DEEL 1: STAATSRECHT
H1: WAT IS RECHT?
DEFINITIE
“Recht is het geheel van regels die ontworpen zijn door de wetgevende macht met als doel de orde te
handhaven”
® Geheel van gedragsregels of kader waarbinnen verder recht ontstaat
ELEMENTEN DIE STEEDS TERUGKOMEN IN ¹ DEFINITIES
1) Een geheel van gedragsregels
- Schrijven bepaald gedrag voor
- Bevel/verbod
- Algemene draagwijdte: van toepassing op iedereen in die bepaalde situatie
- Een kader waarbinnen men zich op een bepaalde manier moet gedragen
2) Rechtsregels worden opgelegd door het gezag vd maatschappij
- Gemeenschap heeft deze regels tot rechtsnorm gemaakt
- Vooral gemaakt door parlementen: vertegenwoordigers vh volk
3) Doel = ordening vd maatschappij
- Letterlijk: ruimtelijke ordening
4) Rechtsregels worden gehandhaafd door het maatschappelijk gezag
- Uitvoerende macht: rechtsregels uitvoeren
- Rechterlijke macht: overtredingen sanctioneren
ONDERSCHEIDEN RECHTSTAKKEN
PRIVAATRECHT
- Regelt verhoudingen tussen burgers onderling
In het privaatrecht onderscheiden we volgende takken:
1) Burgerlijk recht
- Betrekkingen tussen burgers onderling in het algemeen
- Burgerlijk Wetboek
- Personen- & familierecht, vermogensrecht, familiaal vermogensrecht
2) Handelsrecht
- Wetboek van Koophandel + Bijzondere wetten
- Specifieke verrichtingen ih economische leven regelen (zijn niet ih burgerlijk recht te vinden)
1
,3) Privaatrechtelijk procesrecht
- Regelt middelen & procedures om naleving vh privaatrecht te verzekeren
- Inrichting & bevoegdheid vd rechtbanken + hoe procedure voor de rechtbanken moet verlopen
PUBLIEKRECHT
- Regelt uitoefening vh staatsgezag
- Regelt verhouding tussen overheid – burger & overheidsorganen onderling
In het publiekrecht onderscheiden we volgende takken:
1) Grondwettelijk recht (= staatsrecht)
- Regelt de staatsinrichting & fundamentele rechtsbescherming vd burgers t.o.v. staat via rechten &
vrijheden
- Vooral id Grondwet & bijzondere wetten
2) Administratief recht
- Regelt de organisatie & werking vd UM
- Aanvulling vh staatsrecht
3) Strafrecht
- Wat een strafbaar feit (misdrijf) is + bepaalt de straf
- Strafwetboek of wetten & decreten
4) Strafprocesrecht
- Bepaalt hoe misdrijven worden opgespoord, vastgesteld, vervolgd & bestraft
5) Fiscaal recht
- Wat er belast wordt & in welke mate
6) Sociaal zekerheidsrecht
- Vangnet voor mensen die zonder inkomen zitten
BRONNEN VAN HET BELGISH RECHT
Boven het Belgische recht staan:
INTERNATIONALE VERDRAGEN
- Rechten & plichten van staten t.o.v. elkaar
- Rechtsregels die ook op onderdanen van toepassing zijn
Soorten verdragen:
- Niet-direct werkend: rechtsregels eerst omzetten in nationaal recht
- Direct werkend: niet eerst omzetten in nationaal recht ® Primeert op nationale wetgeving
- Met soevereiniteitsdelegatie aan een internationaal orgaan: deel vd wetten & rechtspraak gebeuren
door internationale organen, niet meer door nationale
EVRM = Europees verdrag tot bescherming vd rechten vd mens & de fundamentele vrijheden (4/11/1950)
2
,EUROPEES RECHT
- Basis: Verdrag tot oprichting vd Europese Economische Unie (25/03/1975)
- Directe werking ® Primeert op Belgische wetten
- Stelselmatig aangevuld via Verordeningen & Richtlijnen (omzetten in nationaal recht noodzakelijk)
ð Verordeningen: direct toepasbaar recht
ð Richtlijnen: bevel tot lidstaten om hun nationale wetgeving in bepaalde zin aan te passen
Puur Belgisch recht (allemaal grote territoriale toepassing: gans België):
DE GRONDWET
- Hoogste norm
- Regels voor uitoefening staatsgezag (werking & organisatie) + verhouding tot burgers (rechten &
plichten)
- Wijzigingen grondwet: speciale procedure
- In wetboeken te vinden & wijzingen ih BS
WETTEN, DECRETEN & ORDONNANTIES
- Wetten: federaal parlement (Kamer/Senaat)
- Decreten & ordonnanties: Gemeenschappen & Gewesten
- Zijn gelijkwaardig
- Verschijnen 1st ih BS, zijn van toepassing 10e dag na publicatie
- Grondwettelijk Hof: controleert & bepaalt bevoegdheden vd parlementen
UITVOERINGSBESLUITEN
- KB’s, MB’s & besluiten vd gemeenschaps- & gewestregeringen
- Voeren wetten & decreten uit ® Controle door RvS.
