Beweging 1
Inhoud
1 Ontwikkelingskansen van bewegingsopvoeding.............................................................................................3
2 Vlaamse situatie..............................................................................................................................................3
2.1 Decretale ontwikkelingsdoelen................................................................................................................3
2.1.1 Motorische competenties.................................................................................................................3
2.1.2 Gezonde en veilige levensstijl...........................................................................................................4
3 Een indeling voor speelkriebels.......................................................................................................................5
3.1 De speelkriebel: de ontwikkelingskans....................................................................................................5
3.2 Ontwikkelingskansen gelinkt aan spelen.................................................................................................5
3.3 Basisdidactiek...........................................................................................................................................7
3.3.1 Basisregels om te kunnen starten.....................................................................................................7
3.3.2 Afspraken maken...............................................................................................................................7
3.3.3 Lesopbouw........................................................................................................................................7
3.3.4 Het lesverloop: Stap voor stap strategie.........................................................................................10
4 Domeinen ontwikkelingskansen...................................................................................................................12
4.1 Lichaam in beweging aanvoelen en organiseren...................................................................................12
4.1.1 Evenwicht bewaren.........................................................................................................................14
4.1.2 Lichaamsbegrenzing aanvoelen, lichaamsdelen lokaliseren en bewegen......................................15
4.1.3 Via houdingen en bewegingen lichaamsassen aanvoelen..............................................................16
4.1.4 Motorische lateraliteit: symmetrie lichaam aanvoelen, voorkeurlichaamszijde gebruiken..........17
4.1.5 Snel reageren, bewegingen afremmen...........................................................................................17
4.1.6 Gedifferentieerd bewegen, bewegingen timen, spierspanning en energie doseren.....................18
4.1.7 Rust ervaren en ademhaling aanvoelen..........................................................................................18
4.2 Beweging afstemmen op ruimte............................................................................................................19
4.2.2 Plaats lokaliseren.............................................................................................................................21
4.2.3 Afstand inschatten..........................................................................................................................22
4.2.4 Richting kiezen................................................................................................................................23
4.2.5 Bewegingsbaan van personen of voorwerpen inschatten..............................................................24
4.3 Beweging afstemmen op tijd.................................................................................................................25
4.3.2 Tijdsduur aanvoelen........................................................................................................................26
4.3.3 Tempo aanvoelen............................................................................................................................27
4.3.4 Metrum en ritme aanvoelen...........................................................................................................28
4.3.5 Bewegingsvolgorde uitvoeren.........................................................................................................29
1
, 4.4 Fysieke fitheid ontwikkelen....................................................................................................................30
4.4.1 Snelheid en uithouding ontwikkelen..............................................................................................31
4.4.2 Kracht, spiersoepelheid en gewrichtsbeweeglijkheid ontwikkelen................................................32
4.5 Een positief zelfbeeld opbouwen en sociale vaardigheden ontwikkelen..............................................33
4.6 Zintuiglijke ontwikkeling.........................................................................................................................36
5 Ontwikkelingskansen in bewegingsspelen....................................................................................................38
5.1 Hoe voorzien we mogelijkheden om tot beter bewegen te komen?....................................................38
5.2 Twee opvattingen over motorisch leren................................................................................................39
5.3 Bewegingsuitdagingen en speelkriebels................................................................................................39
5.4 Hoe leren kinderen beter bewegen?.....................................................................................................40
5.4.1 10 sleutels om het motorisch leren te ondersteunen....................................................................40
6 Bewegingsvormen.........................................................................................................................................42
7 Beweging stimuleren met groot materiaal...................................................................................................44
7.1 Bewegingslandschap..............................................................................................................................44
7.1.1 Speeltuinsituatie..............................................................................................................................44
7.1.2 Doorlopende bewegingsomloop.....................................................................................................44
7.1.3 Onderbroken standenomloop.........................................................................................................45
8 Gebruik van groot materiaal.........................................................................................................................45
9 Gebruik van klein materiaal..........................................................................................................................48
9.1 Schema...................................................................................................................................................49
10 Over spelen..................................................................................................................................................51
10.1 Spelen en zoveel meer.........................................................................................................................51
10.1.1 Kenmerken van ‘spelen’................................................................................................................51
10.1.2 Exploreren, experimenteren, oefenen..........................................................................................52
10.2 Vrij bewegingsspel en bewegingsspelen met regels............................................................................53
10.3 Drie componenten van bewegingsspelen............................................................................................54
10.3.1 De speelkriebel..............................................................................................................................54
10.3.2 Het spelkader................................................................................................................................54
10.3.3 De regels........................................................................................................................................54
11 Praktijktips:..................................................................................................................................................55
2
,1 Ontwikkelingskansen van bewegingsopvoeding
Ontwikkelingskansen beschreven door de overheid als na te streven ontwikkelingsdoelen.
