DZ landbouwhuisdieren – samenvatting 2020 - 2021
HOOFDSTUK 1 – INLEIDING
1.1. HERKENNEN VAN PIJN BIJ HERKAUWERS
Oren Gespannen & achteruit of afhangend
Ogen Staren of afwezig; spanning in de spieren boven de ogen
Gezichtspieren Gespannen aan de zijkant van de kop
Neusspiegel Opengesperde neusgaten + verhoogde tonus van de lippen
geen pijn ernstige pijn
1.2. KLEINE HERKAUWERS
· Schapen en geiten → vlees- wol- of melkproductie
· Populair als gezelschapsdier → lage onderhoudskosten + gemakkelijk karakter
SCHAPEN VS. GEITEN:
Schapen Geiten
Grazers Browsers → nieuwsgieriger + actiever
In natuur: schraal landschap → actief karakter nodig om voedsel
te vinden
In gevangenschap: velden met voedsel in overvloed → snelle
verveling → vernielzuchtig + uitbreekgedrag
1
,DZ landbouwhuisdieren – samenvatting 2020 - 2021
LAMMERSTERFTE:
· 15 – 25% van lammeren sterft
· Vooral 1e week na partus
Voornaamste oorzaken:
· Letsels tijdens partus door geboorteproblemen
· Separatie van de ooi in de eerste levensdagen
o Ooi – lam binding = cruciaal tijdens eerste dagen
o Ooi en lammeren → na de geboorte in lammerenhokje geplaatst
o Wegens arbeidsoverwegingen → lam moet zelf biest drinken
o Risico: lam drinkt te weinig biest na de geboorte → onderkoeling, uitputting en
weinig weerstand
o Bij doorschuifprincipe: lammeren worden naarmate ouderdom in een verder hok
geplaatst → jongere lammeren komen in ‘besmette’ hokken van eerdere lammeren
→ grotere kans op besmetting!
· Onvoldoende biestopname
o Belang van biest:
▪ Opname van antistoffen → bescherming tegen infectieuze ziekten
▪ Bron van glucose
o Gevolg na onvoldoende biestopname:
▪ Hypoglycemie → onderkoeling → zwakker → kan moeilijker zuigen
→ wordt makkelijker gescheiden van de ooi
o Preventie:
▪ Goede geboortezorgen: partus zo vlot mogelijk
▪ Lam en ooi samen scheiden van de kudde
→ goede lam-ooi binding + infectiedruk
▪ Goed biestbeleid
2
,DZ landbouwhuisdieren – samenvatting 2020 - 2021
BIESTBELEID BIJ KLEINE HERKAUWERS:
· Minder lammersterfte
· Spenen doortrekken
· Betere lamvitaliteit
· Aanzetten en biestopname controleren
· Betere groei
· Ooi uitmelken en biest met speen geven
· Lagere voederconversie op lange
Hoeveelheid biest: termijn
· 10 – 15% van lichaamsgewicht
· Binnen 12u na partus!
· 150 – 200 ml binnen eerste 2u
· Darmbarrière sluit na 24u → antistoffen kunnen erna niet meer opgenomen worden in bloed!
Kwaliteit van biest:
· Optie 1 (voorkeur!): biest van eigen moeder!
o Uitzondering: Zwoegerziekte, CAE en paratuberculose
▪ = pathogenen die overdragen kunnen worden via biest
▪ Leidt tot gedaalde melkproductie → economische verliezen!
▪ Bestrijding: strikt gescheiden moederloze opfok
· Optie 2: moederloze opfok met andere moederdieren
· Optie 3: biest van pathogeenvrij bedrijf
· Optie 4: commerciële gevriesdroogde biest (kostprijs!)
