Inhoud
1. Basis processen van de groepsdynamica ................................................................................................. 3
1.1 Introductie ......................................................................................................................................... 3
1.2 Fenomenologie van groepen .............................................................................................................. 3
1.2.1 Definitie ...................................................................................................................................... 3
1.2.2 Waarom groepen?....................................................................................................................... 3
1.2.3 Groepstypes, groepsverenigdheid (entitativity) en groepsfuncties ............................................... 3
1.3 Individuen in groepen: het individuele level van analyse .................................................................... 4
1.3.1 Lid worden van een groep ........................................................................................................... 5
1.3.2 Een groep verlaten ...................................................................................................................... 5
1.4 Groepsontwikkeling en -structuur: het groepslevel van analyse.......................................................... 6
1.4.1 Groepsontwikkeling..................................................................................................................... 6
1.4.2 Gelijkenissen: normen, gedeelde cognitie en cohesie .................................................................. 6
1.4.3 Verschillen: statussen en rollen ................................................................................................... 7
1.5 Groepen in hun omgeving: het intergroep level van analyse............................................................... 9
1.5.1 Intergroepcontext en vooruitstekendheid van groepslidmaatschap ............................................. 9
2. Vooroordeel en Intergroeprelaties .........................................................................................................10
2.1 Ideologie en vooroordeel ..................................................................................................................10
2.1.1 Autoritair....................................................................................................................................10
2.1.2 Sociale dominantie .....................................................................................................................10
2.1.3 Autoritair en sociale dominantie als ideologieën.........................................................................10
2.2 Cognitieve categorisatie en vooroordeel ...........................................................................................11
2.2.1 Evolutionaire oorsprong .............................................................................................................11
2.2.2 Groep categorisatie en homogeniteit .........................................................................................11
2.2.3 Impliciete metingen van vooroordeel .........................................................................................12
2.3 Groepen en vooroordeel ...................................................................................................................13
2.3.1 Belangenconflict tussen groepen ................................................................................................13
2.3.2 Minimale groep en groep identificatie ........................................................................................14
2.3.3 Dreiging en discriminatie door out-groepen................................................................................16
2.3.4 Groepsemoties ...........................................................................................................................17
2.4 Vooroordelen en conflict reduceren ..................................................................................................19
2.4.1 Contacthypothese ......................................................................................................................19
2.4.2 Categorisatie ..............................................................................................................................20
2.4.3 Andere technieken om vooroordelen te reduceren ....................................................................21
2.4.4 Implicaties ..................................................................................................................................21
3. Sociale invloed .......................................................................................................................................22
3.1 Sociale impact en normen .................................................................................................................22
1
, 3.1.1 De impact van sociale normen ....................................................................................................22
3.1.2 Waarom sociale invloed?............................................................................................................23
3.2 Types sociale invloed.........................................................................................................................23
3.2.1 Gehoorzaamheid induceren .......................................................................................................23
3.2.2 Invloed van de meerderheid .......................................................................................................24
3.2.3 Invloed van de minderheid .........................................................................................................25
3.2.4 Groepspolarisatie .......................................................................................................................27
3.2.5 Groupthink .................................................................................................................................29
4. Groepsprestatie en Leiderschap .............................................................................................................30
4.1 Kernconcepten ..................................................................................................................................30
4.1.1 Werkelijke en potentiële prestaties ............................................................................................30
4.1.2 Taaktypes ...................................................................................................................................30
4.2 Verlies en winst door de processen ...................................................................................................30
4.2.1 Types van procesverlies en -winst...............................................................................................30
4.2.2 Groepsprestatie management ....................................................................................................36
4.3 Leiderschap .......................................................................................................................................39
4.3.1 Leiderschapsgeoriënteerde benadering ......................................................................................39
4.3.2 Contingentie...............................................................................................................................40
4.3.3 Transactionele en transformationele leider ................................................................................41
4.3.4 Conflict in groep .........................................................................................................................42
4.4 Leider in groepen ..............................................................................................................................42
4.4.1 Groep en taak ontwerp...............................................................................................................42
4.4.2 Groepssynchronisatie .................................................................................................................42
4.4.3 Groepsontwikkeling en learning .................................................................................................43
5. Sociale attributies ..................................................................................................................................44
5.1 Oorzaken van conflicten tussen groepen ...........................................................................................44
5.1.1 Oorzakelijke taxonomie ..............................................................................................................44
5.1.2 Covariatie ...................................................................................................................................44
5.1.3 Etnocentrische biases .................................................................................................................44
5.2 Oorzaken van causale attributies.......................................................................................................45
5.2.1 Verwachtingen ...........................................................................................................................45
5.2.2 Emoties ......................................................................................................................................45
5.2.3 Gedrag .......................................................................................................................................45
2
, 1. Basis processen van de groepsdynamica
1.1 Introductie
Wat zijn belangrijke karakteristieken van een groep?