- RvS. Kan besluiten vernietigen als ze in strijd zijn met de wetten/decreten die ze moeten uitvoeren
- Nieuwe uitvoeringsbesluiten: BS
RECHTSPRAAK
- Enkel belang voor partijen die voor de rechter staan
- Bron van recht, want kan precedenten scheppen (als vele rechters een wet/decreet in dezelfde zin
interpreteren, geeft dit rechtszekerheid & ontstaat nieuw recht)
- In gespecialiseerde tijdschriften & databanken
3
, RECHTSLEER
- Geheel van wetenschappelijke commentaren van rechtsgeleerden bij het recht
- Systematisatie van rechtsregels, kritiek of interpretaties
- Juridische argumenten die onrechtstreeks de rechtspraak beïnvloeden
- In gespecialiseerde boeken & tijdschriften
GEWOONTEN & GEBRUIKEN
- Gewoonte is een algemeen geldend gebruik
- Uitzonderlijk bron van recht
DRAAGWIJDTE VAN DE RECHTSBRONNEN
GEBIEDENDE RECHTSREGELS
- Verboden hiervan af te wijken (meestal publiek recht)
2 categorieën:
1) Regels van openbare orde
- Bescherming vh algemeen belang
- Sanctie bij overtredingen
- Vooral terug te vinden in:
ð Publiek recht
ð Grondwettelijke vrijheden & rechten
ð Staat & bekwaamheid van personen
- Contract strijdig met openbare orde ® Absolute nietigheid
- “goede zeden” is inbegrepen id term openbare orde
= Wat onze samenleving als moreel aanvaardbaar beschouwt
2) Regels van dwingend recht (imperatief recht)
- Bescherming van private belangen (zwakkere partijen)
- Strijdige contracten kunnen aangevochten worden voor de rechtbank
AANVULLENDE RECHTSREGELS (SUPPLETIEF RECHT)
- Om burgers te helpen
- Niet verplicht na te leven, maar geven een richtlijn als het contract geen oplossing geeft
- Meestal privaatrecht
4
H1: WAT IS RECHT?
DEFINITIE
“Recht is het geheel van regels die ontworpen zijn door de wetgevende macht met als doel de orde te
handhaven”
® Geheel van gedragsregels of kader waarbinnen verder recht ontstaat
ELEMENTEN DIE STEEDS TERUGKOMEN IN ¹ DEFINITIES
1) Een geheel van gedragsregels
- Schrijven bepaald gedrag voor
- Bevel/verbod
- Algemene draagwijdte: van toepassing op iedereen in die bepaalde situatie
- Een kader waarbinnen men zich op een bepaalde manier moet gedragen
2) Rechtsregels worden opgelegd door het gezag vd maatschappij
- Gemeenschap heeft deze regels tot rechtsnorm gemaakt
- Vooral gemaakt door parlementen: vertegenwoordigers vh volk
3) Doel = ordening vd maatschappij
- Letterlijk: ruimtelijke ordening
4) Rechtsregels worden gehandhaafd door het maatschappelijk gezag
- Uitvoerende macht: rechtsregels uitvoeren
- Rechterlijke macht: overtredingen sanctioneren
ONDERSCHEIDEN RECHTSTAKKEN
PRIVAATRECHT
- Regelt verhoudingen tussen burgers onderling
In het privaatrecht onderscheiden we volgende takken:
1) Burgerlijk recht
- Betrekkingen tussen burgers onderling in het algemeen
- Burgerlijk Wetboek
- Personen- & familierecht, vermogensrecht, familiaal vermogensrecht
2) Handelsrecht
- Wetboek van Koophandel + Bijzondere wetten
- Specifieke verrichtingen ih economische leven regelen (zijn niet ih burgerlijk recht te vinden)
1
,3) Privaatrechtelijk procesrecht
- Regelt middelen & procedures om naleving vh privaatrecht te verzekeren
- Inrichting & bevoegdheid vd rechtbanken + hoe procedure voor de rechtbanken moet verlopen
PUBLIEKRECHT
- Regelt uitoefening vh staatsgezag
- Regelt verhouding tussen overheid – burger & overheidsorganen onderling
In het publiekrecht onderscheiden we volgende takken:
1) Grondwettelijk recht (= staatsrecht)
- Regelt de staatsinrichting & fundamentele rechtsbescherming vd burgers t.o.v. staat via rechten &
vrijheden
- Vooral id Grondwet & bijzondere wetten
2) Administratief recht
- Regelt de organisatie & werking vd UM
- Aanvulling vh staatsrecht
3) Strafrecht