· Optie 5: commerciële koeienbiest
1.3. GEZELSCHAPSVARKENS
· Voornaamste rassen: Vietnamese hangbuikvarken, Kune Kune varken, Meishan varken,
Göttinger minivarken en Yucatan varken
· Aandoeningen:
o Huisvesting met grote buitenloop → kan leiden tot zonnebrand
o Gevarieerde voeding, keukenafval, commerciële voedselmengelingen, …
→ weinig uitgebalanceerde voeding → leidt tot obesitas!
OBESITAS:
Ontstaan:
· Raspredispositie (hangbuikvarkens)
· Onvoldoende beweging
o Beweging = noodzakelijk!
o Oplossing: natuurlijk gedrag stimuleren → nieuwsgierigheid en drang om omgeving
te verkennen → snuffelen, knabbelen en wroeten
o vb. via voeder verspreiden over het buitenloop
o Min. 1u per dag actief laten bewegen! (verspreid over 2 periodes)
· Verkeerder voedersamenstelling en voederhoeveelheid
o Juiste voeding = veel vezels + laag (< 12%) eiwitten
o Indien trainen met varkens: geen koekjes als beloning → eerder granen of fruit
(laag vet- en zoutgehalte)
3
, DZ landbouwhuisdieren – samenvatting 2020 - 2021
Gevolgen:
· Bij hangbuikvarkens: groter risico op entropion
o Reden: subcutaan opslaan van vet t.h.v. kop en rond de ogen
o Gevolg: trichiasis (= wimpers zijn gericht naar het oog)
· Negatieve invloed op cardiovasculair, respiratoir & locomotorisch stelsel
o Slaapapneu → vetkussen in hals oefent druk uit op farynx + overmatig vet in
abdomen duwt diafragma omhoog en dus druk op luchtwegen
· Hyperinsulinemie & insulineresistentie
· Osteo – arthrose van de ruggenwervels
→ gevolg: extreme pijn + achterhandsverlammingen
Korte termijn behandeling Lange termijn behandeling
Steroide ontstekingsremmers Ziekte is onomkeerbaar!!!
→ mindert de ontsteking → levenslange therapie /
euthanasie
· Klauwaandoeningen
o Reden: tekort aan beweging + ongeschikte ondergrond
o Onvoldoende afslijting → klauwen groeien door
o Behandeling: regelmatige controle + inkorten indien nodig
Preventie:
· Gemiddeld lichaamsgewicht (hangbuikvarken): 55 kg
· Ideale lichaamsconditie: ribben en ruggengraat niet zichtbaar, wel voelbaar
· Dagelijkse hoeveelheid voeder: 2 – 2,5% van lichaamsgewicht
· Samenstelling voeder:
o Max. 12% eiwitten
o Max. 2% vetten
o Max. 12 – 15% vezels
o VERBODEN INDIEN VOOR HUMANE CONSUMPTIE: voederen van
keukenafval en dierlijk afval
1.4. NIEUWE WERELD CAMELIDEN
· = Zuid Amerikaanse of kleine cameliden = lama en alpaca
· Alpaca herkauwt zijn voedsel wel, maar is geen herkauwer! → wordt wel een functionele
herkauwer genoemd
· Anatomische en fysiologische aanpassingen:
o Aanpassingen aan hypoxie:
▪ Natuurlijke omgeving = grote hoogten met lage luchtdruk:
▪ Gevolg: lage zuurstofgehalte in bloed (hypoxie) → kan leiden tot
hyperbarische hypoxie = pulmonale hypertensie (verhoogde bloeddruk t.h.v.