Mensen die bepaalde kenmerk(en) gemeenschappelijk hebben
1.2 Fenomenologie van groepen
1.2.1 Definitie
Een groep is hoe 2 of meer mensen zichzelf definiëren als een groep FOUT
>< Groepen of groepseffect waarvan het individu zich niet altijd gewaar is (zie later onder groep
types)
1.2.2 Waarom groepen?
Evolutionair:
o Samenwerken tegen vijanden, voedsel te vinden, te jagen, op het land te werken…
o Betere overlevingskansen voor het individu en de nakomelingen
Need to belong
Cognitief:
o Groep voorziet een norm van de sociale realiteit
Sociale comparision theory: mensen willen een accuraat wereldbeeld hebben
Fysieke realiteit spreekt voor zich dat kan je zien
o Groep geeft een betekenis aan de omgeving
o Groep geeft een richting aan gedrag
Utilitaristisch: (social exchange theory)
o Geeft voordelen (vriendschappen, doelen)
o Er hangt en kost aan vast:
Inzet om in de groep te blijven
Redenen hebben om de groep te verlaten (vb. als de kosten hoger liggen dan de
voordelen die je van die groep krijgt)
Deze 3 perspectieven sluiten elkaar niet onderling uit maar zijn complementair te bekijken.
1.2.3 Groepstypes, groepsverenigdheid (entitativity) en groepsfuncties
3
, Verschillende types van groepen vervullen verschillende noden van de leden:
o Intimacy groups: nood aan close sociaal contact
Vb. Families, worden gezien als hoge verenigdheid (= entitativity) in de groep (high
entitativity = how united a group is)
o Task groups: nood aan specifieke prestatie
o Social categories: nood aan een sociale identiteit
Fans delen het lidmaatschap van een sociale groep: het zijn allemaal Ajax voetbal
supporters
Nood aan sociale identiteit:
Mensen die onzeker zijn over hun
identiteit zijn meer aangetrokken
tot groepen met een hoge
entitativity (alle leden geven een
gelijkaardig antwoord op
persoonlijkheidsvragenlijsten) en
structuur (duidelijke visie van
taken en rollen), want zij voorzien
hen van een duidelijkere (nieuwe)
identiteit.
In dit onderzoek waren er ook
zeker enkele deelnemers die
werden gemanipuleerd door hen
expres te laten nadenken over
aspecten in hun leven waarover
ze zich (on)zeker voelden.
1.3 Individuen in groepen: het individuele level van analyse
Hoe individuen gerelateerd zijn aan een groep
Verandering van de rol over de tijd heen: roltransitie (horizontaal)
o Roltransitie “entry” is vereist om van prospective member naar een new member te gaan
Verandering in engagement (verticaal) (de psychologische band die het lid met de groep al dan niet
wil houden)
4
1. Basis processen van de groepsdynamica ................................................................................................. 3
1.1 Introductie ......................................................................................................................................... 3
1.2 Fenomenologie van groepen .............................................................................................................. 3
1.2.1 Definitie ...................................................................................................................................... 3
1.2.2 Waarom groepen?....................................................................................................................... 3
1.2.3 Groepstypes, groepsverenigdheid (entitativity) en groepsfuncties ............................................... 3
1.3 Individuen in groepen: het individuele level van analyse .................................................................... 4
1.3.1 Lid worden van een groep ........................................................................................................... 5
1.3.2 Een groep verlaten ...................................................................................................................... 5
1.4 Groepsontwikkeling en -structuur: het groepslevel van analyse.......................................................... 6
1.4.1 Groepsontwikkeling..................................................................................................................... 6
1.4.2 Gelijkenissen: normen, gedeelde cognitie en cohesie .................................................................. 6
1.4.3 Verschillen: statussen en rollen ................................................................................................... 7
1.5 Groepen in hun omgeving: het intergroep level van analyse............................................................... 9
1.5.1 Intergroepcontext en vooruitstekendheid van groepslidmaatschap ............................................. 9
2. Vooroordeel en Intergroeprelaties .........................................................................................................10
2.1 Ideologie en vooroordeel ..................................................................................................................10
2.1.1 Autoritair....................................................................................................................................10
2.1.2 Sociale dominantie .....................................................................................................................10
2.1.3 Autoritair en sociale dominantie als ideologieën.........................................................................10
2.2 Cognitieve categorisatie en vooroordeel ...........................................................................................11
2.2.1 Evolutionaire oorsprong .............................................................................................................11
2.2.2 Groep categorisatie en homogeniteit .........................................................................................11
2.2.3 Impliciete metingen van vooroordeel .........................................................................................12
2.3 Groepen en vooroordeel ...................................................................................................................13
2.3.1 Belangenconflict tussen groepen ................................................................................................13
2.3.2 Minimale groep en groep identificatie ........................................................................................14
2.3.3 Dreiging en discriminatie door out-groepen................................................................................16
2.3.4 Groepsemoties ...........................................................................................................................17
2.4 Vooroordelen en conflict reduceren ..................................................................................................19
2.4.1 Contacthypothese ......................................................................................................................19
2.4.2 Categorisatie ..............................................................................................................................20
2.4.3 Andere technieken om vooroordelen te reduceren ....................................................................21
2.4.4 Implicaties ..................................................................................................................................21
3. Sociale invloed .......................................................................................................................................22
