HOOFDSTUK 1: POLITIEK
WAT IS POLITIEK
= Ordenen en besturen van een territoriaal afgebakende samenleving door middel van machtsuitoefening.
Heeft dus betrekking op het sturen van een samenleving.
Wanneer mensen iets samen willen doen, wordt het al snel noodzakelijk om een aantal duidelijke
afspraken te maken, om dingen te regelen, om de vrije keuze van mensen in te perken.
o Groep groter en afspraken ingewikkelder aantal regels neemt toe en worden en
opgeschreven om ze goed te bewaren.
Brede definitie: politiek is overal waar er regels bestaan. Het gaat ook over burgers die op de meest diverse
manieren telkens weer aan politiek doen, ook op plaatsen waar je het misschien niet direct zou verwachten.
Bv. Verenigingen, scholen, bedrijven als ‘schools of democracy’
Term is afkomstig van Oudgriekse politeia/’politika’ = ‘De zaken die met de polis te maken hebben’
‘Territoriaal’
Territoriaal Niet-territoriaal
Omvattend en dwingend Functioneel en vrijblijvender
Regels niet te ontwijken, om die te ontwijken
moet je verhuizen naar een ander grondgebied, Bv. Katholieke kerk vrijetijdsvereniging
maar daar zullen dan ook andere regels gelden.
Bv. Gemeenten, staten, EU, NAVO, Verenigde
Naties…
‘Ordenen en besturen’
Staatsinrichting & instellingen
Gedrag: strategie & conflict/samenwerking (doelbewust optreden)
Beleid
Sterre Crols Samenvatting Politicologie Prof. Evelien Willems
,EVOLUTIE EN REIKWIJDTE VAN POLITIEK
Sterre Crols Samenvatting Politicologie Prof. Evelien Willems
, HOOFDSTUK 2: STAAT EN MACHT
= … door middel van machtsuitoefening
WAT IS MACHT?
Macht is nodig om in een politieke gemeenschap zaken te kunnen realiseren en ond samenleven te kunnen
organiseren.
Speciefiek kenmerk van politiek:
Regels die de politiek creeërt zijn bindende regels:
Politieke regelgeving kan alleen functioneren als ze ook opgelegd worden aan de leden van de
samenleving. Zo niet dan drijgt de politieke sturing weinig effectief te zijn.
o Gevolgen van niet naleving: sancties, dwangmiddelen burgerlijke ongehoorzaamheid.
Burgerlijke ongehoorzaamheid: Publieke, niet-gewelddadige en bewuste daad die ingaat
tegen de wet en die tot doel heeft een wijziging in beleid of wetgeving te realiseren.
1. Vorm van protest
2. Vreedzaam
3. Aanvaarden van gevolgen niet-naleving bindende regels
Bv. Boston Tea Party
o We volgen de regels zonder na te denken (geïnternaliseerd)
Bv. Drinken en rijden; gordel; rechtsrijden; rookverbod
Om regels op te leggen en af te dwingen oefenen politieke gemeenschappen macht uit over hun leden.
De enige manier om aan de macht van een politiek systeem te ontsnappen, is door de gemeenschap te velaten.
MAAR moeilijk bij statelijke systemen: dan kom je in een andere gemeenschap terecht en hier gelden ook
regels.
DUS: in letterlijke zin valt niet te ontkomen aan politiek.
Macht versus gezag:
Robert Dahl Max Weber
Macht =* Feit dat actor A de mogelijkheid heeft om ervoor te Macht =* Mogelijkheid van actor om wil op teleggen aan
zorgen dat actor B een handeling verricht die B anders niet zou anderen, ook tegen eventuele weerstand in.
verrichten.
Handeling B is niet noodzakelijk in overeenstemming met wat Gezag als legitiem aanvaarde machtsuitoefening
A wil (onbedoelde effecten).
Sterre Crols Samenvatting Politicologie Prof. Evelien Willems
, 3 vormen van gezag volgens Weber:
1. Traditioneel gezag: uit respect voor traditie en gewoonte (erfopvolging)
2. Charismatisch gezag: Berust op de persoonlijkheid van de machthebber aan wie bijzondere eigenschppen
worden toegeschreven.
3. Rationeel-legalistisch gezag: Uit respect voor de regels.
Macht wordt gezag wanneer het aanvaard wordt op basis van één of meer van die gezagstypes.
MAAR: betekent niet dat iedereen er altijd van overtuigd is dat die regels ook juist en rechtvaardig zijn.
Daarnaast evolueren de inzichten en oordelen over wat juist en rechtvaardig is ook doorheen de tijd.
Bv. Wetten die de segregatie tussen de witte en de Afro-Amerikaanse bevolking realiseerden; invulling van het
stemrecht.
WAT IS LEGITIEME MACHT?
Bronnen of types (democratische) legitimiteit:
Macht omdenken – Steven Lukes:
= Kritiek op werken van Dahl en Weber.
Focussen nog steeds op vormen van machtsuitoefening die terug te brengen zijn tot concrete actoren die
gebruikmaken van hun vermogen om macht uit te oefenen.
MAAR: de oorsprong van machtuitoefening is vaan niet makkelijk te achterghalen of terug te bregen tot
specifieke actoren. (diffuse macht/onzichtbare macht)
Sterre Crols Samenvatting Politicologie Prof. Evelien Willems
WAT IS POLITIEK
= Ordenen en besturen van een territoriaal afgebakende samenleving door middel van machtsuitoefening.
