Leerstoornissen: dyslexie en dysorthografie
Inhoudsopgave
Voorwoord....................................................................................................................... 1
Hoofdstuk 1: leren en leerproblemen..............................................................................4
1.1 Leren...................................................................................................................... 4
1.2 Leerproblemen....................................................................................................... 4
1.3 Samenvatting leerstoornissen................................................................................5
Hoofdstuk 2: geschiedenis van het begrip dyslexie.........................................................7
2.1 Dyslexie als woordblindheid: Hinshelwood.............................................................8
2.2 Dyslexie als strephosymbolie: Samuel Orton..........................................................9
2.3 Dyslexie als specific reading disability: Rutter en Yule (lezen).............................11
2.4 Dyslexie in de verschillende wetenschappelijke specialisaties.............................11
Hoofdstuk 3: Het normale leesproces............................................................................13
3.1 Orthopedagogische verklaringsmodellen: het twee-route model (= oude model)
versus het connectionisme (= nieuwe model)............................................................13
3.2 Andere orthopedagogische verklaringsmodelen...................................................24
Hoofdstuk 4: definities en theorieën omtrent dyslexie..................................................26
4.1 Definities (LEZEN NIET TE KENNEN)......................................................................27
Hoofdstuk 5: dysorthografie = spellingsmoeilijkheden ( vanaf hier sv).........................38
Hoofdstuk 6: verklaringen en oorzaken van dyslexie....................................................49
6.1. Orthopedagogische verklaringen voor dyslexie...................................................50
6.2. Neuropsychologische verklaringen voor dyslexie................................................52
Hoofdstuk 7: Dyslexie volgens variante verklaringen....................................................54
7.1. Subtyperingen !!!................................................................................................ 55
7.2. Het balansmodel van Prof. Dr. Emeritus Dirk Bakker...........................................55
Hoofdstuk 8: Preventie? = zaken ondernemen waardoor de graad van dyslexie zo licht
mogelijjk wordt.............................................................................................................. 56
8.1. Sleutel: het fonologisch bewustzijn......................................................................56
8.2. Ouders die een probleem signaleren...................................................................58
Hoofdstuk 9: Begrijpend lezen.......................................................................................58
9.1. Begrijpend lezen en technisch lezen....................................................................58
Hoofdstuk 11: BEHANDELING........................................................................................61
11.1 TECHNISCH LEZEN.............................................................................................. 61
VOORWOORD
Een verhaal van vallen… en weer opstaan!
Riziv = rijksinstituut voor ziekte- en invaliditeitsdienst
o Verzekering die iedere Belg moet hebben.
o In de volksmond zegt men ‘mutualiteit’.
o Dyslexie zit (gelukkig) in RIZIV
o
1
, Dyslexie
o Is dat een ziekten is dat invaliditeit, is dat wel medisch? Dat is wel degelijk een
medisch probleem, maar niet altijd met het blote oog te zien. Daarom dat de RIZIV
niet vrijgevig is met het toekennen van terugbetaling hiervoor en dit zelf nog wil
inkrimpen.
o Wereldwijd gemiddeld 5-10% mensen met dyslexie.
Bv. in een klas van 20 leerlingen, zijn er 1 of 2 leerlingen met dyslexie.
Er is heel wat te doen over wat dyslexie nu precies is en wie nu dyslectisch is en wie niet.
Op steun en begrip moeten deze kinderen of jongeren niet altijd rekenen. Niettegenstaande
er soms reeds sprake is van secundaire problematieken ten gevolge van dyslexie:
leermoeheid, motivatiestoornissen, opstandig gedrag, spanning en conflicten op school of
thuis…
Er is veel onbegrip, maar vooral veel onwetendheid, meestal niet bewust, aangaande het
probleem, maar ook aangaande hulpverleners die kinderen met dyslexie deskundig bijstaan
tijdens hun lange en moeizame tocht in het land van letters, woorden en zinnen.
Nog al te dikwijls verkiest men oude clichés te hanteren, liever zijn eigen terrein af te
bakenen en allerlei verdachtmakingen aan het adres van hulpverleners toe te schrijven in
plaats van een houding van openheid en samenwerking te etaleren.
