INLEIDING BEDRIJFDSPSYCHOLOGIE
DOELSTELLLINGEN
- Inleiding tot het studie- en werkveld van de bedrijfspsychologie
o Personeelsbeleid = HR → rekrutering, selectie, ontwikkeling…
o Organisatiepsychologie = menselijke processen binnen organisaties
▪ Wat maakt dat bep werknemers meer/minder georganiseerd zijn?
▪ Hoe teams samentellen?
▪ Hoe goede leiders ontwikkelen?
▪ …
o Arbeidspsychologie = psychologie van het werk zelf → veiligheid, stress, gezondheid…
o Consumentenpsychologie = psychologische theorieën en toepassingen gebruiken om consumenten te gaan
informeren maar soms ook te beïnvloeden om producten te gaan kopen
▪ Wat zijn behoeften en attitudes van consumenten ten aanzien v/e bepaald merk of product en hoe
ku we psychologisch daarop inspelen om consumenten te sturen
Opm.: consumentenpsychologie traditioneel gezien geen onderdeel van arbeids- en organisatiepsychologie maar wel
aandacht aan geven omdat het zeer populair is → naam bedrijfspsychologie
- Interessant voor toekomstig psychologen want mensen die zicht goed/slecht voelen op het werk zullen zich thuis
ook goed/slecht voelen (en omgekeerd)
o “Work plays a central role in the development, expression, and maintenance of psychological health.”
o En voor andere zaken die we vaak in de praktijk horen
▪ ‘ik denk dat ik een burnout heb”
▪ “ik heb een toxisch leidinggevende”
▪ …
1
,H1: inleiding en situering van de arbeids- en organisatiepsychologie
“industrial-organization (I-O) psychology is one of the fastest-growing fields in science. It’s also one of the least well-
understood.”
- Niet verwonderlijk want bedrijfspsychologie gaat over hot-topics (burn-out, toxisch leiderschap..)
- Bedrijfspsycholoog is een hot job
o Zal voor meer dan 50% aangroeien in volgende eeuw
▪ Oorzaak = focus op werkplek: optimaliseren van teamwork, satisfactie en welzijn van werknemer
1. FUNCTIES VAN WERK
Wat zijn de functies van werk, waarom blijven mensen werken ook al zijn ze rijk?
1) Ritme en structuur
o Gevolg: probleem als mensen werkloos worden
Vb. ‘s nachts beginnen leven → neg spiraal
2) Verbondenheid met collectief doel
o lid wellen uitmaken van een organisatie
3) Sociale contacten
4) Bron van identiteit
o Cf. als we iemand nieuw leren kennen: ‘welke studie/werk doe je?’ → zegt iets over de persoon die we voor
ons hebben
o Cf. als iemand werkloos wordt
▪ Negatieve impact op mentaal en fysiek welzijn Nadelige effecten verdwijnen bij
▪ Stress, angst, depressie, risicogedrag vinden nieuwe job
o Studie over ontwikkeling van PH trekken over 15j (zie PH-psych.)
→ Resultaat: type beroep dat iemand doet heeft ook een impact op hoe die zijn PH ontwikkeld
= vb. van werk als bron van identiteit: wat we doen op$ons werk heeft invloed op wie we zijn als
persoon
5) Houdt ons actief en in beweging
➔ ZINVOL WERK = centrale plaats in het leven
o relevant en betekenisvol werk
o jezelf zijn, ideeën delen, passie en talenten ontwikkelen
o anderen helpen, dienst verlenen en verbondenheid
2. ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE?
- Zinvol werk is te belangrijk om niet uitgebreid aandacht aan te besteden vanuit organisatie
- Drie fundamentele principes
o Wetenschappelijke onderbouwing
▪ Vasthouden aan principes van methodologische en wetenschappelijke striktheid
• Kritische evaluatie en empirische evidentie
▪ Evidence based werken
• wat weten we in de wetenschap over de vraag die we hebben?
▪ Scientist practioner model
• bedrijfspsychologen in de praktijk stimuleren om zelf een mini-
onderzoek te doen over de vragen die ze hebben en de interventies die ze
willen doorvoeren
▪ uitdaging: om de zoveel tijd verschijnen er nieuwe ‘coachingfashions’ en ‘managementhypes’
→ kwaliteit en wetenschappelijk gehalte goed in de gaten houden!
