samenvatting van Buitenlandse rechtsstelsels

BUITENLANDSE
RECHTSSTELSELS
INLEIDING: WAAROM EEN VAK BUITENLANDSRECHTSTELSELS

Mag wetgeving meenemen naar examen: in overeenstemming met de regels van de codex, andere teksten
zoals rechtspraak en rechtsleer mag niet

 Invloed buitenlands recht op Belgisch recht
 Context internationalisering en toenemende mobiliteit
 Belang van Europees recht. Wisselwerking tussen nationaal en supranationaal recht
 Eenmaking en harmonisatie (dwingend of als model)
 Toepassing buitenlands recht (bv. IPR)
 Jurist zijn = kritisch het recht in vraag durven stellen
 Creatieve oplossingen en inspiratie zoeken
 Bewust zijn van de relativiteit van het recht
 Rechtsvergelijkend onderzoek
 Inzicht in de wereld en de actualiteit
SELECTIE VAN BUITENLANDS RECHTSSTELSELS
 Focus op 3 rechtsstelsels
 Frans recht
 Duits recht
 Anglo-Amerikaans recht (Verenigd Koninkrijk en Verenigde Staten)
→ Waarom?
 Vergelijkbaarheid: De vergelijkbaarheid van de stelsels, Vaak eerst kijken naar het recht van
de land dat dicht bij ons ligt, waarbij ook men merkt dat men de taal kan aanhouden. Ook
waar men de bronnen van kan hebben.

Vergelijkbaarheid Frans, Duits en Anglo-Amerikaans recht t.o.v. Belgisch recht
De traditionele families zitten en deze 3 rechtstelsels zitten ook in dezelfde familie als bij het Belgisch
recht. Dus wilt zeggen dat ze veel kenmerken hebben.
 Klassieke indeling in rechtsfamilies:
 Europees-continentale rechtsstelsels of de civil law-groep
 Romaanse rechtsstelsels (Frans recht)
 Germaanse rechtsstelsels (Duits recht) Westerse
 (Noordse of Scandinavische rechtsstelsels) rechtsstelsel

 (Slavische rechtsstelsels)
 Anglo-Amerikaanse rechtsstelsels of de common law-groep
 Religieuze rechtsstelsels
 Oosterse rechtsstelsels
 Chtonische rechtsstelsels
 (Socialistische rechtsstelsels)
→ Relatief (!), onderhevig aan evolutie en meerlagig




1

,Ons klemtoon ligt op de westerse rechtsstelsels. Daar vooral ook dan de civil-law en common-law.
Daarvan de Romaanse en Germaanse rechtsstelsels, die zeer belangrijk voor onze Belgische recht
Daarvan blijft niet elk recht mooi binnen zijn eigen groep, daarbij gaan ze soms ook kijken naar de
andere rechtsgroepen om zo zijn eigen recht te verbeteren. Nederland behoorde tot de Romaanse
rechtstelsels, maar heeft dan later een hervorming genomen vooral voor het Burgerlijk recht. Die
heeft zijn inspiratie genomen van het Duitse recht waardoor nu een soort van hybride. Een mix
tussen Romaanse rechtsstelsels en Germaanse rechtsstelsels. Daardoor kunnen we zien dat het in
theorie heel nuttig is, maar in praktijk moeilijker.

Het westerse recht heeft door geopolitieke orde een vorming gegeven aan het wereld vlak. De
intrinsieke kwaliteit. Mogen ook niet blind zijn voor de geopolitieke context. Recht is gebruikt om
westerse gewoonte uit te breidde. Vooral in Afrika maar ook in andere landen. De spanning tussen
het recht dat ze hebben meegenomen en het recht dat men
INVLOED FRANS
 Invloed Frans recht
Waar zien we het
 Europa: o.a. België, Luxemburg, Nederland, Italië, Spanje, Portugal, Polen, Roemenië, …
Veel van ons eigen recht is gebaseerd op het frans recht
Nederland een hybride vorm
 Latijns-Amerika
In het bijzonder de code civil heel belangrijk daar geweest
 Afrika
 Midden-Oosten
 Noord-Amerika: Louisiana (V.S.), Quebec (Canada)

