Notities KVL psychische kwetsbaarheid
BOEK: Psychiatrie - wat moeten we weten....................................................................................5
HOOFDSTUK 1: Een helikopterblik op onze geestelijke gezondheidszorg.............................5
1.1 De geschiedenis van de psychiatrie: een kort overzicht...................................................5
1.2 De psychiatrie vandaag..............................................................................................................7
1.2.1 Overlegplatforms.................................................................................................................8
1.2.7 Enkele definities..................................................................................................................8
1.2.8 DSM of ICD...........................................................................................................................8
1.2.9 Biopsychosociale benadering..........................................................................................8
1.2.10 Wanneer heeft iemand een geestelijke gezondheidsprobleem?..........................8
1.2.11 Wat is ‘normaal’ in de psychiatrie?................................................................................9
1.2.13 Psychiatrische aandoening.............................................................................................9
1.3 Een aantal markante vaststellingen op het vlak van geestelijke gezondheidszorg...9
1.3.1 Overconsumptie van antidepressiva..............................................................................9
1.3.2 Zelfdodingen........................................................................................................................9
1.3.3 Kinderen en jongeren........................................................................................................9
HOOFDSTUK 2: Diagnose en behandeling....................................................................................10
2.1 Psychiatrie en psychiatrische ziektes..................................................................................10
2.1.2 Wat is psychiatrische ziekte?........................................................................................10
2.1.3 Kan een psychiatrische ziekte dan conceptueel zomaar gelijkgesteld worden
met een lichamelijke ziekte?...................................................................................................10
Biopsychosociaal model......................................................................................................10
2.2 Diagnose in de psychiatrie: het psychiatrisch onderzoek..............................................11
2.2.1 Hoe verloopt een diagnostisch gesprek (anamnese)?.............................................12
2.2.2 Het nagaan van de psychiatrische voorgeschiedenis en de familieanamnese.12
2.2.3 Het navragen van lichamelijke klachten en het lichamelijk onderzoek.............12
2.2.4 De sociale anamnese.......................................................................................................13
2.2.5 De biografische anamnese.............................................................................................13
2.2.6 De heteroanamnese.........................................................................................................13
2.2.7 Aanvullende onderzoeken..............................................................................................13
2.3 Diagnose en classificatie.........................................................................................................13
2.4 Het voorkomen van psychiatrische ziekten: Epidemiologie.........................................13
2.5 Oorzaken en ontstaan van psychiatrische ziekten: Etiologie (Etiopathogenese)....13
2.5.1 Biologische factoren.........................................................................................................14
2.5.2 Psychologische factoren.................................................................................................14
2.7 Behandeling en preventie.......................................................................................................14
2.7.1 Neurobiologische behandelingen..................................................................................14
2.7.2 Psychosociale interventies.............................................................................................15
HOOFDSTUK 3: De patiënt met een psychiatrische aandoening versus de samenleving 18
3.1 Vermaatschappelijking.............................................................................................................18
3.2 Omgekeerde vermaatschappelijking...................................................................................19
1
, 3.3 Stigma..........................................................................................................................................19
3.5 Maatschappelijke kost............................................................................................................22
3.7 Commercialisering...................................................................................................................23
3.8 Werken en wonen....................................................................................................................24
3.10 Euthanasie en hulp bij zelfdoding......................................................................................24
HOOFDSTUK 4: Ziektebeelden........................................................................................................26
4.2 Schizofreniespectrum- en andere psychotische stoornissen......................................26
4.2.1 Schizofreniespectrum.....................................................................................................27
4.2.2 De waanstoornis...............................................................................................................27
4.2.3 Psychotische stoornissen door lichamelijke aandoeningen.................................27
4.2.4 Psychotische stoornissen door middelen.................................................................28
4.3 Bipolaire stemmingsstoornissen..........................................................................................32
4.3.1 Etiologie van bipolaire stoornis....................................................................................34
4.3.2 Behandeling van bipolaire stoornis.............................................................................34
4.4 Depressieve stemmingsstoornissen....................................................................................35
4.4.1 Kernsymptomen van een depressief syndroom.......................................................35
4.4.2 Soorten depressieve stoornissen................................................................................35
4.4.3 Pevalentie (voorkomen).................................................................................................36
4.4.4 Etiologie.............................................................................................................................36
4.4.5 Behandeling van depressie............................................................................................37
4.5 Angststoornissen......................................................................................................................37
4.5.1 Angst als symptoom – Angst als syndroom...............................................................38
4.5.2 Etiologie en behandeling van angststoornissen......................................................39
4.6 Dwang- en verwante stoornissen.......................................................................................39
4.6.1 Obsessief-compulsieve stoornis (OCD).....................................................................39
4.7 Psychotrauma- en stressorgerelateerde stoornissen....................................................40