Vanuit één hoek worden hulpverleners echter wel duidelijk gesteund, namelijk door de
kinderen zelf en hun ouders, die soms meer dan twee jaar lang, tot driemaal toe per week,
hun kind geven waar het recht op heeft: begrip en hulp.
Je moet bewijzen dat het probleem hardnekkig is.
o Als het niet je eigen kind is, zal je het moeten vragen of het probleem hardnekkig is.
Wat ervaart iemand met dyslexie?
o Dyslexie = een woordherkenningsprobleem.
o Men heeft lange tijd gedacht dat mensen met dyslexie woordblind waren.
Gebruik deze term niet!
Mensen met dyslexie zijn niet blind voor woorden, maar ze herkennen
woorden niet.
o Wij hebben een woordenboek met opgeslagen woordschriftbeelden. Wij herkennen
woorden heel snel.
o Mensen met dyslexie hebben meestal geen problemen met begrijpend lezen, door
de context. Natuurlijk heb je wel kinderen met dyslexie die daar problemen mee
hebben maar het is niet per se altijd zo. Een begrijpende leestoets is geen goede
toets om mensen met dyslexie te ontdekken.
2
, o Het lezen van woorden (woordleestoets) is wel een goede toets.
De scharniertoets om een dyslecticus door de mand te laten vallen is een
woordleestoets onder tijdsdruk. Voor een dyslecticus is een woordleestoets
altijd het een of het ander. Ofwel gaat hij dat vlug, of normaal tempo doen
met veel fouten ofwel gaat hij het uitermate traag doen met uitermate
weinig fouten.
Het probleem bij dyslexie: de letter-klankkoppeling.
3
, HOOFDSTUK 1: LEREN EN LEERPROBLEMEN
Belangrijk hoofdstuk!
1.1 LEREN
Wat is leren? Dan moeten er 3 zaken in je antwoord staan.
Leren is het resultaat van een dubbel proces.
Er is vooreerst sprake van een proces van verwerving en dit gebeurt in verschillende stadia.
Daarnaast is er tevens sprake van een proces van verwerking bij het individu. Dit laatste is
fasegebonden.
Spellingszuivere woorden: woorden die je schrijft zoals je ze hoort. De verwerking bij iemand met
dyslexie zal gebrekkig verlopen. We gaan ervan uit dat er met de verwerving daarentegen niets aan
de hand is.
Leren staat steeds in functie (van iets) van de mogelijkheid om ervaringen te kunnen
opdoen.
Hierbij zijn de individuele mogelijkheden van ieder persoon van belang en dit is congenitaal
bepaald, maar daarnaast speelt de omgeving een even belangrijke rol. Volgens sommigen is
de omgeving de belangrijkste modulator in dit gebeuren.
Het is een eeuwigdurende discussie, de erfelijkheid langs de ene kant en langs de andere kant de
omgeving. De omgeving zijn de ouders, de leerkrachten maar ook de school bijvoorbeeld. Iemand
met een ernstige vorm van dyslexie die toch heel vroeg wordt opgemerkt dan wordt dit een ander
verhaal. Hoe vroeger je met kinderen kan werken, hoe meer steun van de omgeving hoe beter je de
dyslexie zult kunnen aanpakken.
Het leren gebeurt ook erg verscheiden.
- In ruime zin betekent dit dat de Westerse mens een andere (daarom niet betere)
kennis opbouwt dan de Aboriginal van Australië. (gebied waar je woont)
- Enge zin is het leren heel erg verscheiden, ieder individu beschikt over een andere
opgebouwde kennis, met raakpunten maar ook met totale verschillen. (andere
opgebouwde kennis)
1.2 LEERPROBLEMEN
PRIMAIRE LEERPROBLEMEN -> leerstoornissen
SECUNDAIRE LEERPROBLEMEN
1.2.1 OMSCHRIJVING
Leerproblemen zijn problemen die personen ondervinden bij het aanleren van allerlei cognitieve
schoolse vaardigheden. Hieronder begrijpen wij vooral lezen, spellen en rekenen.