INVLOED DUITS
 Invloed Duits recht
 Europa: Centraal-Europa (na val communisme), Zwitserland, Griekenland, Portugal,
Spanje
 Japan, China
 Brazilië

INVLOED ANGO AMERIKAANSRECHT
 Invloed Anglo-Amerikaans recht
 Engeland: (Wales)
 Britse ‘Commonwealth’: V.S., Canada, Australië, Nieuw-Zeeland, Pakistan, Kenia,
Zuid-Afrika, India, …
Gemeenschap van staten die historisch gezien tot de
Britse Kolonie behoorde
 Andere landen: Ierland, Israël, …
 V.S. → eigen rechtsontwikkeling:
 Grondwet: i.h.b. Latijns-Amerika, maar ook elders
Groot belang van economisch, juridisch belang
Is 1 van de grondwet van de wereld. Heel belangrijk
voor de staten die een democratische grondwet
wilde. Ook heel belangrijk omdat


Economisch recht: wereldwijd (bv. competition law, bankruptcy law)
Civil law = vooral gebaseerd hier op Romaans recht
Wereldwijd zijn die nog altijd de belangrijkste rechtsfamilies


2

, Eerste Hoorcollege 13/02/2025

DEEL 1 FRANS RECHT

HOOFDSTUK 1: HISTORISCHE CONTEXT
Onderdeel van het (West-)Romeinse rijk
 Initieel gebruiken en gewoonten van de verschillende Keltische volksstammen
Initieel had men een gewoonterecht afzonderlijk geregeld per individuele volksstam.
 Nadien quasi-universele toepassing van het Romeinse recht
• 212 n.c.: Constitutio Antoniniana geeft Romeinse burgerrechten aan alle vrije inwoners
van het Romeinse rijk
• Is een heel belangrijk document, want 1ste keer burgerrechten aan alle vrije inwoners van
romeinse rijk ongeacht waar zij wonen. Zeer belangrijke eerste kaviat, daarbij eerst zien
wie er vrij waren. Het was verlicht in ene zin maar ook niet helemaal, omdat toch
vrouwen, slaven, .. geen vrije mensen zijn
 Enkel vrije burgers, niet voor slaven!

476: val van het West-Romeinse rijk
 Verbrokkeling van het grondgebied en van het recht
Het recht integraal beheerst door Romeinse recht, maar door de val een splitsing. Een splitsing door het
noorden en het zuiden (Frankrijk gesplitst in Noorden en Frans)
• Noorden: Romeins recht wordt grotendeels verdrongen door het Bourgondische,
Frankische en Normandische gewoonterecht
Gewoonterecht van de verschillende stammen, echt een versnippering. In welke stam men
behoort dan gaat men dat gewoonterecht moeten gebruiken.
= pays de droit coutumier
• Personele toepassing van het recht
• Vnl. mondelinge overlevering, soms opgetekend in teksten
• Zuiden: traditie van het Romeins recht blijft grotendeels bewaard
= pays de droit écrit
Een regio waar veel huwelijken en migratie tussen de verschillende stammen, dus echt om te
zeggen jij behoort tot die gewoonterecht, is te moeilijk. Dat is moeilijk om te gaan definiëren, dus
heeft men het Romeinse recht gebruiken voor alle inwoners.
• Lokale koningen verzamelen de geldende Romeinse regels en geven deze
opnieuw uit in wetboeken
• Migratie en gemengde huwelijken bemoeilijken de personele toepassing van het
recht
Noorden: pays de droit coutumier: Vooral mondeling overgeleverd
Zuiden: pays de droit écrit: Een schriftelijke overlevering

8e-18e eeuw: tijdperk van de Franse Koningen
 8e-9e eeuw: Karel de Grote herenigde het Frankische (d.i. het West-
Romeinse) rijk
Hij herenigde het Frankische rijk, heeft niet zo lang geduurd, maar 2
generaties.
 843: Verdrag van Verdun
• Verdeling van het Frankische rijk onder de drie zonen van
Lodewijk I, de zoon van Karel De Grote
• Creatie van het West-Frankische rijk, de voorloper van Frankrijk
Zijn kleinzonen gingen het Frankische rijk verdelen