In bewegingsopvoeding beogen we voor kleuters dat ze tegelijkertijd handelen, denken, voelen en willen
een kind als totale persoon begrijpen én aanspreken via bewegingsactiviteiten met als doel
ontwikkeling op gang te brengen.
In de meeste landen staat de totaalontwikkeling van het kind op de eerste plaats in de leerplannen
Bewegingsopvoeding krijgt in bijna alle curricula een belangrijke plek beweging gebonden doelen goed
leren springen, handig klimmen en klauteren, snel reageren, eigen lichaam kennen, inspanning willen
leveren maar ook diverse domeinen van ontwikkeling zelfbeeld, sociaal functioneren door rekening met
elkaar te houden, taalontwikkeling bij een spelopdracht begrijpen, strategisch inzicht
Bewegen = doel en middel (kinderen leren beter en kunnen via bewegen breed ontwikkelen)
2 Vlaamse situatie
2.1 Decretale ontwikkelingsdoelen
Vlaamse overheid stelt de totaalontwikkeling voorop als centrale opdracht.
Elke activiteit van kleuters is een veelheid aan ontwikkelingsgebieden.
5 leergebieden:
- Lichamelijke opvoeding (bewegingsopvoeding)
- Taal
- Muzische vorming
- Wiskunde
- Wereldoriëntatie
Klemtoon op de samenhang
Ontwikkelingsdoelen lichamelijke opvoeding:
1. Motorische competenties
2. Gezonde en veilige levensstijl
3. Zelfconcept en sociaal functioneren
2.1.1 Motorische competenties
= juist en handig bewegen
Psychomotoriek = kennis, emoties en motivatie
- Gericht op groot motorische bewegingsvormen (vaardigheden) lopen, springen, duikelen
- Ontdekken de opbouw van het lichaam
- Leren hun lichaam kennen en gebruiken
- Bewegingen afstemmen op ruimte en tijd
- Vaardiger worden in oplossen van bewegingsproblemen
Verband: doorleefd en gedreven bewegen
3
, 2.1.2 Gezonde en veilige levensstijl
Werken aan de eigen gezondheid en veiligheid zorgt voor fysiek, psychisch en sociaal welbevinden
2 klemtonen:
- Fysieke fitheid: in staat zijn om matige tot intense lichamelijke inspanningen te leveren, opbouwen
uithouding, kracht, lenigheid en snelheid. Accent op graag actief bewegen
- Gezonde en veilige levensgewoontes: ontdekken hoe het lichaam werkt bij een fysieke inspanning
zweten, moe zijn, buiten adem zijn, voldoende water drinken, trui aantrekken als je stopt met bewegen
- Positief zelfconcept en sociaal functioneren: de lichaamstaal van anderen begrijpen en zichzelf al
bewegend uit te drukken. Al doende leert men rekening houden met de regels en afspraken. Kleuters
willen meestal dolgraag meedoen met bewegingsactiviteiten en wil zijn grenzen verlegen, hij is
gedreven en gemotiveerd.
o Kleuter die kan fietsen is gemotiveerd om te blijven fietsen om deze vaardigheid beter onder de knie
te krijgen boost in zijn zelfconcept
o Zelfconcept = het beeld dat iemand van zichzelf heeft (positieve lichaamservaringen, succesvolle
bewegingservaringen en responsieve, welwillende reacties van anderen op het lichamelijke zijn en
bewegen = cruciaal voor evenwichtige ontwikkeling van zelfconcept)
o Sociaal functioneren = bewegen is voor een kleuter een unieke kans om contact op te bouwen met
anderen. Hij leert lichaamstaal van anderen begrijpen en zichzelf al bewegend uit te drukken. Leert
rekening houden met regels en afspraken.
