Publiekrecht
Door Marlies Moerman; academiejaar 2024-2025
,Inhoud
Inleiding.................................................................................................................................................4
Inleidende begrippen.........................................................................................................................4
Studiewijzer.......................................................................................................................................6
Hoofdstuk 1: Constitutionele geschiedenis van België...........................................................................7
Historiek Grondwet............................................................................................................................7
Evolutie van de grondwet..................................................................................................................8
Bevolking...........................................................................................................................................9
Hoofdstuk 2: Formele bronnen voor de regeling van publieke instellingen.........................................10
Hiërarchie van rechtsregels: intro....................................................................................................10
1831: De Grondwet..........................................................................................................................11
Discussievraag 1: Moet de procedure tot herziening van de grondwet strenger zijn?.....................12
Internationaal en Europees recht....................................................................................................16
Hoofdstuk 3: Materiële bronnen; Staatsrechtelijke principes..............................................................19
Inleiding...........................................................................................................................................19
België is een Grondwettelijke staat..................................................................................................21
België is een rechtstaat....................................................................................................................21
De scheiding der machten...............................................................................................................23
België is een federale staat (zie H10)...............................................................................................24
België is een Democratie (zie H4)....................................................................................................25
Hoofdstuk 4: Democratie-staatsrechtelijke principes..........................................................................25
Concept democratie in Grondwet/ De democratische staat............................................................25
Discussievraag 2: Past de mogelijkheid van gewestelijke volksraadplegingen in het Belgische
concept van democratie?.................................................................................................................29
Parlementaire en presidentiële regimes..........................................................................................35
Democratie en politieke partijen.....................................................................................................36
Hoofdstuk 5: Het parlementair systeem..............................................................................................38
In België: Het bicameralisme of tweekamerstelsel..........................................................................38
Verkiezingen....................................................................................................................................44
Het kiessysteem...............................................................................................................................45
Discussievraag 3: Biedt het Belgische kiessysteem voldoende garanties voor democratische
verantwoording...............................................................................................................................49
Werking van het parlement.............................................................................................................51
Hoofdstuk 6: De uitvoerende macht en samenhang............................................................................57
De Monarchie..................................................................................................................................57
Door Marlies Moerman; academiejaar 2024-2025
, De ministers.....................................................................................................................................60
Hoofdstuk 7: Institutionele samenhang...............................................................................................66
De evolutie van het parlementair systeem (De fases)......................................................................66
Parlementair systeem: de regering als emanatie van de meerderheid in het parlement................69
Discussievraag 4: Wordt de stabiliteit van de regering gediend door het figuur van een
legislatuurregering (en legislatuurparlementen)?............................................................................71
De gevolgen van ontslag van de regering en/ of de ontbinding van het parlement.........................73
Ontslag individuele minister............................................................................................................75
Hoofdstuk 8: De functionele samenhang; de verschillende federale functies.....................................75
De regelgevende functies................................................................................................................75
Bestuur, financiering en buitenlandse functie..................................................................................80
Landsverdediging en de noodtoestand............................................................................................83
Hoofdstuk 9: De toetsing van de wet...................................................................................................84
Toetsing van de wet: De probleemstelling.......................................................................................84
De evolutie van de toetsing van de formele wet in België...............................................................86
Evolutie van het Grondwettelijk hof.................................................................................................86
Hoofdstuk 10:De Federale staat...........................................................................................................94
Is de Belgische staatsvorm aangepast aan de sociale structuur? (=de basisvraag)..........................94
Staatsvormen: klassieke doctrine.....................................................................................................94
Algemene Kenmerken van de BE federale staat...............................................................................95
Specifieke kenmerken voor België...................................................................................................97
Constitutionele asymmetrie (= kernwoord BE federalisme).............................................................99
Hoofdstuk 11: De federale staat; instellingen van de deelstaten, Brussel en functies.......................104
Parlementen van de Gemeenschappen en Gewesten: Wat is er anders?......................................104
De instellingen in Brussel...............................................................................................................106
Hoofdstuk 12: De deelstatelijke functies............................................................................................112
De regelgevende functie................................................................................................................112
Bestuursfunctie = gelijk federaal niveau........................................................................................112
De Financieringsfunctie.................................................................................................................112
Functie Buitenlandsbeleid.............................................................................................................113
Hoofdstuk 13: De Verenigde Naties...................................................................................................115
Nationaal vs. Internationaal publiekrecht......................................................................................115
Wat behoort de VN te doen?.........................................................................................................115
Wie vooral beslist over vrede en veiligheid in de VN? DE VEILIGHEIDSRAAD (VR).........................116
Hoofdstuk 14: De Europese Unie.......................................................................................................124
Vorming.........................................................................................................................................126
Door Marlies Moerman; academiejaar 2024-2025
, Uitbreiding, Verdieping, Reacties...................................................................................................127
De instellingen...............................................................................................................................130
De Functies....................................................................................................................................133
De EU in crisis?...............................................................................................................................134
Inleiding
Inleidende begrippen
Publiek recht
1) Publiekrecht= het onderscheid tussen horizontaal en verticaal
Privaat recht: Laptop ziet er interessant uit, graag kopen en dus een contract sluiten door
overeenstemming over prijs en zaak. Twee private personen in een horizontale relatie
(evenwaardig).
