H1. Juridische situering
1 EEN BEGRIPSOMSCHRIJVING
Dia 4
Strafrecht = het geheel aan rechtsregels dat bepaalt…
- Onder welke voorwaarden gedragingen misdrijven zijn en welke gedragingen misdrijven zijn
- Wie dader van een misdrijf is en strafrechtelijke verantwoordelijkheid draagt
- Welke straffen bestaan en welke straffen op de misdrijven worden gesteld
- Onder welke voorwaarden straffen aan daders kunnen worden opgelegd en uitgevoerd
- Hoe de bevoegde instanties oordelen over misdrijf, dader en straf → de procedure
Dia 7
Strafrecht als een geheel van rechtsregels over misdrijf, dader en straf
- Misdrijf = een afwijking van de norm die ongewenst en voldoende ernstig geacht wordt om
een reactie in de vorm van een straf te verantwoorden
o Algemene bepalingen: onder welke voorwaarden kunnen gedragingen misdrijven zijn
en wat zijn de noodzakelijke bestanddelen per misdrijf → constitutieve elementen
o Bijzondere bepalingen: welke gedragingen zijn misdrijven → omschrijving
- Dader = persoon die een misdrijf heeft gepleegd
o Algemene bepalingen: regels over wie dader van een misdrijf kan zijn en
strafrechtelijke verantwoordelijkheid draagt (natuurlijke- en rechtspersonen)
o Bijzondere bepalingen: kwalificatie van kwalitatieve- of statusmisdrijven
- Straf (in algemene zin) = een wettelijk bepaalde vorm van leed dat door de rechterlijke
macht wordt opgelegd als sanctie voor een misdrijf
o Algemene bepalingen: welke straffen bestaan en onder welke voorwaarden kunnen
straffen aan daders worden opgelegd en uitgevoerd
o Bijzondere bepalingen: specifieke straffen voor een welbepaald misdrijf
- Voorwaarden = algemene spelregels over de voorwaarden, die voldaan moeten worden
alvorens iemand gestraft kan worden en een specifieke straf opgelegd kan krijgen
Dia 8-12
1
,Enkele voorbeelden…
- M.b.t. tijd en ruimte
o Brigitta Callens overweegt rechtszaak aan te spannen tegen film ‘Zillion’
o Rechtszaak tegen Netflix om ‘When They See Us’
§ Jongeren van kleur werden verkracht in een park, maar werden hier zelf van
beschuldigd omdat de politie en het parket het onderzoek manipuleerden
§ De procureur in kwestie legde een klacht neer voor laster en eerroof
- M.b.t. persoonlijke meningen
o Advies aan Europees Hof: ‘Vlaams verbod op onverdoofd slachten is onwettig.’
o Het aardappelproces: criminelen of politieke activisten?
§ Gents onderzoeksproces naar genetisch gemodificeerde aardappelen om te
kijken of ze resistent zijn op een bepaalde manier
§ Veel protest, omdat je niet mag prutsen met voedsel, waardoor het
aardappelveld moest verdwijnen
- M.b.t. taboes
o ‘Pano’ botst op misverstanden bij euthanasie. “Ik wil niet meer hoeven te smeken.”
