Strafrechtelijk sanc0erecht
Prof. Frank Verbruggen
KU Leuven – Master in de rechten (2024-2025)
, Strafrechtelijk sanctierecht: Inhoudstafel
VOORAF
1. Introductie
2. Praktisch
DEEL I. INLEIDING: WAAROM, HOEVEEL STRAFFEN (?)
1. Balans bij straftoemeting: Evenwicht en gelijke behandeling
2. Zin van de straf
3. Belangrijke (kritische) vragen
4. Minigeschiedenis van het strafrechtelijk sanctioneren
DEEL II. GESCHIEDENIS
Hoofdstuk 1: Traditionele voorstelling van de ontwikkelingsgang van het strafrecht
1. Strafrecht als privaatrecht
1.1 Eerste fase: Stadium van private wraak
1.2 Tweede fase: Getemperde wraak
1.3 Overgangsfase: Compositiestelsels
2. Strafrecht wordt publiekrecht
2.1 Kenmerken van de evolutie
2.2 Verklarende factoren
2.2.1 Oude Grieken en Romeinen
2.2.2 Terug naar af: Germaanse invasie in onze streken
2.2.3 Vroege middeleeuwen
2.3 Kenmerken van strafrecht als publiekrecht
2.3.1 Nastreven afschrikking: Publieke bestraffing
2.3.2 Ongelijkheid
2.3.3 Late middeleeuwen – Morderne tijd (Ancien Regime): Vormen bestraffing
3. Kenmerken van strafrecht in Frankrijk tijdens Ancien Regime
4. Strafrecht en verlichting (18de eeuw)
4.1 Hervormers: Filosofische en ‘pragmatische’ motieven
4.1.1 Begrip ‘sociaal contract’
4.2 Verlichting
4.2.1 Cesare Beccaria
4.2.2 Jeremy Bentham
4.2.3 John Howard
4.3 Franse revolutie
4.4 Paradox van de klassieke strafrechtstheorie
1
,5. Positivisme, milieuschool en sociaal verweer (19de eeuw)
Hoofdstuk 2: Ontstaan en evolutie van vrijheidsstraf en gevangeniswezen in België
1. Vrijheidsstraf en gevangeniswezen: Algemeen
2. Voorloper gevangenis: Tuchthuis
2.1 Tuchthuis Gent
3. Prioritaire plaats als straf vanaf 19de eeuw
3.1 Ideeën van Verlichte filosofen 18de eeuw omgezet in 19de eeuw
4. Periode vóór Belgische onafhankelijkheid
4.1 Opkomst van de gevangenis VK Nederlanden (1815-1830)
4.2 VK Nederlanden (1815-1830): Situatie in de praktijk
5. Staatskundige veranderingen: Belgische onafhankelijkheid
6. Ontstaan en uitbouw van centraal geleid cellulair gevangenissysteem
6.1 1830
6.2 Moreel-educatief project Ducpétiaux
7. Introductie van het celstelsel (1830-1919)
7.1 Fasering
7.2 Geleidelijke invoering
7.3 Architecturale vormgeving: Klassiek stervormig type
7.4 Celstelsel: Ideeën
7.5 Breder kader
7.6 Amerikaanse systemen als inspiratie
7.7 Situatie in de praktijk
7.8 Duurzame erfenis Ducpétiaux
8. Hervormingen interbellum (1920-1939)
8.1 Naast remmende, ook stimulerende factoren
8.2 Gestage afbouw celregime
9. Evolutie gevangeniswezen na WOII
9.1 Definitieve doorbraak gemeenschapsregime en decentralisatie beslissingsbevoegdheden
9.2 Vrijheidsberoving volstaat als straf
9.3 Organisatie gevangenisregime
9.4 Resocialisatiebeweging
9.5 Kritiek op korte gevangenisstraffen
9.6 Besluit 1945-1975
10. Jaren 1970’: Penitentiaire beroering
11. Jaren 1980’
12. Jaren 1990’
2
