Samenvatting Cariologie
Inleiding
Gestegen gezondheidswaarde
➔ Deze generatie sport meer, gezond eten, …
FDI = Fédération Dentaire Internationale
• Internationale instelling
• Stelt dat mondgezondheid belangrijk is voor de algemene gezondheid
• Taak van de tandarts om dit ook aan patiënten mee te geven
De last van orale ziekten
• De 4de duurste ziekte om te behandelen
• Caries treft de meeste volwassenen en 60-90% van de kinderen
• Parodontitis is een belangrijke oorzaak van tandverlies
o Vroegtijdig tandverlies kan leiden tot dementie en cognitieve problemen
• Mondkanker is 8ste meest voorkomende kanker en de duurste voor behandeling
• Orale infectie is gerelateerd aan veel systematische aandoeningen
• Mondhygiëne is duur
o In België geen drinkwaterfluoridering omdat iedereen toegang heeft tot
preventieve maatregelen
o Wel nodig in ontwikkelingslanden
The tooth death spiral
• Altijd minimaal invasief proberen werken
1. Vb. Vermijden van te boren
▪ 1- Zwarte groeven = gestopte caries
▪ 2- willen mooier: boren voor vulling
▪ 3- vulling
▪ 4- caries ontstaat onder de vulling
▪ 5- Kanaalbehandeling nodig door grootte caviteit, kan opnieuw
caries
▪ 6- kroon nodig voor versterking
▪ 7- caries kan ontstaan onder de kroon
▪ 8- tand moet eruit getrokken worden
▪ 9- eventuele plaatsing implantaat
2. Kon allemaal vermeden worden!!
3. Niet boren op een inactieve caries
,Toename van de mondgezondheidswaarde
• Vroeger → extensie voor preventie: boren om caries te vermijden
• Nu → minimaal invasieve tandheelkunde: alles doen om boren te vermijden
• Minimale interventie:
1. Risicofactoren identificeren
2. Herhaling van de risicofactoren voorkomen
3. Cariesdiagnose en behandeling indien van toepassing
4. Controle volgens de risicofactoren
Professionele tevredenheid
➢ Bevorderen van mondgezondheid voor betere kwaliteit van leven is onze
belangrijkste verantwoordelijkheid t.o.v. onze patiënten
Tandstructuur: de basiskennis
Glazuur
• Meest gemineraliseerde weefsel: 96% hydroxyapatiet
• Niet-vitale en ongevoelige structuur
• Geen regeneratieve eigenschappen
• Doorlatend voor ionische uitwisseling tussen glazuur en mondholte
Dentine
• 70% anorganisch materiaal, 20% organisch materiaal, 10% water
o Anorganisch materiaal: hydroxyapatiet
o Organisch materiaal: collageen type I
• Gemineraliseerd, elastisch en avasculair weefsel
o Elasticiteit goed om te shock van bijten op te vangen en het glazuur niet te
laten afbreken
• Omsluit de centrale pulpakamer → intiem contact
o Dentine-pulpa complex
o Zorgt voor gevoeligheid
• Permeabel door tubuli
o Over de gehele dikte
o Bevat cytoplasmatische verlengingen van odontoblasten
• Constante vorming en regeneratiecapaciteit
o Door de odontoblasten
Pulpa
• Als eenheid met het dentine beschouwd: dentine-pulpa complex
• Functies pulpa:
, o Vormend → produceert dentine
o Voedzaam → voedt het avasculaire dentine
o Beschermend → draagt zenuwen die het dentine gevoeligheid geeft
o Herstellend → kan nieuw dentine produceren
Ondersteunende weefsels
→ Zorgen voor de verbinding van de tand met de kaak:
→ Alveolaire bot + Parodontaal ligament + Cementum —> beschermd door gingiva
• Cementum
o Hard, gemineraliseerd, avasculair weefsel
o Bedekt de wortels van de tand
o Fixatie tand via PDL
o Regeneratieve functie
• Parodontaal ligament (PDL)
o Bindweefsel tussen tand en alveolaire bot
o Werkt als schokdemper
o Ook sensorische functie
▪ Vb. beseffen als tanden elkaar raken
Vb. Bij dieren zoals haaien (submammalian)
• Tanden zijn direct verbonden met het alveolaire bot
• Deze tanden breken vaak bij normale functie
• Hierdoor zal er een constante aanmaak van dentitie zijn
• Bij zoogdieren hebben we PDL dat dient als schokdemper
Radiografie voor cariësdiagnose
• Röntgenstralen
• Vorming van 2D beeld op basis van superpositie
• Radiopaak en radiolucent op basis van densiteit
o Radiopaak
▪ Meer dens en gemineraliseerde structuren
▪ Blokkeren de stralen
▪ Op X-ray als witte gebieden
▪ Vb. Glazuur
o Radiolucent
▪ Minder dens en structuren zonder mineralen
▪ Laten de stralen erdoor
▪ Op X-ray als donkere gebieden
▪ Vb. Pulpa
, • Cariesdiagnose
o Donker plekje in het glazuur → radiolucent → caries
o Kleine densiteit want hoge porositeit, want niet meer zo gemineraliseerd
Embryologie, histologie en tandontwikkeling
Tandontwikkeling: embryonale fase
• Ontstaan uit ectodermale oorsprong uit neurale lijst mesenchym
o Wel bloedvaten van mesodermale oorsprong
• Verschillende fasen in tandontwikkeling:
o Initiatie
▪ Na 37 dagen vormt dentale lamina
o Morfogenese
▪ Knop fase
▪ Kap fase
▪ Bel fase
• Cellen gaan differentiëren en glazuur en dentine produceren
• Mineralisatie begint
o Differentiatie en mineralisatie
o Wortelvorming en eruptie
• Signaalmoleculen induceren de histologische modificaties
Ontwikkeling blijvende tand:
• Knop vormt van dentale lamina = melktand
o 6-8 weken
• Op dezelfde manier blijvend gebit
o Dorsale knop op dentale lamina
o Week 20 in utero – 10 maand
o Voor 3e molaren vanaf 5 jaar
• Alleen aantasting door fluorosis mogelijk als de kroon nog niet volledig gevormd
Morfogenese:
