Volledige samenvatting toxicologie (19/20 examen)

Toxicologie – voedingsmiddelen

1. Chocolade
 Er zijn ook bodembedekkers die chocoladecomponenten bevatten
 Geeft stimulatie ZS, maar vooral hartspieren met ritmestoornissen
 Inhoud: theobromide
 Vooral bij puur en melk ipv wit

Symptomen: stimulatie CZS, hartspier dr binding op adenosine -R
 braken, tachycardie, hartritmestoornissen
Therapie: anti-aritmica, hartbewaking, convulsie, dier laten braken,
actieve kool

2. Xylitol
Als zoetstof (suikervervanger)
 Snel hypoglycemie dr snelle afscheiding insuline
 Kan ook hepatotoxisch zijn bij hoge dosis

Symptomen: zwakte, ataxie, collaps, convulsie
Behandeling: symptomatisch

3. Allium spp
= lookachtige producten: ui, prei, look, bieslook
Vooral bij honden: schade aan RBC membraan  Hb afgebroken 
donkergekleurde spots in RBC dr ophoping gefragmenteerde Hb (heinz)
Vooral bij rauwe ui!! Het zijn zwavelverbindingen die scherp zijn v geur

Symptomen: hemolytische anemie, hematurie, hemolyse, lethargie,
Behandeling: bloedtransfusie eventueel

4. Cannabis
Wat: THC  lipofiel, vetoplosbaar
Therapie: IVLE (traag)
Symptomen: ofwel suf en depressief ofwel agressief excitatie, urineverlies

5. Overig
Avocado: vogels
Druiven en rozijnen (!!) bij honden, ook macadamianoten


Toxicologie – skelet

Fluor en selenium (n-metalen): tekort of teveel

FLUOROSIS (chronische fluorvergiftiging)
 Ons drinkwater is gefluoreerd (nuttig: caries voorkomen)

Bronnen voor dieren
 Zit in natuur, is element van aardkorst

,  Boorputwater
 Voeder: in zware industrien maakt men gebruik van fluorhoudende
klei  emissie rookpluim geeft F2  kan op gewassen komen (3km)
 Meststoffenindustrie: aan pulp voegt men soms bindmiddel toe
(CaF2) (F2 en HF + CaSO4) gyps genoemd
 Aluminiumbedrijven, steenbakkerij, staalgieterij, vulkaanuitbarsting
Symptomen: kreupel, manken, skeletaantasting

Directe oppervlakkige contaminatie
Er is weinig opname dr planten via wortels
Regen speelt belangrijke rol in fluorosis
1. Spoelend effect op bladeren en gras  afname toxiciteit
2. Verhoging bezoedeling en toxiciteit: gassen opgelost, afgezet op
bodem en blad-opp, opspattende grond geeft contaminatie plant
Opspattend effect: contaminatie tijdens winterperiode (bietenkop, …)

1. Oplosbaarheid van verbinding: wateroplosbaarheid van belang
 vooral fluorgas, fluorwaterstof en Na-fluoride zijn uitermate giftig
2. Fluor is meest giftig indien onder vorm van stof/gas uitgestoten
3. Topografische& klimatologische omstandigheden: windrichting,
neerslag
4. Duur opname en fluor-c
5. Diersoortgevoeligheid: rundvee > schaap > varken > paard > kip
(kip omdat die lage orale F heeft) (F gaat hypo-Ca geven)
6. Leeftijd en fysiologische omstandigheden: gevoeligste dieren zijn die
met intens Ca++ metabolisme, bij rundvee drachtige dieren/melkkoe

Bron: voeding en drinkwater (boorputten, kleilagen gecont met fluor),
akkergewassen, ingekuild voeder
Kan ook dr industrie die fluor uitstoot (steenbakkerij, emailfabrieken)

Kinetiek
Duurt lang eer je tekenen van kreupelheid ziet (HK 6m-1j)
Opname via voeder/drinkwater, nauwelijks ingedademd (1%)

Afh van waar het zicht bevindt en welke dosis en blootstelling:
1/ Acuut: grootste hoev ivn zachte weefsels (nier, hoogste c urine) en
bloed – nog niet in skelet
2/ Chronisch: meer tijd te stapelen, stapelt zich in tanden en beenderen
Eliminatie (er is gn metabolisme)
 Pure uitscheiding via urine
 Fluorosis >15ppm aan fluorgehalte in urine
 Zwakke correlatie met hetgeen je vindt in urine en hetgeen in
lichaam stapelt: dus check meerder dieren apart
!melk vormt gn probleem vr humane consumptie