3

, 9e-16e eeuw: feodaliteit, met geleidelijke centralisatie (‘ancien régime’)
 Feodaliteit: leenman krijgt beheer (incl. rechtspraak) over gebieden,
in ruil voor loyaliteit en militaire steun aan leenheer
1 leenheer die verantwoording moet afleggen aan een koning
die daarboven staat. Maar die koning heeft eigenlijk niet zoveel
macht. Zo was Frankrijk, allemaal mini koninkrijkjes met aan de macht een leenheer. Daarboven is
nog wel een koning maar die heeft niet heel veel macht. Die leenheer heeft over zijn gebied ook
het recht over het recht.
 Recht blijft lang zeer verbrokkeld (supra: pays de droit coutumier vs. pays de droit écrit)
 Koning had lange tijd zwakke positie, met weinig legislatieve bevoegdheden, wat
verbrokkeling versterkte
 Ondersteuning gewoonterecht door Franse Koningen. Bewuste strategie om afstand te
nemen van de Duitse keizers, die steunden op het Romeinse recht
Maar het was niet echt de bedoeling van de Franse koning om echt meer macht te krijgen.
Ook niet te veel aan rechtseenmaking te doen, net om een duidelijk verschil te creëren met
wat Duitsland aan het doen was. In Frankrijk heel versnippert, zeer weinig centrale macht
met niveau op de koning.
 Beperkte eenmaking van rechtspraak door de koninklijke rechtbanken (vanaf 13 e eeuw)
Men vertrekt heel versnippert, maar men gaat meer en meer centraler werken. Door de rechtspraak
van de koninklijke rechtbanken.
 Grote invloed van het Parlement de Paris: belangrijkste Franse rechtbank

De rechtbanken in de periode voor de Franse revolutie. De koninklijke rechtbanken die recht zouden spreken
over hun grondgebied. De burgers gingen hun conflicten voorleggen aan de rechtbanken. In toemeten name
ging men het gewoonterecht van Parijs altijd gebruiken. Die interpreteren het conflict in die Coutume de Paris,
dus gebruiken een soort van centrale recht. Een heel bescheiden impuls om een centrale rechtseenmaking.

o Bevoegd voor grote delen van het grondgebied
o Interpretatie van de verschillende coutumes in het licht van de eigen Coutume de Paris
→ Voorzichtige start van rechtseenmaking
o Rechters gerekruteerd uit advocaten
→ Pragmatische ontwikkeling van het Franse recht
(i.t.t. Duits recht: ontwikkeld door professoren aan universiteiten)

Een heel groot kenmerk van het Franse recht. Een recht dat is gemaakt door mensen die in de voet staan in de
praktijk. Dat is belangrijk om te onthouden, omdat het een verschil is met het Duitse recht. Door practici is het
Franse recht gecreëerd.

17e-18e eeuw: feodaliteit, maar sterkere centralisatie (‘ancien régime’)
De Franse koning claimen steeds meer de macht. Hij deed dat door ardonnances. De Franse koning begint
wetgevend op te treden door ordonnances. De Franse koning steeds meer macht naar zich toe te brengen.
 Grotere koninklijke macht. Wetgevende bevoegdheid over het hele land d.m.v. ordonnances
o Monarchie van goddelijk recht (koning gezalfd te Reims): gezag komt van boven
o Wet = wil koning = goddelijke wil (maar voortdurende spanning kerk vs. koning)
o “Absolutisme”: absolute soevereiniteit van de koning
De wil van de koning was de wet. Dat was omdat de koning zich presenteerde als een soort
van god. Omdat zijn macht van god kwam, gaf dat ook legitimiteiten om die macht te krijgen.
De wet kwam van de koning want de koning was de god
 “L’état, c’est moi” (Lodewijk XIV)
o Gewoonterecht (droit coutumier) is theoretisch ondergeschikt aan de wet
Dat werd ondergeschikt aan de vorstelijke ordonnances, want steeds meer centralisaties
o Zo eerste codificaties (bv. handelsrecht, zeerecht)
Het geldende recht systematisch in een wetboek gaat optekenen.


1789: Franse revolutie tot 1958
 Breuk met de maatschappelijke en staatkundige organisatie van het ancien régime

4