Persoonlijkheidspsychologie
ACADEMIEJAAR 2024-2025 AP HOGE SCHOOOL
MAYRA VERMEULEN
,Inhoud
1) Kennismaking met het olod (staat niet in boek) .......................................................................................................... 5
1.1 Waarom is persoonlijkheidspsychologie nuttig? ...................................................................................................... 5
1.1.1 In begeleiding met Cliënt .................................................................................................................................. 5
1.1.2 Voornaamste redenen om persoonlijkheidspsychologie te gebruiken ............................................................. 5
1.2 Wat is persoonlijkheidspsychologie niet? ................................................................................................................. 6
1.2.1 Barnum effect of Forer effect ........................................................................................................................... 6
a. Waar komt het effect voor? ................................................................................................................................... 6
b. Risico’s ................................................................................................................................................................... 6
I. Individuele invloeden ....................................................................................................................................... 7
II. Zelfdiagnose en sociale media ..................................................................................................................... 7
III. Invloed op groepen ...................................................................................................................................... 7
c. Verklaring .............................................................................................................................................................. 7
1.3 Persoonlijkheidspsychologie als wetenschap ........................................................................................................... 8
1.3.1 Drie analyseniveaus .......................................................................................................................................... 8
a. Elk mens is zoals alle anderen ............................................................................................................................... 8
b. Elk mens is zoals sommige anderen ...................................................................................................................... 8
c. Elk mens is als geen ander ..................................................................................................................................... 9
1.3.2 De wetenschap zelf........................................................................................................................................... 9
a. De geschiedenis ..................................................................................................................................................... 9
b. manieren van onderzoek doen naar persoonlijkheid ............................................................................................. 9
I. Interpersoonlijke verschillen .......................................................................................................................... 10
II. Intrapersoonlijke verschillen ...................................................................................................................... 10
1.4 Wat is persoonlijkheid? (staat niet in boek) ........................................................................................................... 10
2) Persoonlijkheid, een introductie ............................................................................................................................... 11
2.1 Wat is persoonlijkheid? .......................................................................................................................................... 11
2.1.1 Kenmerkende individuele verschillen ............................................................................................................. 11
2.1.2 Karakter .......................................................................................................................................................... 12
2.1.3 Temperament ................................................................................................................................................. 13
a. Thomas & Chess (1977) – in kader boek .............................................................................................................. 14
b. Rothbart (1981) – aparte tekst ............................................................................................................................ 15
c. Gray (1981) – aparte tekst .................................................................................................................................. 16
I. Denken voelen en doen binnen het BIS-BAS systeem .................................................................................... 16
2.2 Stabiliteit van persoonlijkheid .......................................................................................................................................... 17
2.3 Erfelijkheid van persoonlijkheid ....................................................................................................................................... 18
2.4 Zelf en identiteit ............................................................................................................................................................... 19
2.5 Persoonlijkheidsbeschrijvingen en attributies .................................................................................................................. 20
3) Klassieke modellen van persoonlijkheid .................................................................................................................... 20
3.1 Inleiding............................................................................................................................................................................ 20
3.2 Sigmund Freud en de psychoanalyse ............................................................................................................................... 21
3.2.1 Hysterie .................................................................................................................................................................... 21
3.2.2 Basisconcepten ........................................................................................................................................................ 21
a. Psyche in drievoud ............................................................................................................................................... 21
b. Afweermechanismen ........................................................................................................................................... 22
c. Basisdriften.......................................................................................................................................................... 24
1
, d. Id, ego, superego ................................................................................................................................................. 25
3.2.3 Kritiek op Freud ........................................................................................................................................................ 26
3.3 Fred Skinner en het behaviorisme.................................................................................................................................... 27
3.3.1 Ontstaan .................................................................................................................................................................. 27
a. Pavlov: klassieke conditionering .......................................................................................................................... 27
b. Watson ................................................................................................................................................................ 28
c. Thorndike............................................................................................................................................................. 28
3.3.2 Operante conditionering .......................................................................................................................................... 28
a. Bekrachtiging ...................................................................................................................................................... 29
b. Straf ..................................................................................................................................................................... 29
c. Bekrachtigingssamenhang .................................................................................................................................. 30
d. Het extinctieprobleem ......................................................................................................................................... 30
e. Shaping................................................................................................................................................................ 30
3.3.3 Behaviorisme en persoonlijkheid ............................................................................................................................. 30
3.3.4 Visie van behaviorisme op een aantal vragen .......................................................................................................... 30
a. Verklaring volgens deze visie voor emoties ......................................................................................................... 30
b. Verklaring volgens deze visie voor gedachten ..................................................................................................... 31
c. De link met de psychoanalyse in deze visie .......................................................................................................... 31
d. Kijk op psychopathologie volgens deze visie........................................................................................................ 31
I. Psychopathologie ........................................................................................................................................... 31
II. Psychotherapie .......................................................................................................................................... 32
3.4 Carl Rogers en het humanisme ........................................................................................................................................ 32
3.4.1 Actualisatietendens en organische waardering ....................................................................................................... 32