4
Inhoudsopgave
Voorwoord....................................................................................................................... 1
Hoofdstuk 1: leren en leerproblemen..............................................................................4
1.1 Leren...................................................................................................................... 4
1.2 Leerproblemen....................................................................................................... 4
1.3 Samenvatting leerstoornissen................................................................................5
Hoofdstuk 2: geschiedenis van het begrip dyslexie.........................................................7
2.1 Dyslexie als woordblindheid: Hinshelwood.............................................................8
2.2 Dyslexie als strephosymbolie: Samuel Orton..........................................................9
2.3 Dyslexie als specific reading disability: Rutter en Yule (lezen).............................11
2.4 Dyslexie in de verschillende wetenschappelijke specialisaties.............................11
Hoofdstuk 3: Het normale leesproces............................................................................13
3.1 Orthopedagogische verklaringsmodellen: het twee-route model (= oude model)
versus het connectionisme (= nieuwe model)............................................................13
3.2 Andere orthopedagogische verklaringsmodelen...................................................24
Hoofdstuk 4: definities en theorieën omtrent dyslexie..................................................26
4.1 Definities (LEZEN NIET TE KENNEN)......................................................................27
Hoofdstuk 5: dysorthografie = spellingsmoeilijkheden ( vanaf hier sv).........................38
Hoofdstuk 6: verklaringen en oorzaken van dyslexie....................................................49
6.1. Orthopedagogische verklaringen voor dyslexie...................................................50
6.2. Neuropsychologische verklaringen voor dyslexie................................................52
Hoofdstuk 7: Dyslexie volgens variante verklaringen....................................................54
7.1. Subtyperingen !!!................................................................................................ 55
7.2. Het balansmodel van Prof. Dr. Emeritus Dirk Bakker...........................................55
Hoofdstuk 8: Preventie? = zaken ondernemen waardoor de graad van dyslexie zo licht
mogelijjk wordt.............................................................................................................. 56
8.1. Sleutel: het fonologisch bewustzijn......................................................................56
8.2. Ouders die een probleem signaleren...................................................................58
Hoofdstuk 9: Begrijpend lezen.......................................................................................58
9.1. Begrijpend lezen en technisch lezen....................................................................58
Hoofdstuk 11: BEHANDELING........................................................................................61
11.1 TECHNISCH LEZEN.............................................................................................. 61
VOORWOORD
Een verhaal van vallen… en weer opstaan!
Riziv = rijksinstituut voor ziekte- en invaliditeitsdienst
o Verzekering die iedere Belg moet hebben.
o In de volksmond zegt men ‘mutualiteit’.
o Dyslexie zit (gelukkig) in RIZIV
o
1
, Dyslexie
o Is dat een ziekten is dat invaliditeit, is dat wel medisch? Dat is wel degelijk een
medisch probleem, maar niet altijd met het blote oog te zien. Daarom dat de RIZIV
niet vrijgevig is met het toekennen van terugbetaling hiervoor en dit zelf nog wil
inkrimpen.
o Wereldwijd gemiddeld 5-10% mensen met dyslexie.
Bv. in een klas van 20 leerlingen, zijn er 1 of 2 leerlingen met dyslexie.
Er is heel wat te doen over wat dyslexie nu precies is en wie nu dyslectisch is en wie niet.
Op steun en begrip moeten deze kinderen of jongeren niet altijd rekenen. Niettegenstaande
er soms reeds sprake is van secundaire problematieken ten gevolge van dyslexie:
leermoeheid, motivatiestoornissen, opstandig gedrag, spanning en conflicten op school of
thuis…
Er is veel onbegrip, maar vooral veel onwetendheid, meestal niet bewust, aangaande het
probleem, maar ook aangaande hulpverleners die kinderen met dyslexie deskundig bijstaan
tijdens hun lange en moeizame tocht in het land van letters, woorden en zinnen.
Nog al te dikwijls verkiest men oude clichés te hanteren, liever zijn eigen terrein af te
bakenen en allerlei verdachtmakingen aan het adres van hulpverleners toe te schrijven in
plaats van een houding van openheid en samenwerking te etaleren.