- Wat een strafbaar feit (misdrijf) is + bepaalt de straf
- Strafwetboek of wetten & decreten
4) Strafprocesrecht
- Bepaalt hoe misdrijven worden opgespoord, vastgesteld, vervolgd & bestraft
5) Fiscaal recht
- Wat er belast wordt & in welke mate
6) Sociaal zekerheidsrecht
- Vangnet voor mensen die zonder inkomen zitten
BRONNEN VAN HET BELGISH RECHT
Boven het Belgische recht staan:
INTERNATIONALE VERDRAGEN
- Rechten & plichten van staten t.o.v. elkaar
- Rechtsregels die ook op onderdanen van toepassing zijn
Soorten verdragen:
- Niet-direct werkend: rechtsregels eerst omzetten in nationaal recht
- Direct werkend: niet eerst omzetten in nationaal recht ® Primeert op nationale wetgeving
- Met soevereiniteitsdelegatie aan een internationaal orgaan: deel vd wetten & rechtspraak gebeuren
door internationale organen, niet meer door nationale
EVRM = Europees verdrag tot bescherming vd rechten vd mens & de fundamentele vrijheden (4/11/1950)
2
,EUROPEES RECHT
- Basis: Verdrag tot oprichting vd Europese Economische Unie (25/03/1975)
- Directe werking ® Primeert op Belgische wetten
- Stelselmatig aangevuld via Verordeningen & Richtlijnen (omzetten in nationaal recht noodzakelijk)
ð Verordeningen: direct toepasbaar recht
ð Richtlijnen: bevel tot lidstaten om hun nationale wetgeving in bepaalde zin aan te passen
Puur Belgisch recht (allemaal grote territoriale toepassing: gans België):
DE GRONDWET
- Hoogste norm
- Regels voor uitoefening staatsgezag (werking & organisatie) + verhouding tot burgers (rechten &
plichten)
- Wijzigingen grondwet: speciale procedure
- In wetboeken te vinden & wijzingen ih BS
WETTEN, DECRETEN & ORDONNANTIES
- Wetten: federaal parlement (Kamer/Senaat)
- Decreten & ordonnanties: Gemeenschappen & Gewesten
- Zijn gelijkwaardig
- Verschijnen 1st ih BS, zijn van toepassing 10e dag na publicatie
- Grondwettelijk Hof: controleert & bepaalt bevoegdheden vd parlementen
UITVOERINGSBESLUITEN
- KB’s, MB’s & besluiten vd gemeenschaps- & gewestregeringen
- Voeren wetten & decreten uit ® Controle door RvS.
- RvS. Kan besluiten vernietigen als ze in strijd zijn met de wetten/decreten die ze moeten uitvoeren
- Nieuwe uitvoeringsbesluiten: BS
RECHTSPRAAK
- Enkel belang voor partijen die voor de rechter staan
- Bron van recht, want kan precedenten scheppen (als vele rechters een wet/decreet in dezelfde zin
interpreteren, geeft dit rechtszekerheid & ontstaat nieuw recht)
- In gespecialiseerde tijdschriften & databanken
3
, RECHTSLEER
- Geheel van wetenschappelijke commentaren van rechtsgeleerden bij het recht
- Systematisatie van rechtsregels, kritiek of interpretaties
- Juridische argumenten die onrechtstreeks de rechtspraak beïnvloeden
- In gespecialiseerde boeken & tijdschriften
GEWOONTEN & GEBRUIKEN
- Gewoonte is een algemeen geldend gebruik
- Uitzonderlijk bron van recht
DRAAGWIJDTE VAN DE RECHTSBRONNEN
GEBIEDENDE RECHTSREGELS
- Verboden hiervan af te wijken (meestal publiek recht)
2 categorieën:
1) Regels van openbare orde
- Bescherming vh algemeen belang
- Sanctie bij overtredingen
- Vooral terug te vinden in:
ð Publiek recht
ð Grondwettelijke vrijheden & rechten
ð Staat & bekwaamheid van personen
- Contract strijdig met openbare orde ® Absolute nietigheid
- “goede zeden” is inbegrepen id term openbare orde
= Wat onze samenleving als moreel aanvaardbaar beschouwt
2) Regels van dwingend recht (imperatief recht)
- Bescherming van private belangen (zwakkere partijen)
- Strijdige contracten kunnen aangevochten worden voor de rechtbank
AANVULLENDE RECHTSREGELS (SUPPLETIEF RECHT)
- Om burgers te helpen
- Niet verplicht na te leven, maar geven een richtlijn als het contract geen oplossing geeft
- Meestal privaatrecht
4