o Ook Bart De Wever (N-VA) betrekt abortuswet bij federale regeringsvorming
- M.b.t. klassenjustitie
o Stempelende miljonair sluit deal en moet niet naar de cel
o Man licht RIZIV voor 24 000 euro op met 1255 valse doktersvoorschriften
- M.b.t. regio’s
o 75 euro boete voor elke joint in Antwerpen
o Gent gaat haalbaaheid van gebruikersruimtes voor drugs onderzoeken
2 STRAFRECHT ALS PUBLIEK RECHT
Dia 20
Strafrecht is publiek recht
- Het plegen van een misdrijf brengt een verticale rechtsverhouding tot stand tussen de
persoon die het misdrijf pleegt en de staat
o Het recht om te straffen is voorbehouden aan organen van de staat
o Dit betekent dat burgers in essentie geen bevoegdheden hebben om te bepalen of
een bepaalde gedraging al dan niet strafbaar is of moet worden bestraft
2
, - Strafwetten zijn van openbare orde
o Dit betekent dat strafwetten van dwingend recht zijn
o Dus over de strafwetten kunnen geen afspraken worden gemaakt waardoor de
inhoud of de reikwijdte van die wetten zou worden aangepast
- Klachtmisdrijven werden door het Nieuw Strafwetboek afgeschaft
o Dit waren misdrijven waarvoor een klacht van het slachtoffer noodzakelijk was voor
bestraffing van het misdrijf: bv. laster, smaad of belaging
§ De positie van toestemming van het slachtoffer is heel belangrijk
o Het strafrecht wordt gemaakt en toegepast namens de gemeenschap en de organen
van de staat, maar de slachtoffers kunnen wel nog een rol spelen in de procedure
§ Een strafprocedure opstarten via een klacht met stelling van burgerlijke
partij (onderzoeksrechter) of een rechtstreekse dagvaarding (vonnisgerecht)
§ Slachtoffers kunnen vragen dat de strafwet wordt toegepast en dat de
misdrijfpleger op die manier wordt veroordeeld
§ Slachtoffers kunnen in een strafprocedure schadevergoeding vorderen, maar
geen straf (privaatrechtelijk belang i.p.v. publiekrechtelijk belang)
Dia 21-23
Enkele voorbeelden…
- Tv-maker Bart De Pauw moet voor de rechter komen voor stalking en elektronische overlast
o Moeten we hier nu een klachtmisdrijf van maken of niet?
o Het slachtoffer heeft het laatste woord…
§ Soms is het moeiijk om in te schatten of het slachtoffer het (niet) leuk vond
§ Je kan niet ageren tenzij het slachtoffer bij het gerecht komt aankloppen
• In enkele situaties zullen slachtoffers dit niet doen: het slachtoffer is
er niet meer of het slachtoffer zit in een hiërarchische relatie
• Maatschappelijk willen we tussen komen, maar formeel gezien kan
men geen klacht meer behandelen als het slachtoffer er niet is…
o Dit is nu de mogelijkheid voor het parket om te beslissen of
een bepaald (klacht)misdrijf vervolgd wordt of niet
- SM-rechter: “Alsof ik Marc Dutroux was.”
o Dit gaat over een seksualiteitsbeleving dat uitermate privé is, maar uiteindelijk maakt
men hier een klachtmisdrijf o.g.v. slagen en verwondingen van
- Arbeider werd 9 jaar gefolterd door collega’s
3
, o Heel belangrijk dossier, maar het verdween naar de achtergrond
o Het slachtoffer heeft vandaag heel veel mogelijkheden gekregen
§ Dit mede door het klachtmisdrijf
§ Misschien moeten we dit opnieuw publiek maken
3 MATERIEEL EN FORMEEL STRAFRECHT
Dia 5
Materieel strafrecht
- Rechtsregels die betrekking hebben op de omschrijving van de strafbare gedragingen, het
daderschap, de straffen en de voorwaarden om straffen op te leggen en uit te voeren
Formeel strafrecht (= strafprocesrecht)
- Procedureregels over de toepassing van het materieel strafrecht die bepalen door wie en
