Samenvatting - Arbeid en Maatschappij

ARBEID & MAATSCHAPPIJ
Arbeid = werk = Het uitvoeren van taken die de inzet van mentale of fysieke inspanning
vereisen met het doel goederen of diensten te produceren die menselijke behoeftes
vervullen, betaald of onbetaald
Beroep = werk dat gedaan wordt in ruil voor een regelmatig loon of salaris
Economie = Geheel van instituties (manier waarop we dingen doen) die voorzien in de
productie en distributie (verdeling) van goederen en diensten
Waarom werken mensen?
1. Geld
2. Vaardigheden opdoen en toepassen bv. leren onderhandelen
3. Afwisseling
4. Bezigheid en zingeving (bv. Sommige willen niet in een tabakfabriek werken
omdat ze dat niet nuttig vinden  job in de zorg)
5. Sociaal contact
6. Identiteit => als je jezelf moet voorstellen
Naast de formele economie waar mensen een inkomen ontvangen, belastingen betalen,
verzekert zijn, … bestaan er ook andere soorten van economie:
o Informele economie
 Prostitutie
 Zwartwerk
 Heling = verkopen van gestolen goederen
o Onbetaalde arbeid
 Wie geen betaalde arbeid verricht zit daarom niet ‘zonder werk’
 Huishoudelijke arbeid, kinderopvang (grootouders die op kleinkinderen passen),
vrijwilligerswerk, …levert een grote bijdrage aan de samenleving
De sociale organisatie van werk:
19e eeuw: Verschuiving agrarische naar productie-economie
 Van landbouw en ambachten  Naar complexe arbeidsverdeling: enorm aantal
beroepen
 Van geïndividualiseerd maatwerk  Naar massaproductie
Reden: technologische vooruitgang (machines)
bv. Klompenmakers verdwijnen door fabrieken die schoenen gaan maken

,20e eeuw: Verschuiving (massa)productie naar diensteneconomie
Oorzaken:
 Technologische vernieuwingen bv. computers
 Globalisering (import/export)
 Welvaartsstaat na 1945 die veel servicejobs behoefde bv. leerkrachten, directeurs, …
 Consumentisme => toename reclamesector en creatieve industrie
Gevolgen:
 Minder arbeidsplaatsen voor arbeiders
 Vakbonden in de verdrukking?  desyndicalisatie = minder mensen die aangesloten
zijn bij vakbonden
Desyndicalisatie:
Gelijkmatige groei na WOII  Afname van de piek sinds 1980 in de meeste landen
Oorzaken:
 Economische crisis: hoge werkloosheid zorgt voor onzekerheid
o Lid zijn van een vakbond kost geld

o In een economische crisis ben je al bij dat je een job hebt en dan heb
je niemand nodig die nog eens extra gaat duwen om nog meer loon te
krijgen
 Trend naar flexibele productie (just-in-time) verzwakt vakbonden verder (mensen
willen zich niet te lang aan iets binden)
Syndicalisatiegraad (aantal mensen aangesloten bij een vakbond) blijft hoog in landen waar:
 Overheid creëert gunstige omstandigheden voor vakbonden
 Arbeidsrelaties worden geïnstitutionaliseerd = werkgevers en werknemers vaak in
overleg met elkaar  collectieve afspraken
 Vakbonden spelen in rol in uitbetaling werkloosheidsuitkeringen
 Vb. België
Transformatie van arbeid:
Agrarische economie (19e eeuw)  productiemaatschappij (20e eeuw)(scientific
management + lopende band (fordisme))  diensteneconomie (na WOII-begin 21e eeuw)




Grondleggers van scientific management en fordisme:

,  Adam Smith (1729-1790):
o Voordelen om arbeid in stukken te verdelen om efficiëntie te verhogen
(=specialisatie)
 Frederick Winslow Taylor (1865-1915)
o ‘scientific management” = Het arbeidsproces aanpassen om industriële
output (winst) te maximaliseren door de productie zo efficiënt mogelijk te
organiseren. En dit door tijdsindeling en arbeidsverdeling (specialisatie).
o Gevolg: deskilling en degradation of labour = mensen gaan hun job niet meer
leuk vinden en ze gaan op den duur ook niks anders meer kunnen
 Henry Ford (1863-1947)
o Neemt Taylors principes over
o Past toe in de eerste bewegende assembly line (fabrieksbanden zodat
werknemers zich niet meer moeten verplaatsen (Model T Ford)
Fordisme:
 Ford was één van de eerste om te begrijpen dat massaproductie ook
massaconsumptie nodig had
 Hij vergoedde zijn arbeiders goed zodat zijn werknemers ook zijn wagens konden
aanschaffen
 Fordisme staat voor de historische periode van begin 20ste eeuw tot 1970.
o Massaproductie
o Stabiele arbeidsrelaties: voorspelbare, loyale en goedbetaalde
arbeidsstructuur
o Hoge syndicalisatiegraad
o LT-overeenkomsten tussen werkgever en werknemer
o Collectieve arbeidsovereenkomsten met overleg met de vakbonden zodat
iedereen evenveel vakantiedagen had bijvoorbeeld
o Maar: lage mate van vertrouwen (veel wantrouwen van het management
tegenover de werknemers), hoge mate van monitoring arbeid (nagaan of de
werknemers hun taken wel uitvoeren)
Postfordisme:
Na 1970:
 Fordistisch model kalfde af (dit door het feit dat mensen alles al hadden)
 Paste niet meer op de individualisering
 Gemechaniseerde productie is duur en rigide (streng als het gaat om regels)
 Producten kunnen niet snel aangepast worden aan snel veranderende markten




Postfordistische trends:

,  Nood aan flexibiliteit = dingen willen hebben die uniek zijn
 Volgens sommigen is massacostumisatie (= het aanpassen van massaproductie naar
de wensen van de consument) de nieuwe industriële revolutie
 Volgens andere is er slecht de illusie van keuze bv. Auto’s in een andere kleur zijn
eigenlijk hetzelfde
 Just-in-time systemen = werken op bestelling
 Outsourcing van productie = produceren en verkopen van het goed gebeurt op een
andere plaats bv. Kledingketens die zelf geen kledij meer maken maar dit in het
buitenland laten doen
 Selfmanaging teams = 1 team maakt alles bv. 1 team maakt 1 auto
Kritiek:
 Fordisme bestaat nog altijd => eerder neo-Fordisme dan post-Fordisme
o Geografische verplaatsing van productie bv. Naar lage loonlanden
o McDonalds (laaggeschoolde arbeid die niet verplaatst kan worden)

Vervrouwelijking van de arbeidsmarkt
Vroeger:
 Traditionele kostwinnersmodel
o ‘Seperate spheres’: publiek (man) en privé (vrouw)
o Tewerkstelling buitenshuis, deelname aan andere publieke aangelegenheden
(bv. politiek) als taak van de man
o Kinderzorg, huishoudelijke taken, voeding als taak voor de vrouw

20e eeuw:
 Toegang van vrouwen tot de arbeidsmarkt groeide
o Tekort aan arbeidskrachten in WOI
o Diensteneconomie ontwikkelt zich  aantrekkelijker voor vrouwen omdat ze
fysiek minder zwaar zijn
o Na de oorlog was het traditionele ‘natuurlijke’ patroon doorbroken

Oorzaken voor de vermindering van de genderkloof:
 Sociale oorzaken
o De eerste zwangerschap wordt uitgesteld.
o Veel vrouwen starten voordien op de arbeidsmarkt.
o Gezinnen worden kleiner. De zorgtijd verkleint.
o Het wordt gemakkelijker om naar de arbeidsmarkt terug te keren.
 Financiële oorzaken
o Twee inkomens nodig om gewenste levensstijl te handhaven
o Grotere onzekerheid mannelijke arbeidsmarktpositie (tijdelijke contracten
waardoor mensen minder gerust zijn)
MAAR vrouwen werken vaker deeltijds