, Hoofdstuk 3: Toestand gevangenissen nu (laatste 20 jaar)
1. Feitelijke gegevens
2. Jaarverslag Directoraat-generaal penitentiaire inrichtingen (2016) – Laatste jaarverslag
3. Belangrijke begrippen
4. Centrale diensten en buitendiensten: FODJUST, DG EPI
5. Niet-Belgen
6. ‘Stock’ en ‘Flux’
7. Evolutie van ontsnappingen
8. Overlijdens
9. Masterplannen I, II, III en einde huur detentieplaatsen in Tilburg
10. Vergelijking van België met de rest van (Europa en) de wereld
DEEL III. INTERNE RECHTSPOSITIE
Hoofdstuk 1: IRP – Algemeen en ontstaansgeschiedenis Basiswet
1. Algemeen
2. Ontstaansgeschiedenis Basiswet
Hoofdstuk 2: Geschiedenis - Documentaire (1992) – Inzichten gevangenissociologie en -psychologie
1. Algemeen
2. Inzichten gevangenissociologie en gevangenispsychologie
3. Effecten van gevangenisstraffen
Hoofdstuk 3: Basiswet IRP (WIRP)
1. Basisbeginselen WIRP
1.1 Basisidee: Vrijheidsstraf in beginsel in gevangenis
1.2 Gedetineerde is een burger
1.3 Aard / inhoud van de straf
1.4 Beperken detentieschade
1.5 Overlegklimaat in gevangenis, inspraak gevangenen
1.6 Zorg interne (gevangenis) en externe (buitenwereld) veiligheid
1.7 Doel strafuitvoering
2. Wetgeving en uitvoering
2.1 Huishoudelijk reglement: Voorbeeld van verschillen tussen de gevangenissen
3. Onafhankelijk toezicht
4. Wijzigingen Basiswet van 2005 door PP IV (2016)
5. Toegang
6. Detentieplanning – Individueel detentieplan
7. Situatie en voorwaarden in de gevangenis
3
Prof. Frank Verbruggen
KU Leuven – Master in de rechten (2024-2025)
, Strafrechtelijk sanctierecht: Inhoudstafel
VOORAF
1. Introductie
2. Praktisch
DEEL I. INLEIDING: WAAROM, HOEVEEL STRAFFEN (?)
1. Balans bij straftoemeting: Evenwicht en gelijke behandeling
2. Zin van de straf
3. Belangrijke (kritische) vragen
4. Minigeschiedenis van het strafrechtelijk sanctioneren
DEEL II. GESCHIEDENIS
Hoofdstuk 1: Traditionele voorstelling van de ontwikkelingsgang van het strafrecht
1. Strafrecht als privaatrecht
1.1 Eerste fase: Stadium van private wraak
1.2 Tweede fase: Getemperde wraak
1.3 Overgangsfase: Compositiestelsels
2. Strafrecht wordt publiekrecht
2.1 Kenmerken van de evolutie
2.2 Verklarende factoren
2.2.1 Oude Grieken en Romeinen
2.2.2 Terug naar af: Germaanse invasie in onze streken
2.2.3 Vroege middeleeuwen
2.3 Kenmerken van strafrecht als publiekrecht
2.3.1 Nastreven afschrikking: Publieke bestraffing
2.3.2 Ongelijkheid
2.3.3 Late middeleeuwen – Morderne tijd (Ancien Regime): Vormen bestraffing
3. Kenmerken van strafrecht in Frankrijk tijdens Ancien Regime
4. Strafrecht en verlichting (18de eeuw)
4.1 Hervormers: Filosofische en ‘pragmatische’ motieven
4.1.1 Begrip ‘sociaal contract’
4.2 Verlichting
4.2.1 Cesare Beccaria
4.2.2 Jeremy Bentham
4.2.3 John Howard
4.3 Franse revolutie
4.4 Paradox van de klassieke strafrechtstheorie
1
,5. Positivisme, milieuschool en sociaal verweer (19de eeuw)