hoe misdrijven worden vastgesteld, opgespoord, vervolgd, bewezen, berecht en uitgevoerd
Strafuitvoeringsrecht (= penitentiair recht)
- Het geheel aan rechtsregels die betrekking hebben op voorwaarden, modaliteiten en
procedures m.b.t. de uitvoering van de straf
4 NATIONAAL EN INTERNATIONAAL STRAFRECHT
4.1 Na<onaal strafrecht
Strafrecht is nationaal recht
- Bepalen wat niet mag en hoe dit kan worden bestraft, is bij uitstek nationale materie
o De regel is dan ook dat strafrecht per land afzonderlijk wordt geregeld en toegepast
- Belgisch of federaal strafrecht
o Het federaal parlement heeft de bevoegdheid om via wetten materieel strafrecht te
maken, maar er zijn ook andere strafwetgevers
- Strafrecht van gemeenschappen, gewesten, provincies en gemeenten
4
1 EEN BEGRIPSOMSCHRIJVING
Dia 4
Strafrecht = het geheel aan rechtsregels dat bepaalt…
- Onder welke voorwaarden gedragingen misdrijven zijn en welke gedragingen misdrijven zijn
- Wie dader van een misdrijf is en strafrechtelijke verantwoordelijkheid draagt
- Welke straffen bestaan en welke straffen op de misdrijven worden gesteld
- Onder welke voorwaarden straffen aan daders kunnen worden opgelegd en uitgevoerd
- Hoe de bevoegde instanties oordelen over misdrijf, dader en straf → de procedure
Dia 7
Strafrecht als een geheel van rechtsregels over misdrijf, dader en straf
- Misdrijf = een afwijking van de norm die ongewenst en voldoende ernstig geacht wordt om
een reactie in de vorm van een straf te verantwoorden
o Algemene bepalingen: onder welke voorwaarden kunnen gedragingen misdrijven zijn
en wat zijn de noodzakelijke bestanddelen per misdrijf → constitutieve elementen
o Bijzondere bepalingen: welke gedragingen zijn misdrijven → omschrijving
- Dader = persoon die een misdrijf heeft gepleegd
o Algemene bepalingen: regels over wie dader van een misdrijf kan zijn en
strafrechtelijke verantwoordelijkheid draagt (natuurlijke- en rechtspersonen)
o Bijzondere bepalingen: kwalificatie van kwalitatieve- of statusmisdrijven
- Straf (in algemene zin) = een wettelijk bepaalde vorm van leed dat door de rechterlijke
macht wordt opgelegd als sanctie voor een misdrijf
o Algemene bepalingen: welke straffen bestaan en onder welke voorwaarden kunnen
straffen aan daders worden opgelegd en uitgevoerd
o Bijzondere bepalingen: specifieke straffen voor een welbepaald misdrijf
- Voorwaarden = algemene spelregels over de voorwaarden, die voldaan moeten worden
alvorens iemand gestraft kan worden en een specifieke straf opgelegd kan krijgen
Dia 8-12
1
,Enkele voorbeelden…
- M.b.t. tijd en ruimte
o Brigitta Callens overweegt rechtszaak aan te spannen tegen film ‘Zillion’
o Rechtszaak tegen Netflix om ‘When They See Us’
§ Jongeren van kleur werden verkracht in een park, maar werden hier zelf van
beschuldigd omdat de politie en het parket het onderzoek manipuleerden
§ De procureur in kwestie legde een klacht neer voor laster en eerroof
- M.b.t. persoonlijke meningen
o Advies aan Europees Hof: ‘Vlaams verbod op onverdoofd slachten is onwettig.’
o Het aardappelproces: criminelen of politieke activisten?
§ Gents onderzoeksproces naar genetisch gemodificeerde aardappelen om te
kijken of ze resistent zijn op een bepaalde manier
§ Veel protest, omdat je niet mag prutsen met voedsel, waardoor het
aardappelveld moest verdwijnen
- M.b.t. taboes
o ‘Pano’ botst op misverstanden bij euthanasie. “Ik wil niet meer hoeven te smeken.”