de longen)
▪ Genetische aanpassingen → pulmonale hypertensie komt niet meer voor
o Aanpassingen aan rode bloedcellen:
▪ Zo efficiënt mogelijk zuurstof opnemen + transporteren
▪ RBC hebben ovale vorm → groter contactoppervlakte
o Aanpassingen aan hematocriet:
▪ (hematocriet = aandeel rode bloedcellen in bloed)
▪ In zuurstofarm klimaat → in staat om hematocriet sterk te laten stijgen
▪ Hematocriet in België: 25 – 35% vs Hematocriet in hooggebergte: 55%
4
HOOFDSTUK 1 – INLEIDING
1.1. HERKENNEN VAN PIJN BIJ HERKAUWERS
Oren Gespannen & achteruit of afhangend
Ogen Staren of afwezig; spanning in de spieren boven de ogen
Gezichtspieren Gespannen aan de zijkant van de kop
Neusspiegel Opengesperde neusgaten + verhoogde tonus van de lippen
geen pijn ernstige pijn
1.2. KLEINE HERKAUWERS
· Schapen en geiten → vlees- wol- of melkproductie
· Populair als gezelschapsdier → lage onderhoudskosten + gemakkelijk karakter
SCHAPEN VS. GEITEN:
Schapen Geiten
Grazers Browsers → nieuwsgieriger + actiever
In natuur: schraal landschap → actief karakter nodig om voedsel
te vinden
In gevangenschap: velden met voedsel in overvloed → snelle
verveling → vernielzuchtig + uitbreekgedrag
1
,DZ landbouwhuisdieren – samenvatting 2020 - 2021
LAMMERSTERFTE:
· 15 – 25% van lammeren sterft
· Vooral 1e week na partus
Voornaamste oorzaken:
· Letsels tijdens partus door geboorteproblemen
· Separatie van de ooi in de eerste levensdagen
o Ooi – lam binding = cruciaal tijdens eerste dagen
o Ooi en lammeren → na de geboorte in lammerenhokje geplaatst
o Wegens arbeidsoverwegingen → lam moet zelf biest drinken
o Risico: lam drinkt te weinig biest na de geboorte → onderkoeling, uitputting en
weinig weerstand
o Bij doorschuifprincipe: lammeren worden naarmate ouderdom in een verder hok
geplaatst → jongere lammeren komen in ‘besmette’ hokken van eerdere lammeren
→ grotere kans op besmetting!
· Onvoldoende biestopname
o Belang van biest:
▪ Opname van antistoffen → bescherming tegen infectieuze ziekten
▪ Bron van glucose
o Gevolg na onvoldoende biestopname:
▪ Hypoglycemie → onderkoeling → zwakker → kan moeilijker zuigen
→ wordt makkelijker gescheiden van de ooi
o Preventie:
▪ Goede geboortezorgen: partus zo vlot mogelijk
▪ Lam en ooi samen scheiden van de kudde
→ goede lam-ooi binding + infectiedruk
▪ Goed biestbeleid
2
,DZ landbouwhuisdieren – samenvatting 2020 - 2021
BIESTBELEID BIJ KLEINE HERKAUWERS:
· Minder lammersterfte
· Spenen doortrekken
· Betere lamvitaliteit
· Aanzetten en biestopname controleren
· Betere groei
· Ooi uitmelken en biest met speen geven
· Lagere voederconversie op lange
Hoeveelheid biest: termijn
· 10 – 15% van lichaamsgewicht
· Binnen 12u na partus!
· 150 – 200 ml binnen eerste 2u
· Darmbarrière sluit na 24u → antistoffen kunnen erna niet meer opgenomen worden in bloed!
Kwaliteit van biest:
· Optie 1 (voorkeur!): biest van eigen moeder!
o Uitzondering: Zwoegerziekte, CAE en paratuberculose
▪ = pathogenen die overdragen kunnen worden via biest
▪ Leidt tot gedaalde melkproductie → economische verliezen!
▪ Bestrijding: strikt gescheiden moederloze opfok
· Optie 2: moederloze opfok met andere moederdieren
· Optie 3: biest van pathogeenvrij bedrijf
· Optie 4: commerciële gevriesdroogde biest (kostprijs!)
· Optie 5: commerciële koeienbiest
1.3. GEZELSCHAPSVARKENS
· Voornaamste rassen: Vietnamese hangbuikvarken, Kune Kune varken, Meishan varken,
Göttinger minivarken en Yucatan varken
· Aandoeningen:
o Huisvesting met grote buitenloop → kan leiden tot zonnebrand
o Gevarieerde voeding, keukenafval, commerciële voedselmengelingen, …
→ weinig uitgebalanceerde voeding → leidt tot obesitas!