2
, o Pragmatiek
▪ Discipline voor een deel vraag gestuurd → focus op het oplossen van bestaande problemen,
zaken die er in de praktijk toe doen
• Vb. hoe best telewerk organiseren / AI / burnout…
• uniek in vgl. met andere psychologische disciplines
o Voor mensen én organisatie
▪ Van tegengestelde belangen naar gemeenschappelijke belangen
Sterke wisselwerking tussen fundamentele en meer toegepaste disciplines in psychologie
- Vooral inzichten uit fundamentele psychologie die gebruikt worden in A&O (dikke pijl)
o Differentiële psychologie (verschillen ts. mensen) sterk gebruikt in selectiebeslissingen
o Soms ook wisselwerking in andere richting maar in mindere mate (dunne pijl)
▪ Eigen theorieën en principes exporteren naar andere delen van de fundamentele psychologie (
• Vb. werkstressmodellen
DEFINITIE
- bestudeerd de mens en zijn gedrag op werk alsook de organisaties
- Psy theorieën & wet. methode toegepast op actuele problemen binnen werksetting
- Begrijpen & optimaliseren vh functioneren v. ind., groepen & organisaties
Arbeidspsychologie ⟶ kenmerken v/h werk zelf & impact individu Centraal staat de mens & het gedrag in
Organisatiepsychologie ⟶ Begrijpen v/h gedrag gesteld in de organisatie een professionele situatie
Menselijk gedrag gericht op 2 complementaire activiteiten: produceren of consumeren
1) Producent = functioneren van de mens binnen de organisatie in de context van betaalde arbeid
2) Consument = die mens die het geproduceerde consumeert
- studie van economische gedragingen (bv. sparen / belastingsontduiking…)
- consumentenpsychologie: gedrag van individuele consumenten als potentiële kopers
→ consumentbenadering behoort in strikte zin niet tot arbeids- en organisatiepsychologie maar de natuurlijke link
tussen produceren en consumeren maakt wel dat er connecties zijn (theoretisch en methodologisch) tussen beide
benaderingen
3
, 3. HISTORISCHE ACHTERGROND
Geschiedenis +/- 100j oud
Wetenschappelijke bloei begin 20ste eeuw
- Wilhelm Wundt: eerste psychologisch labo (Leipzig)
o Ambitie om psychologie als wetenschappelijke discipline op zelfde niveau als harde wetensch. van toen
te krijgen
o Focus op fundamentele processen (aandacht, geheugen…) en wetenschappelijke methode
o Experimenteel onderzoek en introspectie
o Uit Labo een aantal studenten afgeleverd die échte grondleggers van A&O-psychologie worden
▪ Hugo Münsterberg:vVan experimentele psychologie naar toegepaste psychologie
• 1ste handboek A&O
▪ James McKeen Cattell: Impact van individuele verschillen (voordien werden deze
gedefinieerd als ‘ruis’)
▪ Walter Dill Scott; Walter Dycke Bingham: eerste grootschalige intelligentietesting
• Mensen ook in groep testen
▪ W. D. Scott: The Theory and Practice of Advertising + The Psychology of Advertising
• principes uit exp psychologie gebruiken om reclame (advertising) op punt te stellen
• = voorlopers van hedendaagse consumenten psychologie
- 4 kenmerken van deze vroege evolutie A&O
o Ontwikkeling en implementatie van vaardigheidstests
o Verhogen productiviteit en reduceren contraproductiviteit
o Onderling onafhankelijke subdisciplines (soms in competitie met elkaar
o Eensgezindheid dat klemtoon op ‘begrijpen van het individu moest liggen
▪ niet werkgroep, organisatie of zelfs de cultuur
Veranderend maatschappelijk beeld over de mens in arbeidssituatie
- Naast wetensch. evolutie ook een evolutie in de manier waarop men ging nadenken en interesse voor de relatie mens -
werkgever
o Voor 20ste eeuw = ‘periode nul’ waarin men het beeld had dat mens slaafs instructies van werkgever gaat volgen
o Daarna lange periode van rationeel economische mens
▪ Mensbeeld: mensen zijn van nature niet gemotiveerd om te gaan werken, ze zijn lui maar er zijn wel
principes mogelijk om hen te motiveren (rationeel en economisch van aard)
▪ !! Frederick Taylor (ingenieur)
• Eenpersoonsexperiment ‘the little Pennsylvanian Dutchman’
o Doel: Kleine immigrant prodcutiever maken (meer output) maar niet door deze te
gaan uitpersen maar door hem efficiënter te maken in zijn/haar
werkomstandigheden
o => scientific management (= Taylorisme): het werk opdelen in deeltaken die
makkelijk te standaardiseren zijn + precies meten hoelang ze erover doen om te
optimaliseren
▪ Focus op efficiëntie: productiever maar met minder inspanning
• “werk moet zo georganiseerd worden dat de natuurlijke luiheid
weinig kans krijgt”
▪ Frank en Lilian Gilberth: time and motion studies (human engineering)
• Vermoeidheid reduceren en productiviteit verhogen
• Bewegingen chronometreren
• Basis van de human engineering-beweging
4
DOELSTELLLINGEN
- Inleiding tot het studie- en werkveld van de bedrijfspsychologie
o Personeelsbeleid = HR → rekrutering, selectie, ontwikkeling…
o Organisatiepsychologie = menselijke processen binnen organisaties
▪ Wat maakt dat bep werknemers meer/minder georganiseerd zijn?