• Knop fase
o Proliferatie van epitheliale knoppen
• Kap fase
o Verdere proliferatie
o Vorming glazuurorgaan, dentale papil, dentale follikel
▪ = Dentale orgaan
▪ Dentale papil gevormd door ectomesenchymale cellen
Inleiding
Gestegen gezondheidswaarde
➔ Deze generatie sport meer, gezond eten, …
FDI = Fédération Dentaire Internationale
• Internationale instelling
• Stelt dat mondgezondheid belangrijk is voor de algemene gezondheid
• Taak van de tandarts om dit ook aan patiënten mee te geven
De last van orale ziekten
• De 4de duurste ziekte om te behandelen
• Caries treft de meeste volwassenen en 60-90% van de kinderen
• Parodontitis is een belangrijke oorzaak van tandverlies
o Vroegtijdig tandverlies kan leiden tot dementie en cognitieve problemen
• Mondkanker is 8ste meest voorkomende kanker en de duurste voor behandeling
• Orale infectie is gerelateerd aan veel systematische aandoeningen
• Mondhygiëne is duur
o In België geen drinkwaterfluoridering omdat iedereen toegang heeft tot
preventieve maatregelen
o Wel nodig in ontwikkelingslanden
The tooth death spiral
• Altijd minimaal invasief proberen werken
1. Vb. Vermijden van te boren
▪ 1- Zwarte groeven = gestopte caries
▪ 2- willen mooier: boren voor vulling
▪ 3- vulling
▪ 4- caries ontstaat onder de vulling
▪ 5- Kanaalbehandeling nodig door grootte caviteit, kan opnieuw
caries
▪ 6- kroon nodig voor versterking
▪ 7- caries kan ontstaan onder de kroon
▪ 8- tand moet eruit getrokken worden
▪ 9- eventuele plaatsing implantaat
2. Kon allemaal vermeden worden!!
3. Niet boren op een inactieve caries
,Toename van de mondgezondheidswaarde
• Vroeger → extensie voor preventie: boren om caries te vermijden
• Nu → minimaal invasieve tandheelkunde: alles doen om boren te vermijden
• Minimale interventie:
1. Risicofactoren identificeren
2. Herhaling van de risicofactoren voorkomen
3. Cariesdiagnose en behandeling indien van toepassing
4. Controle volgens de risicofactoren
Professionele tevredenheid
➢ Bevorderen van mondgezondheid voor betere kwaliteit van leven is onze
belangrijkste verantwoordelijkheid t.o.v. onze patiënten
Tandstructuur: de basiskennis
Glazuur
• Meest gemineraliseerde weefsel: 96% hydroxyapatiet
• Niet-vitale en ongevoelige structuur
• Geen regeneratieve eigenschappen
• Doorlatend voor ionische uitwisseling tussen glazuur en mondholte
Dentine
• 70% anorganisch materiaal, 20% organisch materiaal, 10% water
o Anorganisch materiaal: hydroxyapatiet
o Organisch materiaal: collageen type I
• Gemineraliseerd, elastisch en avasculair weefsel
o Elasticiteit goed om te shock van bijten op te vangen en het glazuur niet te
laten afbreken
• Omsluit de centrale pulpakamer → intiem contact
o Dentine-pulpa complex
o Zorgt voor gevoeligheid
• Permeabel door tubuli