o Ook Bart De Wever (N-VA) betrekt abortuswet bij federale regeringsvorming
- M.b.t. klassenjustitie
o Stempelende miljonair sluit deal en moet niet naar de cel
o Man licht RIZIV voor 24 000 euro op met 1255 valse doktersvoorschriften
- M.b.t. regio’s
o 75 euro boete voor elke joint in Antwerpen
o Gent gaat haalbaaheid van gebruikersruimtes voor drugs onderzoeken
2 STRAFRECHT ALS PUBLIEK RECHT
Dia 20
Strafrecht is publiek recht
- Het plegen van een misdrijf brengt een verticale rechtsverhouding tot stand tussen de
persoon die het misdrijf pleegt en de staat
o Het recht om te straffen is voorbehouden aan organen van de staat
o Dit betekent dat burgers in essentie geen bevoegdheden hebben om te bepalen of
een bepaalde gedraging al dan niet strafbaar is of moet worden bestraft
2
, - Strafwetten zijn van openbare orde
o Dit betekent dat strafwetten van dwingend recht zijn
o Dus over de strafwetten kunnen geen afspraken worden gemaakt waardoor de
inhoud of de reikwijdte van die wetten zou worden aangepast
- Klachtmisdrijven werden door het Nieuw Strafwetboek afgeschaft
o Dit waren misdrijven waarvoor een klacht van het slachtoffer noodzakelijk was voor
bestraffing van het misdrijf: bv. laster, smaad of belaging
§ De positie van toestemming van het slachtoffer is heel belangrijk
o Het strafrecht wordt gemaakt en toegepast namens de gemeenschap en de organen
van de staat, maar de slachtoffers kunnen wel nog een rol spelen in de procedure
§ Een strafprocedure opstarten via een klacht met stelling van burgerlijke
partij (onderzoeksrechter) of een rechtstreekse dagvaarding (vonnisgerecht)
§ Slachtoffers kunnen vragen dat de strafwet wordt toegepast en dat de
misdrijfpleger op die manier wordt veroordeeld
§ Slachtoffers kunnen in een strafprocedure schadevergoeding vorderen, maar
geen straf (privaatrechtelijk belang i.p.v. publiekrechtelijk belang)
Dia 21-23
Enkele voorbeelden…
- Tv-maker Bart De Pauw moet voor de rechter komen voor stalking en elektronische overlast
o Moeten we hier nu een klachtmisdrijf van maken of niet?
o Het slachtoffer heeft het laatste woord…
§ Soms is het moeiijk om in te schatten of het slachtoffer het (niet) leuk vond
§ Je kan niet ageren tenzij het slachtoffer bij het gerecht komt aankloppen
• In enkele situaties zullen slachtoffers dit niet doen: het slachtoffer is
er niet meer of het slachtoffer zit in een hiërarchische relatie
• Maatschappelijk willen we tussen komen, maar formeel gezien kan
men geen klacht meer behandelen als het slachtoffer er niet is…
o Dit is nu de mogelijkheid voor het parket om te beslissen of
een bepaald (klacht)misdrijf vervolgd wordt of niet
- SM-rechter: “Alsof ik Marc Dutroux was.”
o Dit gaat over een seksualiteitsbeleving dat uitermate privé is, maar uiteindelijk maakt
men hier een klachtmisdrijf o.g.v. slagen en verwondingen van
- Arbeider werd 9 jaar gefolterd door collega’s
3
, o Heel belangrijk dossier, maar het verdween naar de achtergrond
o Het slachtoffer heeft vandaag heel veel mogelijkheden gekregen
§ Dit mede door het klachtmisdrijf
§ Misschien moeten we dit opnieuw publiek maken
3 MATERIEEL EN FORMEEL STRAFRECHT
Dia 5
Materieel strafrecht
- Rechtsregels die betrekking hebben op de omschrijving van de strafbare gedragingen, het
daderschap, de straffen en de voorwaarden om straffen op te leggen en uit te voeren
Formeel strafrecht (= strafprocesrecht)
- Procedureregels over de toepassing van het materieel strafrecht die bepalen door wie en
hoe misdrijven worden vastgesteld, opgespoord, vervolgd, bewezen, berecht en uitgevoerd
Strafuitvoeringsrecht (= penitentiair recht)
- Het geheel aan rechtsregels die betrekking hebben op voorwaarden, modaliteiten en
procedures m.b.t. de uitvoering van de straf
4 NATIONAAL EN INTERNATIONAAL STRAFRECHT
4.1 Na<onaal strafrecht
Strafrecht is nationaal recht
- Bepalen wat niet mag en hoe dit kan worden bestraft, is bij uitstek nationale materie
o De regel is dan ook dat strafrecht per land afzonderlijk wordt geregeld en toegepast
- Belgisch of federaal strafrecht
o Het federaal parlement heeft de bevoegdheid om via wetten materieel strafrecht te
maken, maar er zijn ook andere strafwetgevers
- Strafrecht van gemeenschappen, gewesten, provincies en gemeenten
4