▪ Hoe teams samentellen?
▪ Hoe goede leiders ontwikkelen?
▪ …
o Arbeidspsychologie = psychologie van het werk zelf → veiligheid, stress, gezondheid…
o Consumentenpsychologie = psychologische theorieën en toepassingen gebruiken om consumenten te gaan
informeren maar soms ook te beïnvloeden om producten te gaan kopen
▪ Wat zijn behoeften en attitudes van consumenten ten aanzien v/e bepaald merk of product en hoe
ku we psychologisch daarop inspelen om consumenten te sturen
Opm.: consumentenpsychologie traditioneel gezien geen onderdeel van arbeids- en organisatiepsychologie maar wel
aandacht aan geven omdat het zeer populair is → naam bedrijfspsychologie
- Interessant voor toekomstig psychologen want mensen die zicht goed/slecht voelen op het werk zullen zich thuis
ook goed/slecht voelen (en omgekeerd)
o “Work plays a central role in the development, expression, and maintenance of psychological health.”
o En voor andere zaken die we vaak in de praktijk horen
▪ ‘ik denk dat ik een burnout heb”
▪ “ik heb een toxisch leidinggevende”
▪ …
1
,H1: inleiding en situering van de arbeids- en organisatiepsychologie
“industrial-organization (I-O) psychology is one of the fastest-growing fields in science. It’s also one of the least well-
understood.”
- Niet verwonderlijk want bedrijfspsychologie gaat over hot-topics (burn-out, toxisch leiderschap..)
- Bedrijfspsycholoog is een hot job
o Zal voor meer dan 50% aangroeien in volgende eeuw
▪ Oorzaak = focus op werkplek: optimaliseren van teamwork, satisfactie en welzijn van werknemer
1. FUNCTIES VAN WERK
Wat zijn de functies van werk, waarom blijven mensen werken ook al zijn ze rijk?
1) Ritme en structuur
o Gevolg: probleem als mensen werkloos worden
Vb. ‘s nachts beginnen leven → neg spiraal
2) Verbondenheid met collectief doel
o lid wellen uitmaken van een organisatie
3) Sociale contacten
4) Bron van identiteit
o Cf. als we iemand nieuw leren kennen: ‘welke studie/werk doe je?’ → zegt iets over de persoon die we voor
ons hebben
o Cf. als iemand werkloos wordt
▪ Negatieve impact op mentaal en fysiek welzijn Nadelige effecten verdwijnen bij
▪ Stress, angst, depressie, risicogedrag vinden nieuwe job
o Studie over ontwikkeling van PH trekken over 15j (zie PH-psych.)
→ Resultaat: type beroep dat iemand doet heeft ook een impact op hoe die zijn PH ontwikkeld
= vb. van werk als bron van identiteit: wat we doen op$ons werk heeft invloed op wie we zijn als
persoon
5) Houdt ons actief en in beweging
➔ ZINVOL WERK = centrale plaats in het leven
o relevant en betekenisvol werk
o jezelf zijn, ideeën delen, passie en talenten ontwikkelen
o anderen helpen, dienst verlenen en verbondenheid
2. ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE?
- Zinvol werk is te belangrijk om niet uitgebreid aandacht aan te besteden vanuit organisatie
- Drie fundamentele principes
o Wetenschappelijke onderbouwing
▪ Vasthouden aan principes van methodologische en wetenschappelijke striktheid
• Kritische evaluatie en empirische evidentie
▪ Evidence based werken
• wat weten we in de wetenschap over de vraag die we hebben?
▪ Scientist practioner model
• bedrijfspsychologen in de praktijk stimuleren om zelf een mini-
onderzoek te doen over de vragen die ze hebben en de interventies die ze
willen doorvoeren
▪ uitdaging: om de zoveel tijd verschijnen er nieuwe ‘coachingfashions’ en ‘managementhypes’
→ kwaliteit en wetenschappelijk gehalte goed in de gaten houden!