Publiek recht: verticale relatie tussen burger en overheid. Je hebt als private persoon een
relatie met de overheid die veel grootser en machtiger is dan jou. Hierbij hoort ook de
relatie tussen overheden onderling.
Opname van prof via laptop en prof neemt laptop in beslag want is niet toegestaan door
het beleid van de universiteit. Het gaat om een goed, maar niet volgens de hoedanigheid
als burger. Als prof in deze context pleegt hij een actie in naam van de organisatie (de
universiteit), m.a.w. een overheid. Het gaat hier dan over publiek recht en dus niet over
privaat recht.
!! Vanaf de overheid erbij komt kijken= publiekrecht
2) Recht= ordenen van de maatschappij, de maatschappij heeft vragen en problemen. Daarom
regeltjes opstellen en daarbij horende mechanismen om deze regels toe te passen.
Maatschappij gestructureerd in spinnenweb door recht.
Verticaal vs. Horizontaal, wat is dan precies het publiekrecht? De belangrijke takken van het
publiekrecht
1. Mensenrechten (zoals recht op vrije meningsuiting): de verticale relatie, het gevolg van een
sociaal contract.
Waarom aanvaarden dat we bvb niet door het rood mogen overlopen? Waarom aanvaarden
we wetten in het parlement aanvaarden? We willen chaos vermijden, we beperken onze
persoonlijke soevereiniteit. Wij als burger geven die macht aan de overheid, wel willen we
daar iets in de plaats (niet zomaar alle eigendom afgeven). We geven dat af in ruil voor
rechten. Voorbeelden daar van zijn uw rechten op eigendom, gelijke behandeling, privacy…
Dit zijn allen grondrechten die we hardmaken in een rechtstaat, waar dan ook de overheid
zich aan moet houden.
Enkele voorbeelden:
Etnische thema: identiteitsvorming van donor kinderen Wat heeft dit met
mensenrechten te maken? Recht op privacy, een recht op het privéleven breder dan
Door Marlies Moerman; academiejaar 2024-2025
Door Marlies Moerman; academiejaar 2024-2025
,Inhoud
Inleiding.................................................................................................................................................4
Inleidende begrippen.........................................................................................................................4
Studiewijzer.......................................................................................................................................6
Hoofdstuk 1: Constitutionele geschiedenis van België...........................................................................7
Historiek Grondwet............................................................................................................................7
Evolutie van de grondwet..................................................................................................................8
Bevolking...........................................................................................................................................9
Hoofdstuk 2: Formele bronnen voor de regeling van publieke instellingen.........................................10
Hiërarchie van rechtsregels: intro....................................................................................................10
1831: De Grondwet..........................................................................................................................11
Discussievraag 1: Moet de procedure tot herziening van de grondwet strenger zijn?.....................12
Internationaal en Europees recht....................................................................................................16
Hoofdstuk 3: Materiële bronnen; Staatsrechtelijke principes..............................................................19
Inleiding...........................................................................................................................................19
België is een Grondwettelijke staat..................................................................................................21
België is een rechtstaat....................................................................................................................21
De scheiding der machten...............................................................................................................23
België is een federale staat (zie H10)...............................................................................................24
België is een Democratie (zie H4)....................................................................................................25
Hoofdstuk 4: Democratie-staatsrechtelijke principes..........................................................................25
Concept democratie in Grondwet/ De democratische staat............................................................25
Discussievraag 2: Past de mogelijkheid van gewestelijke volksraadplegingen in het Belgische
concept van democratie?.................................................................................................................29
Parlementaire en presidentiële regimes..........................................................................................35
Democratie en politieke partijen.....................................................................................................36
Hoofdstuk 5: Het parlementair systeem..............................................................................................38
In België: Het bicameralisme of tweekamerstelsel..........................................................................38
Verkiezingen....................................................................................................................................44
Het kiessysteem...............................................................................................................................45
Discussievraag 3: Biedt het Belgische kiessysteem voldoende garanties voor democratische
verantwoording...............................................................................................................................49
Werking van het parlement.............................................................................................................51
Hoofdstuk 6: De uitvoerende macht en samenhang............................................................................57
De Monarchie..................................................................................................................................57
Door Marlies Moerman; academiejaar 2024-2025
, De ministers.....................................................................................................................................60
Hoofdstuk 7: Institutionele samenhang...............................................................................................66
De evolutie van het parlementair systeem (De fases)......................................................................66
