Belgische Politieke Geschiedenis: samenvatting lessen + boek

BELGISCHE POLITIEKE
GESCHIEDENIS
INLEIDING

BREUKLIJNEN

- Breuklijnenmodel ( Lipset & Rokkan)
 Alle samenlevingen hebben vergelijkbare breuklijnen
( Arbeid vs. Kapitaal, Kerk vs. Staat, Centrum vs. Periferie, Stad vs. Platteland)


3 TRADITIONELE BREUKLIJNEN

LEVENSBESCHOUWELIJKE BREUKLIJN
- Breuklijn tussen Belgische liberale staat vs. Heel belangrijke
katholieke machtsgroep die altijd in België aanwezig is
- Periode tot WO1 belangrijkste breuklijn geweest
 Op heden: euthanasiedebat, onderwijs + Islam door migratie


SOCIAAL- ECONOMISCHE BREUKLIJN
- = Arbeid vs. Kapitaal
- Strijd tussen sociale partners
- Prominenter geworden vanaf laatste kwart 19 e eeuw
 Dominanter naarmate 20ste eeuw

COMMUNAUTAIRE BREUKLIJN
- België met 2 gemeenschap gevormd rond taal
- Ontstaat rond taal
 Verdeeldheid tussen Vlaamse bevolking, maar Frans bestuurd
land
- Ontstaan van bewegingen
- Op heden: veel meer nationaal, niet enkel taal
- 3 breuklijnen niet genoeg om hedendaagse samenleving te begrijpen
 Nieuwe thema’s die niet op oude breuklijnen passen: milieu
Bv. ontstaan van ‘ one- issue partijen’: groen
 Post- materialistische breuklijnen

,CONFLICT EN POLARISATIE
- Telkens opnieuw compromissen vinden om die breuklijnen te overbruggen
 Scherpste breuk rond positie van Koning Leopold 3
 Conflict op levensbeschouwelijk en communautaire
 Vanaf conflict op 2 breuklijnen: grote misserie
- Breuklijn duidelijk zichtbaar op de kaart
 Zalmkleurig: tegen terugkeer van de koning
 Wit: pro terugkeer van de koning
 Niet per se communautair, eerder links tegen rechts
( Katholiek vs liberaal)


PACIFICATIE- EN CONSENSUSMODEL
- Schoolpact, cultuurpact, sociaalpact
 Typisch voor België
- Egmontpact: overeenkomst over
hervorming van België naar federale staat
en verhoudingen tussen
taalgemeenschappen
- Regering Di Rupo

BELGIË AVANT LA LETTRE

- Waarom komen de Belgen in 1830 in opstand?
 Was er dan al een België voor dat het bestond? ‘Avant la Lettre’
- De Belgae: Julius Caesar roeit ze uit
 Het waren de dappersten der Belgen: hadden tegenstand gepleegd
tegen Caesar, vooral Ambiorix (standbeeld) kwam in opstand
- Link tussen oude Belgen en België nu?
 Enige contiuniteit is in de geest van de mensen
 Standbeeld in functie van België oude geschiedenis te geven (eerbied)

1. (GALLO-) ROMEINSE TIJD

- Europese instellingen en beschavingen (recht, politiek, cultuur, godsdienst, infrastructuur,…)
 Latijn leren op school, Christendom als godsdienst
- ‘Onze gewesten’ liggen in Romaans- Germaans grensgebied
 Te linken in de voorgeschiedenis
- Belgica: Romeinse provincie
 Grens is niet gelijk aan taalgrens in België, gaat er wel wat op terug

, 2. MEROVINGEN EN KAROLINGEN

- 476: val van het West Romeinse Rijk
 Germaanse invallen/ volksverhuizingen
 Franken vestigen zich in Belgica: Koning Clovis (staatsgodsdienst Christendom)
 Deze tijd: overheersing van feodaliteit, macht gebaseerd op godsdienst
- Eerst Merovingen, later Karolingen
- Rijk van Karel de Grote
 Centrum in onze gewesten
 Valt na zijn dood uitéén in 3 stukken
1. West- Frankinch rijk
2. Oost- Frankrisch rijk
3. Midden- rijk: Lotharingen ( hier onze gewesten)
( Midden- rijk blijft aanwezig in onze geschiedenis: Bv. de Bourgondische idee)