Hoofdstuk 2: Ontstaan en evolutie van vrijheidsstraf en gevangeniswezen in België
1. Vrijheidsstraf en gevangeniswezen: Algemeen
2. Voorloper gevangenis: Tuchthuis
2.1 Tuchthuis Gent
3. Prioritaire plaats als straf vanaf 19de eeuw
3.1 Ideeën van Verlichte filosofen 18de eeuw omgezet in 19de eeuw
4. Periode vóór Belgische onafhankelijkheid
4.1 Opkomst van de gevangenis VK Nederlanden (1815-1830)
4.2 VK Nederlanden (1815-1830): Situatie in de praktijk
5. Staatskundige veranderingen: Belgische onafhankelijkheid
6. Ontstaan en uitbouw van centraal geleid cellulair gevangenissysteem
6.1 1830
6.2 Moreel-educatief project Ducpétiaux
7. Introductie van het celstelsel (1830-1919)
7.1 Fasering
7.2 Geleidelijke invoering
7.3 Architecturale vormgeving: Klassiek stervormig type
7.4 Celstelsel: Ideeën
7.5 Breder kader
7.6 Amerikaanse systemen als inspiratie
7.7 Situatie in de praktijk
7.8 Duurzame erfenis Ducpétiaux
8. Hervormingen interbellum (1920-1939)
8.1 Naast remmende, ook stimulerende factoren
8.2 Gestage afbouw celregime
9. Evolutie gevangeniswezen na WOII
9.1 Definitieve doorbraak gemeenschapsregime en decentralisatie beslissingsbevoegdheden
9.2 Vrijheidsberoving volstaat als straf
9.3 Organisatie gevangenisregime
9.4 Resocialisatiebeweging
9.5 Kritiek op korte gevangenisstraffen
9.6 Besluit 1945-1975
10. Jaren 1970’: Penitentiaire beroering
11. Jaren 1980’
12. Jaren 1990’
2
, Hoofdstuk 3: Toestand gevangenissen nu (laatste 20 jaar)
1. Feitelijke gegevens
2. Jaarverslag Directoraat-generaal penitentiaire inrichtingen (2016) – Laatste jaarverslag
3. Belangrijke begrippen
4. Centrale diensten en buitendiensten: FODJUST, DG EPI
5. Niet-Belgen
6. ‘Stock’ en ‘Flux’
7. Evolutie van ontsnappingen
8. Overlijdens
9. Masterplannen I, II, III en einde huur detentieplaatsen in Tilburg
10. Vergelijking van België met de rest van (Europa en) de wereld
DEEL III. INTERNE RECHTSPOSITIE
Hoofdstuk 1: IRP – Algemeen en ontstaansgeschiedenis Basiswet
1. Algemeen
2. Ontstaansgeschiedenis Basiswet
Hoofdstuk 2: Geschiedenis - Documentaire (1992) – Inzichten gevangenissociologie en -psychologie
1. Algemeen
2. Inzichten gevangenissociologie en gevangenispsychologie
3. Effecten van gevangenisstraffen
Hoofdstuk 3: Basiswet IRP (WIRP)
1. Basisbeginselen WIRP
1.1 Basisidee: Vrijheidsstraf in beginsel in gevangenis
1.2 Gedetineerde is een burger
1.3 Aard / inhoud van de straf
1.4 Beperken detentieschade
1.5 Overlegklimaat in gevangenis, inspraak gevangenen
1.6 Zorg interne (gevangenis) en externe (buitenwereld) veiligheid
1.7 Doel strafuitvoering
2. Wetgeving en uitvoering
2.1 Huishoudelijk reglement: Voorbeeld van verschillen tussen de gevangenissen
3. Onafhankelijk toezicht
4. Wijzigingen Basiswet van 2005 door PP IV (2016)
5. Toegang
6. Detentieplanning – Individueel detentieplan
7. Situatie en voorwaarden in de gevangenis
3