3.1 Sociale impact en normen .................................................................................................................22
1
, 3.1.1 De impact van sociale normen ....................................................................................................22
3.1.2 Waarom sociale invloed?............................................................................................................23
3.2 Types sociale invloed.........................................................................................................................23
3.2.1 Gehoorzaamheid induceren .......................................................................................................23
3.2.2 Invloed van de meerderheid .......................................................................................................24
3.2.3 Invloed van de minderheid .........................................................................................................25
3.2.4 Groepspolarisatie .......................................................................................................................27
3.2.5 Groupthink .................................................................................................................................29
4. Groepsprestatie en Leiderschap .............................................................................................................30
4.1 Kernconcepten ..................................................................................................................................30
4.1.1 Werkelijke en potentiële prestaties ............................................................................................30
4.1.2 Taaktypes ...................................................................................................................................30
4.2 Verlies en winst door de processen ...................................................................................................30
4.2.1 Types van procesverlies en -winst...............................................................................................30
4.2.2 Groepsprestatie management ....................................................................................................36
4.3 Leiderschap .......................................................................................................................................39
4.3.1 Leiderschapsgeoriënteerde benadering ......................................................................................39
4.3.2 Contingentie...............................................................................................................................40
4.3.3 Transactionele en transformationele leider ................................................................................41
4.3.4 Conflict in groep .........................................................................................................................42
4.4 Leider in groepen ..............................................................................................................................42
4.4.1 Groep en taak ontwerp...............................................................................................................42
4.4.2 Groepssynchronisatie .................................................................................................................42
4.4.3 Groepsontwikkeling en learning .................................................................................................43
5. Sociale attributies ..................................................................................................................................44
5.1 Oorzaken van conflicten tussen groepen ...........................................................................................44
5.1.1 Oorzakelijke taxonomie ..............................................................................................................44
5.1.2 Covariatie ...................................................................................................................................44
5.1.3 Etnocentrische biases .................................................................................................................44
5.2 Oorzaken van causale attributies.......................................................................................................45
5.2.1 Verwachtingen ...........................................................................................................................45
5.2.2 Emoties ......................................................................................................................................45
5.2.3 Gedrag .......................................................................................................................................45
2
, 1. Basis processen van de groepsdynamica
1.1 Introductie
Wat zijn belangrijke karakteristieken van een groep?
Mensen die bepaalde kenmerk(en) gemeenschappelijk hebben
1.2 Fenomenologie van groepen
1.2.1 Definitie
Een groep is hoe 2 of meer mensen zichzelf definiëren als een groep FOUT
>< Groepen of groepseffect waarvan het individu zich niet altijd gewaar is (zie later onder groep
types)
1.2.2 Waarom groepen?
Evolutionair:
o Samenwerken tegen vijanden, voedsel te vinden, te jagen, op het land te werken…
o Betere overlevingskansen voor het individu en de nakomelingen
Need to belong
Cognitief:
o Groep voorziet een norm van de sociale realiteit
Sociale comparision theory: mensen willen een accuraat wereldbeeld hebben
Fysieke realiteit spreekt voor zich dat kan je zien
o Groep geeft een betekenis aan de omgeving
o Groep geeft een richting aan gedrag
Utilitaristisch: (social exchange theory)
o Geeft voordelen (vriendschappen, doelen)
o Er hangt en kost aan vast:
Inzet om in de groep te blijven
Redenen hebben om de groep te verlaten (vb. als de kosten hoger liggen dan de
voordelen die je van die groep krijgt)
Deze 3 perspectieven sluiten elkaar niet onderling uit maar zijn complementair te bekijken.
1.2.3 Groepstypes, groepsverenigdheid (entitativity) en groepsfuncties
3
, Verschillende types van groepen vervullen verschillende noden van de leden:
o Intimacy groups: nood aan close sociaal contact
Vb. Families, worden gezien als hoge verenigdheid (= entitativity) in de groep (high
entitativity = how united a group is)
o Task groups: nood aan specifieke prestatie
o Social categories: nood aan een sociale identiteit
Fans delen het lidmaatschap van een sociale groep: het zijn allemaal Ajax voetbal
supporters
Nood aan sociale identiteit:
Mensen die onzeker zijn over hun
identiteit zijn meer aangetrokken
tot groepen met een hoge
entitativity (alle leden geven een
gelijkaardig antwoord op
persoonlijkheidsvragenlijsten) en
structuur (duidelijke visie van
taken en rollen), want zij voorzien
hen van een duidelijkere (nieuwe)
identiteit.
In dit onderzoek waren er ook
zeker enkele deelnemers die
werden gemanipuleerd door hen
expres te laten nadenken over
aspecten in hun leven waarover
ze zich (on)zeker voelden.
1.3 Individuen in groepen: het individuele level van analyse
Hoe individuen gerelateerd zijn aan een groep
Verandering van de rol over de tijd heen: roltransitie (horizontaal)
o Roltransitie “entry” is vereist om van prospective member naar een new member te gaan
Verandering in engagement (verticaal) (de psychologische band die het lid met de groep al dan niet
wil houden)
4