a. Onvoorwaardelijke waardering ........................................................................................................................... 33
b. Empathie ............................................................................................................................................................. 33
c. Congruentie/echtheid .......................................................................................................................................... 34
3.4.5 Defensiviteit ............................................................................................................................................................. 34
3.4.6 Herstellen van scheefgroei ....................................................................................................................................... 34
3.4.7 Persoon van de toekomst ......................................................................................................................................... 35
3.5 George Kelly en het cognitivisme ..................................................................................................................................... 35
3.5.1 Gedrag als uitkomst van een voorspelling................................................................................................................ 35
3.5.2 Voorspellen door middel van constructen ............................................................................................................... 35
3.5.3 Dichotoom contrastdenken...................................................................................................................................... 36
3.5.4 Het constructsysteem .............................................................................................................................................. 36
3.5.5 Vrije keuze en stoutmoedigheid ............................................................................................................................... 36
3.5.6 Constructie van anderen .......................................................................................................................................... 37
3.5.7 Constructie van jezelf ............................................................................................................................................... 37
3.5.8 Roltherapie............................................................................................................................................................... 37
3.6 Samenvatting.................................................................................................................................................................... 38
4) Moderne kijk op persoonlijkheid .............................................................................................................................. 38
4.1 Persoonspraat – jezelf beschrijven ................................................................................................................................... 38
4.2 De lexicale hypothese....................................................................................................................................................... 39
4.3 Taxonomieën .................................................................................................................................................................... 39
4.3.1 De taxonomie van Cattell ......................................................................................................................................... 39
4.3.2 Het Big-Five-model van persoonlijkheidseigenschappen ......................................................................................... 40
2
, a. Neuroticisme ....................................................................................................................................................... 42
b. Extraversie ........................................................................................................................................................... 42
c. Openheid ............................................................................................................................................................. 43
d. Aangenaamheid .................................................................................................................................................. 43
e. Consciëntieusheid ................................................................................................................................................ 43
4.4 Five factor-theory ............................................................................................................................................................. 45
4.5 Hiërarchie van structuren ................................................................................................................................................. 46
4.5.1 PEN-model Eysenk ................................................................................................................................................... 46
4.5.2 De Raad et al. (2014) ................................................................................................................................................ 47
5) Nature en nurture ..................................................................................................................................................... 48
5.1 Genetisch onderzoek (in boek 1.3 p.23-28) ..................................................................................................................... 48
5.1.1 Familieonderzoek ..................................................................................................................................................... 48
5.1.2 Tweelingonderzoek .................................................................................................................................................. 49
a. Opgroeien in dezelfde omgeving/leefomstandigheden ....................................................................................... 49
b. Opgegroeid in andere omgeving/leefomstandigheden ....................................................................................... 49
5.1.3 Adoptieonderzoek.................................................................................................................................................... 50
5.2 Wisselwerking genen en omgeving (in boek 1.3 p.23-28) ................................................................................................ 50
5.2.1 Genotype-omgevingsinteractie ................................................................................................................................ 50
5.2.2 Epigenetica............................................................................................................................................................... 51
5.2.3 Genotype-omgevingscorrelatie ................................................................................................................................ 51
6) Persoonlijkheid en cultuur – cultuurverschillen in persoonlijkheid ............................................................................ 52
6.1 Onderzoek naar culturelle verschillen in persoonlijheid .................................................................................................. 52
6.1 Geldigheid van de BIG FIVE in andere talen ..................................................................................................................... 52
6.2 Alternatieven op de vijffactorenstructuur ........................................................................................................................ 54
6.2.1 Big Seven .................................................................................................................................................................. 54
6.2.2 Big Six – HEXACO-model .......................................................................................................................................... 55
6.2.3 Big Eight ................................................................................................................................................................... 55
6.2.4 Modellen naast elkaar ............................................................................................................................................. 56
6.3 Panculturele persoonlijheidsstructuur ............................................................................................................................. 56
6.3 Verschillen in culturen op basis van waarden .................................................................................................................. 56
6.3.1 Cultuurmodel van Hofstede (2005) .......................................................................................................................... 57
6.3.2 Cultuurmodel van Pinto (2007) ................................................................................................................................ 57
7) Rol van persoonlijkheid in het leven van alledag (boek H5) ....................................................................................... 58
7.1 Sekseverschillen in persoonlijkheid .................................................................................................................................. 58
7.1.1 Wat wetenschappelijk onderzoek aantoont ............................................................................................................ 58
a. Verschillen in de Big Five factoren ....................................................................................................................... 59
b. Verschillen in empathie ....................................................................................................................................... 59
c. Verschillen in agressie ......................................................................................................................................... 60
d. The dark triad ...................................................................................................................................................... 60
e. Verschillen in ervaren en uiten van emoties ........................................................................................................ 62
f. Verschillen in cognitieve taken ............................................................................................................................ 62
g. Verschillen in zelfwaardering en zelfbeeld ........................................................................................................... 63
h. Verschillen in partnervoorkeuren – seksueel gedrag ........................................................................................... 63
i. Verschillen in depressie ....................................................................................................................................... 64
7.1.2 Theorieën over sekseverschillen .............................................................................................................................. 64
3