o Over de gehele dikte
o Bevat cytoplasmatische verlengingen van odontoblasten
• Constante vorming en regeneratiecapaciteit
o Door de odontoblasten
Pulpa
• Als eenheid met het dentine beschouwd: dentine-pulpa complex
• Functies pulpa:
, o Vormend → produceert dentine
o Voedzaam → voedt het avasculaire dentine
o Beschermend → draagt zenuwen die het dentine gevoeligheid geeft
o Herstellend → kan nieuw dentine produceren
Ondersteunende weefsels
→ Zorgen voor de verbinding van de tand met de kaak:
→ Alveolaire bot + Parodontaal ligament + Cementum —> beschermd door gingiva
• Cementum
o Hard, gemineraliseerd, avasculair weefsel
o Bedekt de wortels van de tand
o Fixatie tand via PDL
o Regeneratieve functie
• Parodontaal ligament (PDL)
o Bindweefsel tussen tand en alveolaire bot
o Werkt als schokdemper
o Ook sensorische functie
▪ Vb. beseffen als tanden elkaar raken
Vb. Bij dieren zoals haaien (submammalian)
• Tanden zijn direct verbonden met het alveolaire bot
• Deze tanden breken vaak bij normale functie
• Hierdoor zal er een constante aanmaak van dentitie zijn
• Bij zoogdieren hebben we PDL dat dient als schokdemper
Radiografie voor cariësdiagnose
• Röntgenstralen
• Vorming van 2D beeld op basis van superpositie
• Radiopaak en radiolucent op basis van densiteit
o Radiopaak
▪ Meer dens en gemineraliseerde structuren
▪ Blokkeren de stralen
▪ Op X-ray als witte gebieden
▪ Vb. Glazuur
o Radiolucent
▪ Minder dens en structuren zonder mineralen
▪ Laten de stralen erdoor
▪ Op X-ray als donkere gebieden
▪ Vb. Pulpa
, • Cariesdiagnose
o Donker plekje in het glazuur → radiolucent → caries
o Kleine densiteit want hoge porositeit, want niet meer zo gemineraliseerd
Embryologie, histologie en tandontwikkeling
Tandontwikkeling: embryonale fase
• Ontstaan uit ectodermale oorsprong uit neurale lijst mesenchym
o Wel bloedvaten van mesodermale oorsprong
• Verschillende fasen in tandontwikkeling:
o Initiatie
▪ Na 37 dagen vormt dentale lamina
o Morfogenese
▪ Knop fase
▪ Kap fase
▪ Bel fase
• Cellen gaan differentiëren en glazuur en dentine produceren
• Mineralisatie begint
o Differentiatie en mineralisatie
o Wortelvorming en eruptie
• Signaalmoleculen induceren de histologische modificaties
Ontwikkeling blijvende tand:
• Knop vormt van dentale lamina = melktand
o 6-8 weken
• Op dezelfde manier blijvend gebit
o Dorsale knop op dentale lamina
o Week 20 in utero – 10 maand
o Voor 3e molaren vanaf 5 jaar
• Alleen aantasting door fluorosis mogelijk als de kroon nog niet volledig gevormd
Morfogenese:
• Knop fase
o Proliferatie van epitheliale knoppen
• Kap fase
o Verdere proliferatie
o Vorming glazuurorgaan, dentale papil, dentale follikel
▪ = Dentale orgaan
▪ Dentale papil gevormd door ectomesenchymale cellen
