SAMENVATTING GESCHIEDENIS VAN
DE INTERNATIONALE POLITIEK
DE WEENSE ORDE (LES 1)
HET CONGRES VAN WENEN (1814-1815)
EUROPA ROND 1780
VOORGESCHIEDENIS 18DE EEUW
- MACHTSEVENWICHT
o Centraal in 18de-eeuwse denken
o Geen enkele staat in Europa mocht te machtig worden: 5 grootmachten
(Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Pruisen, Rusland, Oostenrijk)
o Verwerpen van het idee van “monarchie universelle”
o Harde realiteit: oorlog, wisselende coalities, uitwisselen van territorium
o Cfr. Poolse deling
o
1
,FRANSE REVOLUTIE EN OORLOGEN
- Omverwerpen van Franse monarchie
o Revolutionaire terreur
o Revolutionaire en napoleontische expansie
- Resultaat: destabilisering
o Bedreiging van positie en leven vorsten en adel
o verbreking van machtsevenwicht
- Wenen is hier een reactie op
INTELLECTUELE BRONNEN VAN WEENSE REGELING
- Machtsevenwichtsdenken
o Frankrijk moet ingedamd worden
o Ook vrees voor al te grote macht van Rusland
o Tegelijk besef dat machtsevenwicht niet van zelf tot stand komt.
o Vandaar: Nood tot samenwerking en overleg tussen grootmachten
- Conservatief legitimisme
- Principe van dynastische legimitimiteit
- bv. Edmund Burke
o Bespiegeling over de revolutie in Frankrijk (1790)
o Verwerpt revolutionair geweld
o want ondermijnt bestaande organische gegroeide samenleving niet
o Belang van religie
o Belang van monarchie
- Vredesplannen
- Bv. Immanuel Kant Zum Ewigen Frieden (1798)
o Idee van ‘federatie’ van democratische staten
o samenwerking om vrede te bewaren
o verwerpen van rauw machtsevenwicht
o eigenbelang overstijgen
NAAR HET CONGRES VAN WENEN
- Intens diplomatiek topoverleg
o Dit is nieuw
o Vertegenwoordigers van de vijf grootmachten zijn maanden/jaren samen tijdens
de opmars naar Parijs en in Wenen
- Besef tot noodzaak van samenwerking,
o Transformation of European Politics (Schroeder)
- Grootmachten krijgen een centrale rol
o Ook in toekomst samewerken voor stabiliteit in Europa
UITGANGSPUNTEN CONGRES VAN WENEN
- Gemeenschappelijk: ‘Restauratie’
o Binnenlands: Herstel van dynastische legitimiteit
2
, o Internationaal: Herstel van het machtsevenwicht
o Als de twee botsen: compensatie
- Men weet dat men niet alles kan terugschroeven
o bv. Code Napoléon
o bv territoriale regeling in Duitsland
o bv. grondwetten in individuele staten
- Invloed van Verlichtingsdenken:
o Oorlog vermijden (ook oorlogsmoeheid na Napoleon)
o Bv. Alexander Rusland:
▪ al in 1804 ideeën over herorganisatie van Europa op nationale, liberale en
constitutionele basis; Europese confederatie, enz…
o State Papers van Pitt (GB) (1804):
▪ territoriaal machtsevenwicht en
▪ concert van grootmachten
MACHTSVERHOUDINGEN
- TWEE ECHTE GROTE SPELERS
o Groot-Brittannië en Rusland:
▪ Zijn de twee machtigste staten
▪ Flanknaties
▪ Hun belangen wegen zwaar door
- DRIE KLEINERE SPELERS
o Oostenrijk, Pruisen en Frankrijk
TWEE ECHT GROTE SPELERS
- Groot-Brittannië
o Grootste zeemacht
o Financier van de oorlog
o Breidde zijn koloniaal rijk aanzienlijk uit
o Wil machtsevenwicht in Europa om zich op handel en kolonies te concentreren