FEODALITEIT
- Geeft vorm aan machtsmodel dat eeuwenlang in stand houdt
- Monarch heeft soevereine macht (macht van God)
- Soeverein bestuurt samen met vazallen, hebben stukken grond in leen van
monarch ( zijn hier zelf meester van) >< trouw zijn aan monarch
- Vazallen verdelen zelf grond door
 Piramidaal systeem


STANDENMAATSCHAPPIJ
- Goddelijke orde
- Mensen worden geboren in bepaalde stand, voor eeuwig
- 3 standen
1. Religie: Paus en godsdienstige ordes
2. Adel: monarch en vazallen
3. Al de rest vd bevolking (boeren, handelaars)
 3de stand als tegenmacht tegen 1ste en 2de

‘ ONZE GEWESTEN’ VAN DE 10 D E TOT DE 14 D E EEUW

- Onze gewesten liggen recht op de grens
 Zijn leenrechtelijk verbonden aan monarch van West- Francië (Franse koning) & monarch
van Oost- Francië ( Duitse keizer)
 Grens = de Schelde
 Steden pal op de grens waren grote centra
- Monarchen (vooral Franse koning) probeert meer macht te verwerven
 Wil graafschap Vlaanderen ( is verdeeld)
 Conflict leenman (koning) en leenheer (graaf) = feodaal!!
 Guldensporenslag 1302

, BOURGONDISCHE NEDERLANDEN (15 D E EEUW)

- Bourgondische hertogen dromen van het midden- rijk
 Willen soeverein worden, zelf koning zijn
- Bourgondische staatsvorming- strategie
 Lukt uiteindelijk ook
 Bourgondische staat
- Meer politieke, institutionele eenheid
 Staten Generaal: waar standen samen komen ter overleg
 Gulden Vlies: adel bijeen proberen krijgen
- Geschiedenis te bekijken als Franse burgeroorlog
 2 Franse machten strijden om macht

HABSBURGSE NEDERLANDEN (16 D E TOT DE 18 D E EEUW)

- Karel V (1500- 1555)
 Bourgondiër
 Verwerft enorm veel macht (erfopvolging)
 Erft Spanje, Nederlanden,…. = bijna heel West- Europa
 ‘Rijk waar de zon nooit onder gaat’
 Pragmatieke Sanctie: Nederladen moeten samen blijven!
- 2de helft 16e eeuw: conflict met Habsburgse vorsten
 Centrale macht vs. Lokale macht
 Protestantisme vs. Katholicisme ( godsdienstoorlog)
- Loopt uit op verdeling
 Noord: Republiek = Verenigde Provinciën (protestants)
 Zuid: Spaans Nederlanden (katholiek)
(vanaf 18e eeuw: Oostenrijkse Nederlanden)

VAN ANCIEN REGIME TOT MODERNE NATIESTAAT

- Franse revolutie: verlichtingsideeën die tot het hoogtepunt komen
 Idealen eindelijk in praktijk omzetten
- Eed van de Kaatsbaan: 3de stand roept zich uit tot enige vertegenwoordiger vd Franse natie
 Verklaring van de rechten van de mens
 Nieuw samenlevingsmodel, nieuw politiek regime (scheiding der machten)
 Scheiding van kerk en staat
- Enorm sterke impact in onze gewesten
- 1789: ook AESantse omwenteling
 Strijd van Zuidelijke Nederlanden tegen verlichte Oostenrijkse keizer
 Vooral conservatief verzet ( statisten)
 >< Franse Revolutie vooral progressief
 Monsterverbond: verbond tussen conservatief en progressief