o Veilig bewegen:
Zelf veilig bewegen: voor de veiligheid van zichzelf de veiligheid van bewegingssituaties inschatten
rustig bewegen bij evenwichtssituaties, kiezen tussen van een muurtje kruipen of springen
Anderen niet in gevaar brengen niet duwen tegen kleuters die rechtstaan op een rolplank
omgaan met risico’s is de keerzijde van veiligheid. Blauwe plekken oplopen mag. Grenzen durven
verleggen en daarbij spanning voelen of vaststellen dat je iet niet durft = leerzaam
Als leerkracht de eigen angsten niet als maatstaf nemen en kleuters positief ondersteunen om
verantwoorde risico’s te nemen. Vanuit deze basishouding het gesprek aangaan over wat veilig is
en wat niet positief effect op risicocompetentie
4
Inhoud
1 Ontwikkelingskansen van bewegingsopvoeding.............................................................................................3
2 Vlaamse situatie..............................................................................................................................................3
2.1 Decretale ontwikkelingsdoelen................................................................................................................3
2.1.1 Motorische competenties.................................................................................................................3
2.1.2 Gezonde en veilige levensstijl...........................................................................................................4
3 Een indeling voor speelkriebels.......................................................................................................................5
3.1 De speelkriebel: de ontwikkelingskans....................................................................................................5
3.2 Ontwikkelingskansen gelinkt aan spelen.................................................................................................5
3.3 Basisdidactiek...........................................................................................................................................7
3.3.1 Basisregels om te kunnen starten.....................................................................................................7
3.3.2 Afspraken maken...............................................................................................................................7
3.3.3 Lesopbouw........................................................................................................................................7
3.3.4 Het lesverloop: Stap voor stap strategie.........................................................................................10
4 Domeinen ontwikkelingskansen...................................................................................................................12
4.1 Lichaam in beweging aanvoelen en organiseren...................................................................................12
4.1.1 Evenwicht bewaren.........................................................................................................................14
4.1.2 Lichaamsbegrenzing aanvoelen, lichaamsdelen lokaliseren en bewegen......................................15
4.1.3 Via houdingen en bewegingen lichaamsassen aanvoelen..............................................................16
4.1.4 Motorische lateraliteit: symmetrie lichaam aanvoelen, voorkeurlichaamszijde gebruiken..........17
4.1.5 Snel reageren, bewegingen afremmen...........................................................................................17
4.1.6 Gedifferentieerd bewegen, bewegingen timen, spierspanning en energie doseren.....................18
4.1.7 Rust ervaren en ademhaling aanvoelen..........................................................................................18
4.2 Beweging afstemmen op ruimte............................................................................................................19
4.2.2 Plaats lokaliseren.............................................................................................................................21
4.2.3 Afstand inschatten..........................................................................................................................22
4.2.4 Richting kiezen................................................................................................................................23
4.2.5 Bewegingsbaan van personen of voorwerpen inschatten..............................................................24
4.3 Beweging afstemmen op tijd.................................................................................................................25
4.3.2 Tijdsduur aanvoelen........................................................................................................................26
4.3.3 Tempo aanvoelen............................................................................................................................27
4.3.4 Metrum en ritme aanvoelen...........................................................................................................28
4.3.5 Bewegingsvolgorde uitvoeren.........................................................................................................29
1
, 4.4 Fysieke fitheid ontwikkelen....................................................................................................................30
4.4.1 Snelheid en uithouding ontwikkelen..............................................................................................31
4.4.2 Kracht, spiersoepelheid en gewrichtsbeweeglijkheid ontwikkelen................................................32
4.5 Een positief zelfbeeld opbouwen en sociale vaardigheden ontwikkelen..............................................33
4.6 Zintuiglijke ontwikkeling.........................................................................................................................36
5 Ontwikkelingskansen in bewegingsspelen....................................................................................................38
5.1 Hoe voorzien we mogelijkheden om tot beter bewegen te komen?....................................................38
5.2 Twee opvattingen over motorisch leren................................................................................................39
5.3 Bewegingsuitdagingen en speelkriebels................................................................................................39
5.4 Hoe leren kinderen beter bewegen?.....................................................................................................40
5.4.1 10 sleutels om het motorisch leren te ondersteunen....................................................................40
6 Bewegingsvormen.........................................................................................................................................42
7 Beweging stimuleren met groot materiaal...................................................................................................44
7.1 Bewegingslandschap..............................................................................................................................44
7.1.1 Speeltuinsituatie..............................................................................................................................44
7.1.2 Doorlopende bewegingsomloop.....................................................................................................44
7.1.3 Onderbroken standenomloop.........................................................................................................45
8 Gebruik van groot materiaal.........................................................................................................................45
9 Gebruik van klein materiaal..........................................................................................................................48
9.1 Schema...................................................................................................................................................49
10 Over spelen..................................................................................................................................................51
10.1 Spelen en zoveel meer.........................................................................................................................51
10.1.1 Kenmerken van ‘spelen’................................................................................................................51
10.1.2 Exploreren, experimenteren, oefenen..........................................................................................52
10.2 Vrij bewegingsspel en bewegingsspelen met regels............................................................................53
10.3 Drie componenten van bewegingsspelen............................................................................................54
10.3.1 De speelkriebel..............................................................................................................................54
10.3.2 Het spelkader................................................................................................................................54
10.3.3 De regels........................................................................................................................................54
11 Praktijktips:..................................................................................................................................................55
2
,1 Ontwikkelingskansen van bewegingsopvoeding
Ontwikkelingskansen beschreven door de overheid als na te streven ontwikkelingsdoelen.