OBESITAS:
Ontstaan:
· Raspredispositie (hangbuikvarkens)
· Onvoldoende beweging
o Beweging = noodzakelijk!
o Oplossing: natuurlijk gedrag stimuleren → nieuwsgierigheid en drang om omgeving
te verkennen → snuffelen, knabbelen en wroeten
o vb. via voeder verspreiden over het buitenloop
o Min. 1u per dag actief laten bewegen! (verspreid over 2 periodes)
· Verkeerder voedersamenstelling en voederhoeveelheid
o Juiste voeding = veel vezels + laag (< 12%) eiwitten
o Indien trainen met varkens: geen koekjes als beloning → eerder granen of fruit
(laag vet- en zoutgehalte)
3
, DZ landbouwhuisdieren – samenvatting 2020 - 2021
Gevolgen:
· Bij hangbuikvarkens: groter risico op entropion
o Reden: subcutaan opslaan van vet t.h.v. kop en rond de ogen
o Gevolg: trichiasis (= wimpers zijn gericht naar het oog)
· Negatieve invloed op cardiovasculair, respiratoir & locomotorisch stelsel
o Slaapapneu → vetkussen in hals oefent druk uit op farynx + overmatig vet in
abdomen duwt diafragma omhoog en dus druk op luchtwegen
· Hyperinsulinemie & insulineresistentie
· Osteo – arthrose van de ruggenwervels
→ gevolg: extreme pijn + achterhandsverlammingen
Korte termijn behandeling Lange termijn behandeling
Steroide ontstekingsremmers Ziekte is onomkeerbaar!!!
→ mindert de ontsteking → levenslange therapie /
euthanasie
· Klauwaandoeningen
o Reden: tekort aan beweging + ongeschikte ondergrond
o Onvoldoende afslijting → klauwen groeien door
o Behandeling: regelmatige controle + inkorten indien nodig
Preventie:
· Gemiddeld lichaamsgewicht (hangbuikvarken): 55 kg
· Ideale lichaamsconditie: ribben en ruggengraat niet zichtbaar, wel voelbaar
· Dagelijkse hoeveelheid voeder: 2 – 2,5% van lichaamsgewicht
· Samenstelling voeder:
o Max. 12% eiwitten
o Max. 2% vetten
o Max. 12 – 15% vezels
o VERBODEN INDIEN VOOR HUMANE CONSUMPTIE: voederen van
keukenafval en dierlijk afval
1.4. NIEUWE WERELD CAMELIDEN
· = Zuid Amerikaanse of kleine cameliden = lama en alpaca
· Alpaca herkauwt zijn voedsel wel, maar is geen herkauwer! → wordt wel een functionele
herkauwer genoemd
· Anatomische en fysiologische aanpassingen:
o Aanpassingen aan hypoxie:
▪ Natuurlijke omgeving = grote hoogten met lage luchtdruk:
▪ Gevolg: lage zuurstofgehalte in bloed (hypoxie) → kan leiden tot
hyperbarische hypoxie = pulmonale hypertensie (verhoogde bloeddruk t.h.v.
de longen)
▪ Genetische aanpassingen → pulmonale hypertensie komt niet meer voor
o Aanpassingen aan rode bloedcellen:
▪ Zo efficiënt mogelijk zuurstof opnemen + transporteren
▪ RBC hebben ovale vorm → groter contactoppervlakte
o Aanpassingen aan hematocriet:
▪ (hematocriet = aandeel rode bloedcellen in bloed)
▪ In zuurstofarm klimaat → in staat om hematocriet sterk te laten stijgen
▪ Hematocriet in België: 25 – 35% vs Hematocriet in hooggebergte: 55%
4