Acute fluorintoxicatie
Vooral calciprieve werking (bindt Ca): remt processen waar Ca belangrijke
rol in speelt  remming bloedstolling, tonus spieren (tremoren)

,Chrnoische fluorintoxicatie
Stapelt onder vorm van abnormaal apatiet (fluorapatiet) – abnormale
kristalstructuur met abnormale afmetingen
 Verdikkingen en uitstulpingen (exostoses) op beenderen
 Kreupelheid en zwak skelet

Bij jonge dieren stapeling in tanden met schade
 Ameloblasten en odontoblasten functioneren niet meer goed
 Slechte tandvorming, witte stippen, breken snel
 Bij rund 6m-3j (na 3j gn tandproblemen, wel kreupelheid)

Fluor zorgt ook vr minder goeie werking enzymen
Uiteindelijk laat F los van stapelplaats  bloedbaan  zachte weefsels, …
 systemische intoxicatie: verminderde bloedstolling, spierzwakte,
verminderde enzyme activiteit

Symptomen
Kreupelheid (intermitterend en alternerend), vooral jonge dieren, soms
spontane fracturen, exostoses, erdikkingen op beenderen
Finaal: nefritis, sterk vermageren, verlies nutrienten, decubitus

Diagnose
Kreupelheid, tanden bij jonge dieren, labo-onderzoek (urine, beenderen)

Behandeling
Er is gn antidoor (je kan het niet copmlexeren met EDTA)
Advie:s veranderen van water, probeer Al te geven (zorgt vr minder
resorptie door het in te mengen met voeder)

SELENIUM
Ook te maken met kreupelheid en bewegingsstoornissen
Symptomen van deficientie = symptomen van intoxicatie
 Dus bloedanalyse doen om te kijken welke het is
Beschermt cm tegen ox afbraak, soort anti-oxidans


Bronnen
GHD: planten (dus voeding) en niet drinkwater!!
 Planten kunnen Se accumuleren
 Er zijn indicatorplanten die enkel op Se rijke bodem groeien
 Ook kaf bevat Se
 Deficientie = white muscle disease
KHD: shampoo met Se erin (resorptie, aflikken)

In planten zit Se vaak aan organische verbidning (organo-Se) gebonden en
dit is toxischer want grotere F, maar in lichaam toch omgezet tot ionair Se
(vooral seleniet, 2+)
Elementair Se (lading 0) = niet toxisch

, Passeert placentabarrière (foetotoxisch, teratogeen), gaat in eidooier
(misvormingen, verminderde uitkippings%), stapelt in haren, hoeven

Intoxicatie = deficientie
Se werkt via glutathionperoxidase (beschermt cellen tegen ox schade)
 te kort: te weinig glutathionperoxidase  cellen met ox schade 
voroal spiercellen kapot  bewegingsstoornissen, zwakte
 te veel: Se stimuleert overmatig lutathionperoxidase  GSH (anti-
oxidant) geraakt opgebruikt  terug ox schade  celschade

Symptomen
Cm beschadiging, vooral van spiervezels
Acuut: komt bij ons niet voor, sterfte binnen 3d
Subacuut: blind staggers (abnormale gang, zichtproblemen)
Chrnoisch: alkali disease, ook staggers, stapeling in haren en hoeven met
verlies van haren, misvormingen van hoeven, embryonale misvorming kip

Behandeling
Glutathione terug op gang brengen dr eiwitrijke voeding (SH)
Vit E TEGENAANGEWEZEN: synergistisch effect!!
Bij vermoeden Se-rijke bodem: sulfaatbemesting doen

Toxicologie – PCB’s, dioxines, PFAS

POLYGECHLOREERDE BIFENYLEN (PCB’S)

Dioxine crisis (1999)
Op frauduleuze manier vet verwerkt  in veevoeder gekomen
Gevolgen: politiek, controle voedselveiligheid (FAVV), crisis volksgezondh
 veel dieren moesten afgeslacht worden, dingen uit rekken gehaald

Zorgde voor bio-accumulatie in vetrijke weefsels

Dioxine zonder PCB’s
Soms ook dioxinecrisis zonder PCB (wel uitzonderlijk): bv zoutzuur om
gelatine uit varkensbotten te onttrekken

Polygechloreerde bifenylen (PCBs)




 2 fenylringen met hiertussen enkelvoudige binding
 1/meerdere Cl-atomen
 Enkelvoudige binding dus molecule kan draaien in/uit vlak
 effect op toxiciteit

Toxiciteit