4.8 Stoornissen met lichamelijke symptomen........................................................................44
4.13 Neurocognitieve stoornissen..............................................................................................45
4.13.1 Delirium.............................................................................................................................45
4.13.1.1 Ontstaan....................................................................................................................45
4.13.1.2 Behandeling.............................................................................................................46
4.13.2 Dementie..........................................................................................................................46
4.13.2.1 Risico..........................................................................................................................47
4.13.2.2 Behandeling.............................................................................................................47
4.14 Persoonlijkheidsstoornissen................................................................................................47
4.14.1 The big five........................................................................................................................47
4.14.2 Normale persoonlijkheid versus persoonlijkheidsstoornis?...............................48
4.14.3 Definitie persoonlijkheidsstoornis volgens DSM-5...............................................48
4.14.4 Etiologie en behandeling.............................................................................................50
BOEK: Orthopedagogiek als handelingswetenschap..................................................................52
HOOFDSTUK 9: Personen met een verslaving en middelengerelateerde problemen......52
3. Begrippenkader...........................................................................................................................52
3.1 Inleiding.................................................................................................................................52
2
, 3.2 Criteria volgens de DSM-5...............................................................................................52
3.2.1 Verslavingen en stoornissen door het gebruik van middelen.........................52
3.2.2 ‘Gokverslaving’ of ‘gokstoornis’...............................................................................53
3.3 Drugs en psychoactieve middelen.................................................................................54
3.3.1 Wat zijn drugs?............................................................................................................54
3.3.2 Overzicht van de verschillende middelen............................................................54
3.3.3 Neurofysiologische werking....................................................................................54
4. Beeldvorming..............................................................................................................................56
4.1 Verslaving en hoe vicieuze cirkel(s) doorbreken.........................................................56
4.1.1 Van gebruik over probleemgebruik naar afhankelijkheid.................................56
4.1.2 Van afhankelijkheid naar herstel.............................................................................56
4.2 Hoe omgaan met verslaving en middelengerelateerde problemen?.....................57
4.2.1 Repressie........................................................................................................................57
4.2.2 Preventie.......................................................................................................................57
4.2.3 Abstinentiebenadering..............................................................................................57
4.2.4 Harm reduction...........................................................................................................57
BOEK: De Klapper: Problematisch middelengebruik en eetstoornissen...............................58
1. Problematisch middelengebruik en eetstoornissen...............................................................58
1.1 Eetstoornissen...........................................................................................................................59
1.1.1 AN - Anorexia Nervosa.....................................................................................................59
1.1.2 BN - Boulimia Nervosa.....................................................................................................59
1.1.3 BED - Binge Eating disorder..........................................................................................59
1.1.4 OSFED - Other Specified Eating or Feeding Disorder............................................59
1.1.5 AFRID - Avoidant Restrictive Food Intake Disorder................................................60
1.1.6 ANDERE - Bijkomende volgende ‘eetstoornissen’ zijn niet officieel erken maar
komen in onze samenleving voor.........................................................................................60
1.1.7 Kenmerken van eetstoornissen.....................................................................................60
1.1.8 Mogelijke oorzaken van een eetstoornis.....................................................................61
1.1.9 Ondersteuning, behandeling en herstel......................................................................61
1.2 Problematisch middelengebruik...........................................................................................63
ONDERDOMPELDAG..........................................................................................................................64
1. Claudia Claes.....................................................................................................................................64
2. Marijke Huyvaert.............................................................................................................................64
2.1 Werkervaringen als praktijkgericht orthopedagoog i.f.v dit thema............................64
2.1.1 Psychische kwetbaarheid: Wat is dit?.........................................................................64
2.1.2 Hoe merk ik dit op als praktijkgerichte orthopedagoog?......................................65
2.1.3 Hoe ga/ging ik hiermee aan de slag?.........................................................................66
2.1.4 De eigen psychische kwetsbaarheid als hulpverlener............................................66
2.1.5 Een kritische noot vanuit mijn ervaringen................................................................66
2.1.6 Vragen?...............................................................................................................................67
3. Tijs van Steenberghe en Ielde Vermeir......................................................................................67
3.1 Wie zijn we?................................................................................................................................67
3.2 Verhaal van Ilde........................................................................................................................67
3
, 4. Jan Dendas.........................................................................................................................................67
4.1 De kracht van orthopedagogie in GGZ................................................................................67
4.2 Actuele evoluties binnen de GGZ.........................................................................................67
4.3 Psychische kwetsbaarheid is geen mentale beperking..................................................68
4.4 Jouw rol als praktijkgerichte orthopedagoog...................................................................68