Heeft dus betrekking op het sturen van een samenleving.
Wanneer mensen iets samen willen doen, wordt het al snel noodzakelijk om een aantal duidelijke
afspraken te maken, om dingen te regelen, om de vrije keuze van mensen in te perken.
o Groep groter en afspraken ingewikkelder aantal regels neemt toe en worden en
opgeschreven om ze goed te bewaren.
Brede definitie: politiek is overal waar er regels bestaan. Het gaat ook over burgers die op de meest diverse
manieren telkens weer aan politiek doen, ook op plaatsen waar je het misschien niet direct zou verwachten.
Bv. Verenigingen, scholen, bedrijven als ‘schools of democracy’
Term is afkomstig van Oudgriekse politeia/’politika’ = ‘De zaken die met de polis te maken hebben’
‘Territoriaal’
Territoriaal Niet-territoriaal
Omvattend en dwingend Functioneel en vrijblijvender
Regels niet te ontwijken, om die te ontwijken
moet je verhuizen naar een ander grondgebied, Bv. Katholieke kerk vrijetijdsvereniging
maar daar zullen dan ook andere regels gelden.
Bv. Gemeenten, staten, EU, NAVO, Verenigde
Naties…
‘Ordenen en besturen’
Staatsinrichting & instellingen
Gedrag: strategie & conflict/samenwerking (doelbewust optreden)
Beleid
Sterre Crols Samenvatting Politicologie Prof. Evelien Willems
,EVOLUTIE EN REIKWIJDTE VAN POLITIEK
Sterre Crols Samenvatting Politicologie Prof. Evelien Willems
, HOOFDSTUK 2: STAAT EN MACHT
= … door middel van machtsuitoefening
WAT IS MACHT?
Macht is nodig om in een politieke gemeenschap zaken te kunnen realiseren en ond samenleven te kunnen
organiseren.
Speciefiek kenmerk van politiek:
Regels die de politiek creeërt zijn bindende regels:
Politieke regelgeving kan alleen functioneren als ze ook opgelegd worden aan de leden van de
samenleving. Zo niet dan drijgt de politieke sturing weinig effectief te zijn.
o Gevolgen van niet naleving: sancties, dwangmiddelen burgerlijke ongehoorzaamheid.
Burgerlijke ongehoorzaamheid: Publieke, niet-gewelddadige en bewuste daad die ingaat
tegen de wet en die tot doel heeft een wijziging in beleid of wetgeving te realiseren.
1. Vorm van protest
2. Vreedzaam
3. Aanvaarden van gevolgen niet-naleving bindende regels
Bv. Boston Tea Party
o We volgen de regels zonder na te denken (geïnternaliseerd)
Bv. Drinken en rijden; gordel; rechtsrijden; rookverbod
Om regels op te leggen en af te dwingen oefenen politieke gemeenschappen macht uit over hun leden.
De enige manier om aan de macht van een politiek systeem te ontsnappen, is door de gemeenschap te velaten.
MAAR moeilijk bij statelijke systemen: dan kom je in een andere gemeenschap terecht en hier gelden ook
regels.
DUS: in letterlijke zin valt niet te ontkomen aan politiek.
Macht versus gezag:
Robert Dahl Max Weber
Macht =* Feit dat actor A de mogelijkheid heeft om ervoor te Macht =* Mogelijkheid van actor om wil op teleggen aan
zorgen dat actor B een handeling verricht die B anders niet zou anderen, ook tegen eventuele weerstand in.
verrichten.
Handeling B is niet noodzakelijk in overeenstemming met wat Gezag als legitiem aanvaarde machtsuitoefening
A wil (onbedoelde effecten).
Sterre Crols Samenvatting Politicologie Prof. Evelien Willems
, 3 vormen van gezag volgens Weber:
1. Traditioneel gezag: uit respect voor traditie en gewoonte (erfopvolging)
2. Charismatisch gezag: Berust op de persoonlijkheid van de machthebber aan wie bijzondere eigenschppen
worden toegeschreven.
3. Rationeel-legalistisch gezag: Uit respect voor de regels.
Macht wordt gezag wanneer het aanvaard wordt op basis van één of meer van die gezagstypes.
MAAR: betekent niet dat iedereen er altijd van overtuigd is dat die regels ook juist en rechtvaardig zijn.
Daarnaast evolueren de inzichten en oordelen over wat juist en rechtvaardig is ook doorheen de tijd.
Bv. Wetten die de segregatie tussen de witte en de Afro-Amerikaanse bevolking realiseerden; invulling van het
stemrecht.
WAT IS LEGITIEME MACHT?
Bronnen of types (democratische) legitimiteit:
Macht omdenken – Steven Lukes:
= Kritiek op werken van Dahl en Weber.
Focussen nog steeds op vormen van machtsuitoefening die terug te brengen zijn tot concrete actoren die
gebruikmaken van hun vermogen om macht uit te oefenen.
MAAR: de oorsprong van machtuitoefening is vaan niet makkelijk te achterghalen of terug te bregen tot
specifieke actoren. (diffuse macht/onzichtbare macht)
Sterre Crols Samenvatting Politicologie Prof. Evelien Willems
