misdrijven die geen aandacht krijgen, ook niet van de politie -> er is een
verschil tussen formele en daadwerkelijke criminalisering
Hulsman (1986)
“kent criminaliteit geen ontologische realiteit”
• Criminaliteit ligt niet aan de basis van het strafrechtelijk beleid, maar is een
product daarvan
▪ Intussen overeenstemming in sociale wetenschappen dat constructivisme een kern
van waarheid bevat
Sutherland (1937)
3
Lena KUL ’24-’25
, “ The study of the process of [criminal] law-making, law-breaking and law-enforcing”
( -> definitie van criminologie heeft ook constructivistisch insteek)
• Definitie is volgens sommige te breed en te smal
Te breed => geen verschil tussen strafrecht en andere rechtstakken
Te smal => geen aandacht voor informele/privé maatschappelijke reacties
Postmodernisten => nadruk op ‘discursieve’ creatie van ‘criminaliteit’
• Twijfelen of we de waarheid wel kunnen weten
• Er is geen universele waarheden
▪ vervallen in relativisme en nihilisme
▪ Verworpen door meeste criminologen, want zij geloven wel in het bestaan van
ontologische realiteit
Ontologische realiteit = Hiermee wordt bedoeld dat we de wereld rondom ons, tot op
zekere hoogte, waarheidsgetrouw kunnen waarnemen en onderzoeken (bv.
Bottoms, 2008)
Zonder strafrecht geen criminaliteit?
Criminaliteit behoort vaak tot de juridische categorie –> criminologen willen niet afhankelijk
zijn van deze juridische definities, ze hebben dus een poging gedaan om criminaliteit zelf te
definiëren.
→Burgers of experten weten niet precies wat criminaliteit is
Stuntz (2001)
Het ‘strafrecht’ omvat twee wezenlijk verschillende onderdelen:
1. Betrekking op klein aantal ‘kernmisdrijven’
2. Omvat al het overige dat in het strafrecht is opgenomen
Ashworth (2000)
Onmogelijkheid om het strafrecht op inhoudelijke wijze te definiëren (omwille van
snelgroeiende corpus)
o strafrecht = “een verloren zaak vanuit principieel oogpunt”
o Europees Hof van de Rechten van de Mens gebruikt formele en procedurele
bepalingen om het strafrecht van het burgerlijk recht te onderscheiden
4
Lena KUL ’24-’25
HOOFDSTUK 1: CRIMINOLOGIE ALS ‘EEN HUIS MET VELE KAMERS’
Materieel voorwerp = verwijst naar onderwerp of studiematerie vd wetenschappelijke
analyse
Formeel voorwerp = wijze waarop de wetenschap wordt bedreven (de methode,
achterliggende theorie)
Wetenschap = discipline: wanneer ze een materieel + formeel voorwerp hebben
1 HET MATERIELE VOORWERP VAN DE CRIMINOLOGIE: ‘CRIMINALITEIT’
David Garland
Criminologie heeft 2 hoofdkenmerken:
o Empirisch gegronde, wetenschappelijke aanpak -> onderscheidt haar van strafrecht
en morele discours
o Focus op gedefinieerde criminaliteit
Goethals
Criminologie heeft 3 hoofdthema’s:
1. De fenomenen criminaliteit en onveiligheid (+ fenomenologie en samenhang met
sociale structurele en individu gebonden kenmerken)
2. De processen van benoeming van criminaliteit (waarom worden bepaalde vormen
van gedrag ‘ge(de)criminaliseert’ of ‘ge(de)penaliseert)
3. Hoe reageert de samenleving op deze criminaliteit via preventie, repressie,
bestraffing, nazorg en andere private reacties
Criminologische deeldomeinen in EU:
• Penologie = bestudeert de toepassing van straffen als antwoord
• Politiestudies = bestuderen het functioneren van politie
• Victimologie = focust op het slachtofferschap
• Criminologie = bestudeert criminaliteit en de reactie erop
1.1 ‘CRIMINALITEIT’ IN WEZEN BETWIST
Het concept ‘criminaliteit’ is “in wezen betwist”(Gallie, 1956)
• Het concept "criminaliteit" is "in wezen betwist" omdat er geen universele, vaste
definitie van bestaat; de interpretatie varieert afhankelijk van tijd, cultuur en
1
Lena KUL ’24-’25
, perspectief. Dit leidt tot voortdurende discussie over wat als crimineel gedrag
wordt beschouwd
o criminaliteit = normatief
▪ Criminaliteit is verbonden met morele waarden en keuzes
o criminaliteit = complex
▪ Criminaliteit heeft veel perspectieven, heel veel opinies over criminaliteit, vaak
besproken in media, politiek,...
1.2 DE LEGALISTISCHE DEFINITIES VAN CRIMINALITEIT, DE BEPERKINGEN ERVAN,
EN DE CONSTRUCTIVISTISCHE REACTIES EROP
de legalistische definities van criminaliteit vormen een soort ‘anker’, maar op mechanische
wijze (Reiner,2016)
▪ Zij vatten criminaliteit samen als ‘een soort inbreuk op strafwet(ten)
Basisdefinitie:
Criminaliteit is “een daad OF een nalatigheid, die wordt beschouwd als een misdrijf dat
wordt bestraft via het strafrecht.”