Vanuit één hoek worden hulpverleners echter wel duidelijk gesteund, namelijk door de
kinderen zelf en hun ouders, die soms meer dan twee jaar lang, tot driemaal toe per week,
hun kind geven waar het recht op heeft: begrip en hulp.
Je moet bewijzen dat het probleem hardnekkig is.
o Als het niet je eigen kind is, zal je het moeten vragen of het probleem hardnekkig is.
Wat ervaart iemand met dyslexie?
o Dyslexie = een woordherkenningsprobleem.
o Men heeft lange tijd gedacht dat mensen met dyslexie woordblind waren.
Gebruik deze term niet!
Mensen met dyslexie zijn niet blind voor woorden, maar ze herkennen
woorden niet.
o Wij hebben een woordenboek met opgeslagen woordschriftbeelden. Wij herkennen
woorden heel snel.
o Mensen met dyslexie hebben meestal geen problemen met begrijpend lezen, door
de context. Natuurlijk heb je wel kinderen met dyslexie die daar problemen mee
hebben maar het is niet per se altijd zo. Een begrijpende leestoets is geen goede
toets om mensen met dyslexie te ontdekken.
2
, o Het lezen van woorden (woordleestoets) is wel een goede toets.
De scharniertoets om een dyslecticus door de mand te laten vallen is een
woordleestoets onder tijdsdruk. Voor een dyslecticus is een woordleestoets
altijd het een of het ander. Ofwel gaat hij dat vlug, of normaal tempo doen
met veel fouten ofwel gaat hij het uitermate traag doen met uitermate
weinig fouten.
Het probleem bij dyslexie: de letter-klankkoppeling.
3
, HOOFDSTUK 1: LEREN EN LEERPROBLEMEN
Belangrijk hoofdstuk!
1.1 LEREN
Wat is leren? Dan moeten er 3 zaken in je antwoord staan.
Leren is het resultaat van een dubbel proces.
Er is vooreerst sprake van een proces van verwerving en dit gebeurt in verschillende stadia.
Daarnaast is er tevens sprake van een proces van verwerking bij het individu. Dit laatste is
fasegebonden.
Spellingszuivere woorden: woorden die je schrijft zoals je ze hoort. De verwerking bij iemand met
dyslexie zal gebrekkig verlopen. We gaan ervan uit dat er met de verwerving daarentegen niets aan
de hand is.
Leren staat steeds in functie (van iets) van de mogelijkheid om ervaringen te kunnen
opdoen.
Hierbij zijn de individuele mogelijkheden van ieder persoon van belang en dit is congenitaal
bepaald, maar daarnaast speelt de omgeving een even belangrijke rol. Volgens sommigen is
de omgeving de belangrijkste modulator in dit gebeuren.
Het is een eeuwigdurende discussie, de erfelijkheid langs de ene kant en langs de andere kant de
omgeving. De omgeving zijn de ouders, de leerkrachten maar ook de school bijvoorbeeld. Iemand
met een ernstige vorm van dyslexie die toch heel vroeg wordt opgemerkt dan wordt dit een ander
verhaal. Hoe vroeger je met kinderen kan werken, hoe meer steun van de omgeving hoe beter je de
dyslexie zult kunnen aanpakken.
Het leren gebeurt ook erg verscheiden.
- In ruime zin betekent dit dat de Westerse mens een andere (daarom niet betere)
kennis opbouwt dan de Aboriginal van Australië. (gebied waar je woont)
- Enge zin is het leren heel erg verscheiden, ieder individu beschikt over een andere
opgebouwde kennis, met raakpunten maar ook met totale verschillen. (andere
opgebouwde kennis)
1.2 LEERPROBLEMEN
PRIMAIRE LEERPROBLEMEN -> leerstoornissen
SECUNDAIRE LEERPROBLEMEN
1.2.1 OMSCHRIJVING
Leerproblemen zijn problemen die personen ondervinden bij het aanleren van allerlei cognitieve
schoolse vaardigheden. Hieronder begrijpen wij vooral lezen, spellen en rekenen.
4