4
BOEK: Psychiatrie - wat moeten we weten....................................................................................5
HOOFDSTUK 1: Een helikopterblik op onze geestelijke gezondheidszorg.............................5
1.1 De geschiedenis van de psychiatrie: een kort overzicht...................................................5
1.2 De psychiatrie vandaag..............................................................................................................7
1.2.1 Overlegplatforms.................................................................................................................8
1.2.7 Enkele definities..................................................................................................................8
1.2.8 DSM of ICD...........................................................................................................................8
1.2.9 Biopsychosociale benadering..........................................................................................8
1.2.10 Wanneer heeft iemand een geestelijke gezondheidsprobleem?..........................8
1.2.11 Wat is ‘normaal’ in de psychiatrie?................................................................................9
1.2.13 Psychiatrische aandoening.............................................................................................9
1.3 Een aantal markante vaststellingen op het vlak van geestelijke gezondheidszorg...9
1.3.1 Overconsumptie van antidepressiva..............................................................................9
1.3.2 Zelfdodingen........................................................................................................................9
1.3.3 Kinderen en jongeren........................................................................................................9
HOOFDSTUK 2: Diagnose en behandeling....................................................................................10
2.1 Psychiatrie en psychiatrische ziektes..................................................................................10
2.1.2 Wat is psychiatrische ziekte?........................................................................................10
2.1.3 Kan een psychiatrische ziekte dan conceptueel zomaar gelijkgesteld worden
met een lichamelijke ziekte?...................................................................................................10
Biopsychosociaal model......................................................................................................10
2.2 Diagnose in de psychiatrie: het psychiatrisch onderzoek..............................................11
2.2.1 Hoe verloopt een diagnostisch gesprek (anamnese)?.............................................12
2.2.2 Het nagaan van de psychiatrische voorgeschiedenis en de familieanamnese.12
2.2.3 Het navragen van lichamelijke klachten en het lichamelijk onderzoek.............12
2.2.4 De sociale anamnese.......................................................................................................13
2.2.5 De biografische anamnese.............................................................................................13
2.2.6 De heteroanamnese.........................................................................................................13
2.2.7 Aanvullende onderzoeken..............................................................................................13
2.3 Diagnose en classificatie.........................................................................................................13
2.4 Het voorkomen van psychiatrische ziekten: Epidemiologie.........................................13
2.5 Oorzaken en ontstaan van psychiatrische ziekten: Etiologie (Etiopathogenese)....13
2.5.1 Biologische factoren.........................................................................................................14
2.5.2 Psychologische factoren.................................................................................................14
2.7 Behandeling en preventie.......................................................................................................14
2.7.1 Neurobiologische behandelingen..................................................................................14
2.7.2 Psychosociale interventies.............................................................................................15
HOOFDSTUK 3: De patiënt met een psychiatrische aandoening versus de samenleving 18
3.1 Vermaatschappelijking.............................................................................................................18
3.2 Omgekeerde vermaatschappelijking...................................................................................19
1
, 3.3 Stigma..........................................................................................................................................19
3.5 Maatschappelijke kost............................................................................................................22
3.7 Commercialisering...................................................................................................................23
3.8 Werken en wonen....................................................................................................................24
3.10 Euthanasie en hulp bij zelfdoding......................................................................................24
HOOFDSTUK 4: Ziektebeelden........................................................................................................26
4.2 Schizofreniespectrum- en andere psychotische stoornissen......................................26
4.2.1 Schizofreniespectrum.....................................................................................................27
4.2.2 De waanstoornis...............................................................................................................27
4.2.3 Psychotische stoornissen door lichamelijke aandoeningen.................................27
4.2.4 Psychotische stoornissen door middelen.................................................................28
4.3 Bipolaire stemmingsstoornissen..........................................................................................32
4.3.1 Etiologie van bipolaire stoornis....................................................................................34
4.3.2 Behandeling van bipolaire stoornis.............................................................................34
4.4 Depressieve stemmingsstoornissen....................................................................................35
4.4.1 Kernsymptomen van een depressief syndroom.......................................................35
4.4.2 Soorten depressieve stoornissen................................................................................35
4.4.3 Pevalentie (voorkomen).................................................................................................36
4.4.4 Etiologie.............................................................................................................................36
4.4.5 Behandeling van depressie............................................................................................37
4.5 Angststoornissen......................................................................................................................37
4.5.1 Angst als symptoom – Angst als syndroom...............................................................38
4.5.2 Etiologie en behandeling van angststoornissen......................................................39
4.6 Dwang- en verwante stoornissen.......................................................................................39
4.6.1 Obsessief-compulsieve stoornis (OCD).....................................................................39
4.7 Psychotrauma- en stressorgerelateerde stoornissen....................................................40