▪ In UK is er een zeker isolationisme
- Rusland
o Grootste landmacht, grootste troepenmacht
o Wil leidende rol in Europa
▪ “Rusland heeft doorslaggevende rol gespeeld in oorlog en moet beloond
worden”
o Alexander I was ambitieus en idealistisch
▪ Droomde bv. van relatief democratisch Polen
▪ vredessysteem in Europa
o territoriale baten consolideren (o.a. Finland, Bessarabië en Polen)
DRIE KLEINERE SPELERS
- Frankrijk
o Franse rol in Europa moet terug erkend worden
3
, o Voorstander machtsevenwicht
▪ Vreest te machtig Pruisen
- dynastieke legitimiteit
o Frans territorium zo groot mogelijk
o Invloed in Italië (- Oost.) en Spanje (- GB)
DRIE KLEINERE SPELERS
- Oostenrijk
o Kwetsbaar, zowel intern (multi-etnisch) als extern (centraal gelegen)
o Vreest vooral Russische macht en democratie
o Rivaliseert met Pruisen over leiderschap in Duitse gebieden
o Nadruk op machtsevenwicht en dynastieke legitimiteit
- Pruisen
o Uitermate zwak
o Kwetsbaar voor zowel Frankrijk als Rusland
o Vrees voor Frankrijk: Pruisen en Duitsers in het algemeen willen het verzwakt
zien
o Wil gebiedsuitbreiding ten koste van kleine Duitse vorstendommen en Frankrijk
o Rivaliseert met Oostenrijk in Duitsland
- Dilemma in Duitse gebieden:
o Te zwak Duitsland : gevaar van Franse expansie
o Te sterk (eventueel verenigd) Duitsland: gevaar voor machtsevenwicht in
Europa,
o Metternich wil geen sterk verenigd Duitsland
▪ moeilijk voor veelvolkerenstaat Oostenrijk
HET CONGRES VAN WENEN ZELF
- Veel was al vooraf beslist
o (bv. Franse grenzen)
- Belangrijke beslissingen werden genomen door ‘grote vijf’
o De rest werd bezig gehouden
o Of in specifieke commissies (bv. Duitsland)
o Grootmachten eigen zich eindbeslissingen toe
- Spanningen vooral over Pools-Saksische kwestie
o Dreiging van oorlog
o Tegenstelling tussen: VK, FR en Oost - Rusland en Pruisen
o Eindigt op compromis
WEENSE REGELING
- Vastgelegd in 5 verdragen (tussen maart 1814 en november 1815)
o Verdrag van Chaumont
o Eerste Verdrag van Parijs
o de Slotakte van Wenen (9 juni 1815)
o de Heilige Alliantie
4
DE INTERNATIONALE POLITIEK
DE WEENSE ORDE (LES 1)
HET CONGRES VAN WENEN (1814-1815)
EUROPA ROND 1780
VOORGESCHIEDENIS 18DE EEUW
- MACHTSEVENWICHT
o Centraal in 18de-eeuwse denken
o Geen enkele staat in Europa mocht te machtig worden: 5 grootmachten
(Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Pruisen, Rusland, Oostenrijk)
o Verwerpen van het idee van “monarchie universelle”
o Harde realiteit: oorlog, wisselende coalities, uitwisselen van territorium
o Cfr. Poolse deling
o
1
,FRANSE REVOLUTIE EN OORLOGEN
- Omverwerpen van Franse monarchie
o Revolutionaire terreur
o Revolutionaire en napoleontische expansie
- Resultaat: destabilisering
o Bedreiging van positie en leven vorsten en adel
o verbreking van machtsevenwicht
- Wenen is hier een reactie op
INTELLECTUELE BRONNEN VAN WEENSE REGELING
- Machtsevenwichtsdenken
o Frankrijk moet ingedamd worden
o Ook vrees voor al te grote macht van Rusland
o Tegelijk besef dat machtsevenwicht niet van zelf tot stand komt.