Parlementair systeem: de regering als emanatie van de meerderheid in het parlement................69
Discussievraag 4: Wordt de stabiliteit van de regering gediend door het figuur van een
legislatuurregering (en legislatuurparlementen)?............................................................................71
De gevolgen van ontslag van de regering en/ of de ontbinding van het parlement.........................73
Ontslag individuele minister............................................................................................................75
Hoofdstuk 8: De functionele samenhang; de verschillende federale functies.....................................75
De regelgevende functies................................................................................................................75
Bestuur, financiering en buitenlandse functie..................................................................................80
Landsverdediging en de noodtoestand............................................................................................83
Hoofdstuk 9: De toetsing van de wet...................................................................................................84
Toetsing van de wet: De probleemstelling.......................................................................................84
De evolutie van de toetsing van de formele wet in België...............................................................86
Evolutie van het Grondwettelijk hof.................................................................................................86
Hoofdstuk 10:De Federale staat...........................................................................................................94
Is de Belgische staatsvorm aangepast aan de sociale structuur? (=de basisvraag)..........................94
Staatsvormen: klassieke doctrine.....................................................................................................94
Algemene Kenmerken van de BE federale staat...............................................................................95
Specifieke kenmerken voor België...................................................................................................97
Constitutionele asymmetrie (= kernwoord BE federalisme).............................................................99
Hoofdstuk 11: De federale staat; instellingen van de deelstaten, Brussel en functies.......................104
Parlementen van de Gemeenschappen en Gewesten: Wat is er anders?......................................104
De instellingen in Brussel...............................................................................................................106
Hoofdstuk 12: De deelstatelijke functies............................................................................................112
De regelgevende functie................................................................................................................112
Bestuursfunctie = gelijk federaal niveau........................................................................................112
De Financieringsfunctie.................................................................................................................112
Functie Buitenlandsbeleid.............................................................................................................113
Hoofdstuk 13: De Verenigde Naties...................................................................................................115
Nationaal vs. Internationaal publiekrecht......................................................................................115
Wat behoort de VN te doen?.........................................................................................................115
Wie vooral beslist over vrede en veiligheid in de VN? DE VEILIGHEIDSRAAD (VR).........................116
Hoofdstuk 14: De Europese Unie.......................................................................................................124
Vorming.........................................................................................................................................126
Door Marlies Moerman; academiejaar 2024-2025
, Uitbreiding, Verdieping, Reacties...................................................................................................127
De instellingen...............................................................................................................................130
De Functies....................................................................................................................................133
De EU in crisis?...............................................................................................................................134
Inleiding
Inleidende begrippen
Publiek recht
1) Publiekrecht= het onderscheid tussen horizontaal en verticaal
Privaat recht: Laptop ziet er interessant uit, graag kopen en dus een contract sluiten door
overeenstemming over prijs en zaak. Twee private personen in een horizontale relatie
(evenwaardig).
Publiek recht: verticale relatie tussen burger en overheid. Je hebt als private persoon een
relatie met de overheid die veel grootser en machtiger is dan jou. Hierbij hoort ook de
relatie tussen overheden onderling.
Opname van prof via laptop en prof neemt laptop in beslag want is niet toegestaan door
het beleid van de universiteit. Het gaat om een goed, maar niet volgens de hoedanigheid
als burger. Als prof in deze context pleegt hij een actie in naam van de organisatie (de
universiteit), m.a.w. een overheid. Het gaat hier dan over publiek recht en dus niet over
privaat recht.
!! Vanaf de overheid erbij komt kijken= publiekrecht
2) Recht= ordenen van de maatschappij, de maatschappij heeft vragen en problemen. Daarom
regeltjes opstellen en daarbij horende mechanismen om deze regels toe te passen.
Maatschappij gestructureerd in spinnenweb door recht.
Verticaal vs. Horizontaal, wat is dan precies het publiekrecht? De belangrijke takken van het
publiekrecht
1. Mensenrechten (zoals recht op vrije meningsuiting): de verticale relatie, het gevolg van een
sociaal contract.
Waarom aanvaarden dat we bvb niet door het rood mogen overlopen? Waarom aanvaarden
we wetten in het parlement aanvaarden? We willen chaos vermijden, we beperken onze
persoonlijke soevereiniteit. Wij als burger geven die macht aan de overheid, wel willen we
daar iets in de plaats (niet zomaar alle eigendom afgeven). We geven dat af in ruil voor
rechten. Voorbeelden daar van zijn uw rechten op eigendom, gelijke behandeling, privacy…
Dit zijn allen grondrechten die we hardmaken in een rechtstaat, waar dan ook de overheid
zich aan moet houden.
Enkele voorbeelden:
Etnische thema: identiteitsvorming van donor kinderen Wat heeft dit met
mensenrechten te maken? Recht op privacy, een recht op het privéleven breder dan
Door Marlies Moerman; academiejaar 2024-2025