4.8 Stoornissen met lichamelijke symptomen........................................................................44
4.13 Neurocognitieve stoornissen..............................................................................................45
4.13.1 Delirium.............................................................................................................................45
4.13.1.1 Ontstaan....................................................................................................................45
4.13.1.2 Behandeling.............................................................................................................46
4.13.2 Dementie..........................................................................................................................46
4.13.2.1 Risico..........................................................................................................................47
4.13.2.2 Behandeling.............................................................................................................47
4.14 Persoonlijkheidsstoornissen................................................................................................47
4.14.1 The big five........................................................................................................................47
4.14.2 Normale persoonlijkheid versus persoonlijkheidsstoornis?...............................48
4.14.3 Definitie persoonlijkheidsstoornis volgens DSM-5...............................................48
4.14.4 Etiologie en behandeling.............................................................................................50
BOEK: Orthopedagogiek als handelingswetenschap..................................................................52
HOOFDSTUK 9: Personen met een verslaving en middelengerelateerde problemen......52
3. Begrippenkader...........................................................................................................................52
3.1 Inleiding.................................................................................................................................52
2
, 3.2 Criteria volgens de DSM-5...............................................................................................52
3.2.1 Verslavingen en stoornissen door het gebruik van middelen.........................52
3.2.2 ‘Gokverslaving’ of ‘gokstoornis’...............................................................................53
3.3 Drugs en psychoactieve middelen.................................................................................54
3.3.1 Wat zijn drugs?............................................................................................................54
3.3.2 Overzicht van de verschillende middelen............................................................54
3.3.3 Neurofysiologische werking....................................................................................54
4. Beeldvorming..............................................................................................................................56
4.1 Verslaving en hoe vicieuze cirkel(s) doorbreken.........................................................56
4.1.1 Van gebruik over probleemgebruik naar afhankelijkheid.................................56
4.1.2 Van afhankelijkheid naar herstel.............................................................................56
4.2 Hoe omgaan met verslaving en middelengerelateerde problemen?.....................57
4.2.1 Repressie........................................................................................................................57
4.2.2 Preventie.......................................................................................................................57
4.2.3 Abstinentiebenadering..............................................................................................57
4.2.4 Harm reduction...........................................................................................................57
BOEK: De Klapper: Problematisch middelengebruik en eetstoornissen...............................58
1. Problematisch middelengebruik en eetstoornissen...............................................................58
1.1 Eetstoornissen...........................................................................................................................59
1.1.1 AN - Anorexia Nervosa.....................................................................................................59
1.1.2 BN - Boulimia Nervosa.....................................................................................................59
1.1.3 BED - Binge Eating disorder..........................................................................................59
1.1.4 OSFED - Other Specified Eating or Feeding Disorder............................................59
1.1.5 AFRID - Avoidant Restrictive Food Intake Disorder................................................60
1.1.6 ANDERE - Bijkomende volgende ‘eetstoornissen’ zijn niet officieel erken maar
komen in onze samenleving voor.........................................................................................60
1.1.7 Kenmerken van eetstoornissen.....................................................................................60
1.1.8 Mogelijke oorzaken van een eetstoornis.....................................................................61
1.1.9 Ondersteuning, behandeling en herstel......................................................................61
1.2 Problematisch middelengebruik...........................................................................................63
ONDERDOMPELDAG..........................................................................................................................64
1. Claudia Claes.....................................................................................................................................64
2. Marijke Huyvaert.............................................................................................................................64
2.1 Werkervaringen als praktijkgericht orthopedagoog i.f.v dit thema............................64
2.1.1 Psychische kwetbaarheid: Wat is dit?.........................................................................64
2.1.2 Hoe merk ik dit op als praktijkgerichte orthopedagoog?......................................65
2.1.3 Hoe ga/ging ik hiermee aan de slag?.........................................................................66
2.1.4 De eigen psychische kwetsbaarheid als hulpverlener............................................66
2.1.5 Een kritische noot vanuit mijn ervaringen................................................................66
2.1.6 Vragen?...............................................................................................................................67
3. Tijs van Steenberghe en Ielde Vermeir......................................................................................67
3.1 Wie zijn we?................................................................................................................................67
3.2 Verhaal van Ilde........................................................................................................................67
3
, 4. Jan Dendas.........................................................................................................................................67
4.1 De kracht van orthopedagogie in GGZ................................................................................67
4.2 Actuele evoluties binnen de GGZ.........................................................................................67
4.3 Psychische kwetsbaarheid is geen mentale beperking..................................................68
4.4 Jouw rol als praktijkgerichte orthopedagoog...................................................................68
4