o Vandaar: Nood tot samenwerking en overleg tussen grootmachten
- Conservatief legitimisme
- Principe van dynastische legimitimiteit
- bv. Edmund Burke
o Bespiegeling over de revolutie in Frankrijk (1790)
o Verwerpt revolutionair geweld
o want ondermijnt bestaande organische gegroeide samenleving niet
o Belang van religie
o Belang van monarchie
- Vredesplannen
- Bv. Immanuel Kant Zum Ewigen Frieden (1798)
o Idee van ‘federatie’ van democratische staten
o samenwerking om vrede te bewaren
o verwerpen van rauw machtsevenwicht
o eigenbelang overstijgen
NAAR HET CONGRES VAN WENEN
- Intens diplomatiek topoverleg
o Dit is nieuw
o Vertegenwoordigers van de vijf grootmachten zijn maanden/jaren samen tijdens
de opmars naar Parijs en in Wenen
- Besef tot noodzaak van samenwerking,
o Transformation of European Politics (Schroeder)
- Grootmachten krijgen een centrale rol
o Ook in toekomst samewerken voor stabiliteit in Europa
UITGANGSPUNTEN CONGRES VAN WENEN
- Gemeenschappelijk: ‘Restauratie’
o Binnenlands: Herstel van dynastische legitimiteit
2
, o Internationaal: Herstel van het machtsevenwicht
o Als de twee botsen: compensatie
- Men weet dat men niet alles kan terugschroeven
o bv. Code Napoléon
o bv territoriale regeling in Duitsland
o bv. grondwetten in individuele staten
- Invloed van Verlichtingsdenken:
o Oorlog vermijden (ook oorlogsmoeheid na Napoleon)
o Bv. Alexander Rusland:
▪ al in 1804 ideeën over herorganisatie van Europa op nationale, liberale en
constitutionele basis; Europese confederatie, enz…
o State Papers van Pitt (GB) (1804):
▪ territoriaal machtsevenwicht en
▪ concert van grootmachten
MACHTSVERHOUDINGEN
- TWEE ECHTE GROTE SPELERS
o Groot-Brittannië en Rusland:
▪ Zijn de twee machtigste staten
▪ Flanknaties
▪ Hun belangen wegen zwaar door
- DRIE KLEINERE SPELERS
o Oostenrijk, Pruisen en Frankrijk
TWEE ECHT GROTE SPELERS
- Groot-Brittannië
o Grootste zeemacht
o Financier van de oorlog
o Breidde zijn koloniaal rijk aanzienlijk uit
o Wil machtsevenwicht in Europa om zich op handel en kolonies te concentreren
▪ In UK is er een zeker isolationisme
- Rusland
o Grootste landmacht, grootste troepenmacht
o Wil leidende rol in Europa
▪ “Rusland heeft doorslaggevende rol gespeeld in oorlog en moet beloond
worden”
o Alexander I was ambitieus en idealistisch
▪ Droomde bv. van relatief democratisch Polen
▪ vredessysteem in Europa
o territoriale baten consolideren (o.a. Finland, Bessarabië en Polen)
DRIE KLEINERE SPELERS
- Frankrijk
o Franse rol in Europa moet terug erkend worden
3
, o Voorstander machtsevenwicht
▪ Vreest te machtig Pruisen
- dynastieke legitimiteit
o Frans territorium zo groot mogelijk
o Invloed in Italië (- Oost.) en Spanje (- GB)
DRIE KLEINERE SPELERS
- Oostenrijk
o Kwetsbaar, zowel intern (multi-etnisch) als extern (centraal gelegen)
o Vreest vooral Russische macht en democratie
o Rivaliseert met Pruisen over leiderschap in Duitse gebieden
o Nadruk op machtsevenwicht en dynastieke legitimiteit
- Pruisen
o Uitermate zwak
o Kwetsbaar voor zowel Frankrijk als Rusland
o Vrees voor Frankrijk: Pruisen en Duitsers in het algemeen willen het verzwakt
zien
o Wil gebiedsuitbreiding ten koste van kleine Duitse vorstendommen en Frankrijk
o Rivaliseert met Oostenrijk in Duitsland
- Dilemma in Duitse gebieden:
o Te zwak Duitsland : gevaar van Franse expansie
o Te sterk (eventueel verenigd) Duitsland: gevaar voor machtsevenwicht in
Europa,
o Metternich wil geen sterk verenigd Duitsland
▪ moeilijk voor veelvolkerenstaat Oostenrijk
HET CONGRES VAN WENEN ZELF
- Veel was al vooraf beslist
o (bv. Franse grenzen)
- Belangrijke beslissingen werden genomen door ‘grote vijf’
o De rest werd bezig gehouden
o Of in specifieke commissies (bv. Duitsland)
o Grootmachten eigen zich eindbeslissingen toe
- Spanningen vooral over Pools-Saksische kwestie
o Dreiging van oorlog
o Tegenstelling tussen: VK, FR en Oost - Rusland en Pruisen
o Eindigt op compromis
WEENSE REGELING
- Vastgelegd in 5 verdragen (tussen maart 1814 en november 1815)
o Verdrag van Chaumont
o Eerste Verdrag van Parijs
o de Slotakte van Wenen (9 juni 1815)
o de Heilige Alliantie
4