In bewegingsopvoeding beogen we voor kleuters dat ze tegelijkertijd handelen, denken, voelen en willen
een kind als totale persoon begrijpen én aanspreken via bewegingsactiviteiten met als doel
ontwikkeling op gang te brengen.
In de meeste landen staat de totaalontwikkeling van het kind op de eerste plaats in de leerplannen
Bewegingsopvoeding krijgt in bijna alle curricula een belangrijke plek beweging gebonden doelen goed
leren springen, handig klimmen en klauteren, snel reageren, eigen lichaam kennen, inspanning willen
leveren maar ook diverse domeinen van ontwikkeling zelfbeeld, sociaal functioneren door rekening met
elkaar te houden, taalontwikkeling bij een spelopdracht begrijpen, strategisch inzicht
Bewegen = doel en middel (kinderen leren beter en kunnen via bewegen breed ontwikkelen)
2 Vlaamse situatie
2.1 Decretale ontwikkelingsdoelen
Vlaamse overheid stelt de totaalontwikkeling voorop als centrale opdracht.
Elke activiteit van kleuters is een veelheid aan ontwikkelingsgebieden.
5 leergebieden:
- Lichamelijke opvoeding (bewegingsopvoeding)
- Taal
- Muzische vorming
- Wiskunde
- Wereldoriëntatie
Klemtoon op de samenhang
Ontwikkelingsdoelen lichamelijke opvoeding:
1. Motorische competenties
2. Gezonde en veilige levensstijl
3. Zelfconcept en sociaal functioneren
2.1.1 Motorische competenties
= juist en handig bewegen
Psychomotoriek = kennis, emoties en motivatie
- Gericht op groot motorische bewegingsvormen (vaardigheden) lopen, springen, duikelen
- Ontdekken de opbouw van het lichaam
- Leren hun lichaam kennen en gebruiken
- Bewegingen afstemmen op ruimte en tijd
- Vaardiger worden in oplossen van bewegingsproblemen
Verband: doorleefd en gedreven bewegen
3
, 2.1.2 Gezonde en veilige levensstijl
Werken aan de eigen gezondheid en veiligheid zorgt voor fysiek, psychisch en sociaal welbevinden
2 klemtonen:
- Fysieke fitheid: in staat zijn om matige tot intense lichamelijke inspanningen te leveren, opbouwen
uithouding, kracht, lenigheid en snelheid. Accent op graag actief bewegen
- Gezonde en veilige levensgewoontes: ontdekken hoe het lichaam werkt bij een fysieke inspanning
zweten, moe zijn, buiten adem zijn, voldoende water drinken, trui aantrekken als je stopt met bewegen
- Positief zelfconcept en sociaal functioneren: de lichaamstaal van anderen begrijpen en zichzelf al
bewegend uit te drukken. Al doende leert men rekening houden met de regels en afspraken. Kleuters
willen meestal dolgraag meedoen met bewegingsactiviteiten en wil zijn grenzen verlegen, hij is
gedreven en gemotiveerd.
o Kleuter die kan fietsen is gemotiveerd om te blijven fietsen om deze vaardigheid beter onder de knie
te krijgen boost in zijn zelfconcept
o Zelfconcept = het beeld dat iemand van zichzelf heeft (positieve lichaamservaringen, succesvolle
bewegingservaringen en responsieve, welwillende reacties van anderen op het lichamelijke zijn en
bewegen = cruciaal voor evenwichtige ontwikkeling van zelfconcept)
o Sociaal functioneren = bewegen is voor een kleuter een unieke kans om contact op te bouwen met
anderen. Hij leert lichaamstaal van anderen begrijpen en zichzelf al bewegend uit te drukken. Leert
rekening houden met regels en afspraken.
o Veilig bewegen:
Zelf veilig bewegen: voor de veiligheid van zichzelf de veiligheid van bewegingssituaties inschatten
rustig bewegen bij evenwichtssituaties, kiezen tussen van een muurtje kruipen of springen
Anderen niet in gevaar brengen niet duwen tegen kleuters die rechtstaan op een rolplank
omgaan met risico’s is de keerzijde van veiligheid. Blauwe plekken oplopen mag. Grenzen durven
verleggen en daarbij spanning voelen of vaststellen dat je iet niet durft = leerzaam
Als leerkracht de eigen angsten niet als maatstaf nemen en kleuters positief ondersteunen om
verantwoorde risico’s te nemen. Vanuit deze basishouding het gesprek aangaan over wat veilig is
en wat niet positief effect op risicocompetentie
4