2
, o Pragmatiek
▪ Discipline voor een deel vraag gestuurd → focus op het oplossen van bestaande problemen,
zaken die er in de praktijk toe doen
• Vb. hoe best telewerk organiseren / AI / burnout…
• uniek in vgl. met andere psychologische disciplines
o Voor mensen én organisatie
▪ Van tegengestelde belangen naar gemeenschappelijke belangen
Sterke wisselwerking tussen fundamentele en meer toegepaste disciplines in psychologie
- Vooral inzichten uit fundamentele psychologie die gebruikt worden in A&O (dikke pijl)
o Differentiële psychologie (verschillen ts. mensen) sterk gebruikt in selectiebeslissingen
o Soms ook wisselwerking in andere richting maar in mindere mate (dunne pijl)
▪ Eigen theorieën en principes exporteren naar andere delen van de fundamentele psychologie (
• Vb. werkstressmodellen
DEFINITIE
- bestudeerd de mens en zijn gedrag op werk alsook de organisaties
- Psy theorieën & wet. methode toegepast op actuele problemen binnen werksetting
- Begrijpen & optimaliseren vh functioneren v. ind., groepen & organisaties
Arbeidspsychologie ⟶ kenmerken v/h werk zelf & impact individu Centraal staat de mens & het gedrag in
Organisatiepsychologie ⟶ Begrijpen v/h gedrag gesteld in de organisatie een professionele situatie
Menselijk gedrag gericht op 2 complementaire activiteiten: produceren of consumeren
1) Producent = functioneren van de mens binnen de organisatie in de context van betaalde arbeid
2) Consument = die mens die het geproduceerde consumeert
- studie van economische gedragingen (bv. sparen / belastingsontduiking…)
- consumentenpsychologie: gedrag van individuele consumenten als potentiële kopers
→ consumentbenadering behoort in strikte zin niet tot arbeids- en organisatiepsychologie maar de natuurlijke link
tussen produceren en consumeren maakt wel dat er connecties zijn (theoretisch en methodologisch) tussen beide
benaderingen
3
, 3. HISTORISCHE ACHTERGROND
Geschiedenis +/- 100j oud
Wetenschappelijke bloei begin 20ste eeuw
- Wilhelm Wundt: eerste psychologisch labo (Leipzig)
o Ambitie om psychologie als wetenschappelijke discipline op zelfde niveau als harde wetensch. van toen
te krijgen
o Focus op fundamentele processen (aandacht, geheugen…) en wetenschappelijke methode
o Experimenteel onderzoek en introspectie
o Uit Labo een aantal studenten afgeleverd die échte grondleggers van A&O-psychologie worden
▪ Hugo Münsterberg:vVan experimentele psychologie naar toegepaste psychologie
• 1ste handboek A&O
▪ James McKeen Cattell: Impact van individuele verschillen (voordien werden deze
gedefinieerd als ‘ruis’)
▪ Walter Dill Scott; Walter Dycke Bingham: eerste grootschalige intelligentietesting
• Mensen ook in groep testen
▪ W. D. Scott: The Theory and Practice of Advertising + The Psychology of Advertising
• principes uit exp psychologie gebruiken om reclame (advertising) op punt te stellen
• = voorlopers van hedendaagse consumenten psychologie
- 4 kenmerken van deze vroege evolutie A&O
o Ontwikkeling en implementatie van vaardigheidstests
o Verhogen productiviteit en reduceren contraproductiviteit
o Onderling onafhankelijke subdisciplines (soms in competitie met elkaar
o Eensgezindheid dat klemtoon op ‘begrijpen van het individu moest liggen
▪ niet werkgroep, organisatie of zelfs de cultuur
Veranderend maatschappelijk beeld over de mens in arbeidssituatie
- Naast wetensch. evolutie ook een evolutie in de manier waarop men ging nadenken en interesse voor de relatie mens -
werkgever
o Voor 20ste eeuw = ‘periode nul’ waarin men het beeld had dat mens slaafs instructies van werkgever gaat volgen
o Daarna lange periode van rationeel economische mens
▪ Mensbeeld: mensen zijn van nature niet gemotiveerd om te gaan werken, ze zijn lui maar er zijn wel
principes mogelijk om hen te motiveren (rationeel en economisch van aard)
▪ !! Frederick Taylor (ingenieur)
• Eenpersoonsexperiment ‘the little Pennsylvanian Dutchman’
o Doel: Kleine immigrant prodcutiever maken (meer output) maar niet door deze te
gaan uitpersen maar door hem efficiënter te maken in zijn/haar
werkomstandigheden
o => scientific management (= Taylorisme): het werk opdelen in deeltaken die
makkelijk te standaardiseren zijn + precies meten hoelang ze erover doen om te
optimaliseren
▪ Focus op efficiëntie: productiever maar met minder inspanning
• “werk moet zo georganiseerd worden dat de natuurlijke luiheid
weinig kans krijgt”
▪ Frank en Lilian Gilberth: time and motion studies (human engineering)
• Vermoeidheid reduceren en productiviteit verhogen
• Bewegingen chronometreren
• Basis van de human engineering-beweging
4