Vele criminologische onderzoeken gaan uit van de strafrechtelijke definities, toch zijn er heel
wat beperkingen;
- Slachtoffers eisen schadenvergoeding, bv wanneer er een schaar in iemands lichaam
terecht komt tijdens een ongeval -> dan spreken we van criminaliteit
- Gasboete; lijn tussen administratieve overtredingen en criminaliteit is soms niet erg
duidelijk -> de straf hangt af van stad tot stad
- Opkomst in Amerika voor het veranderen van de wetten -> nu is het
gedecriminaliseerd
- Ander vb. Homoseksualiteit was vroeger strafbaar, in sommige landen nog steeds,...
- Sommige gedragingen/producten zijn verboden in verschillende landen, criminaliteit
is dus verschillend van land tot land. (Bij ons is prostitutie gedecriminaliseerd)
- Bedrijfscriminaliteit kan leiden tot veel schaden, maar is verschillende landen niet
strafbaar -> financiële crisissen
2
Lena KUL ’24-’25
, - Staatscriminaliteit; bv. 2 atoombommen zouden gezien moeten worden als
criminaliteit maar bijna niemand wordt vervolgd door deze feiten.
▪ maar definitie voldoet niet om meerdere redenen
1. Gaan niet dieper in op ware aard van criminaliteit
2. Strafrechtelijke definities zijn dynamisch (er kunnen misdrijven uit het
strafwetboek verdwijnen bv. overspel)
3. Niet steeds duidelijk
4. Verschillen tussen landen
5. Gedragingen bestraft die voordelig zijn voor sociale vooruitgang
▪ Ondanks deze beperkingen starten vele criminologische theorieën/analyses vanuit
deze legalistische definitie
Vanaf de jaren ‘60 hebben constructivisten strafrechtelijke definities uitgedaagd
(=constructivistische opvattingen)
ANDERE PROBLEMEN MET STRAFRECHTELIJKE DEFINITIES
Vaak zien we deze personen als voorbeeld personen, maar plegen ze eigenlijk criminele
feiten
vele burgers weten niet wat criminaliteit inhoud, er worden nog steeds zeer veel feiten
gepleegd -> er bestaan 2 delen in een straf
• Klein deel van de criminaliteit kennen de mensen (moord, diefstal,...)
• Het grootste deel kennen alleen specialisten
Er zijn ook heel wat misdrijven die geen aandacht krijgen, ook niet van de politie -> er is een
verschil tussen formele en daadwerkelijke criminalisering
Hulsman (1986)
“kent criminaliteit geen ontologische realiteit”
• Criminaliteit ligt niet aan de basis van het strafrechtelijk beleid, maar is een
product daarvan
▪ Intussen overeenstemming in sociale wetenschappen dat constructivisme een kern
van waarheid bevat
Sutherland (1937)
3
Lena KUL ’24-’25
, “ The study of the process of [criminal] law-making, law-breaking and law-enforcing”
( -> definitie van criminologie heeft ook constructivistisch insteek)
• Definitie is volgens sommige te breed en te smal
Te breed => geen verschil tussen strafrecht en andere rechtstakken
Te smal => geen aandacht voor informele/privé maatschappelijke reacties
Postmodernisten => nadruk op ‘discursieve’ creatie van ‘criminaliteit’
• Twijfelen of we de waarheid wel kunnen weten
• Er is geen universele waarheden
▪ vervallen in relativisme en nihilisme
▪ Verworpen door meeste criminologen, want zij geloven wel in het bestaan van
ontologische realiteit
Ontologische realiteit = Hiermee wordt bedoeld dat we de wereld rondom ons, tot op
zekere hoogte, waarheidsgetrouw kunnen waarnemen en onderzoeken (bv.
Bottoms, 2008)
Zonder strafrecht geen criminaliteit?
Criminaliteit behoort vaak tot de juridische categorie –> criminologen willen niet afhankelijk
zijn van deze juridische definities, ze hebben dus een poging gedaan om criminaliteit zelf te
definiëren.
→Burgers of experten weten niet precies wat criminaliteit is
Stuntz (2001)
Het ‘strafrecht’ omvat twee wezenlijk verschillende onderdelen:
1. Betrekking op klein aantal ‘kernmisdrijven’
2. Omvat al het overige dat in het strafrecht is opgenomen
Ashworth (2000)
Onmogelijkheid om het strafrecht op inhoudelijke wijze te definiëren (omwille van
snelgroeiende corpus)
o strafrecht = “een verloren zaak vanuit principieel oogpunt”
o Europees Hof van de Rechten van de Mens gebruikt formele en procedurele
bepalingen om het strafrecht van het burgerlijk recht te onderscheiden
4
Lena KUL ’24-’25
