Samenvatting sociologie semester 1

Thema 4: Sociale stratificatie/mobiliteit


1 Inleiding
Ongelijkheid: Enerzijds neutrale betekenis, anderzijds waardegeladen betekenis (=wat betekent het
eigenlijk)


1.1 Sociale stratificatie
= hoe zijn de sociale posities/rollen/status verspreid tussen de individuen

-> gelaagdheid van de samenleving: verticale of horizontale gelaagdheid



CEO - Glazenwasser CEO


Glazenwasser
= Functionele differentiatie = Sociale stratificatie (sociale ongelijkheid)
 2 heel vss functies  Vind je in elke samenleving
 Heel lang niet zo sterk aanwezig  In sl: gewaardeerde middelen/diensten/posities
geweest in sl als nu o Dingen die mensen waardevol achten
 Arbeidsindeling = opsplitsen van o Bv. geld, diploma’s, school
taken of arbeid o Toegang ongelijk, omdat je tot een
 Neutraal bepaalde groep behoort = sociale
stratificatie
 Taal van hoger/lager: iedereen deelt een beetje
de gedachte dat de CEO hoger staat dan de
glazenwasser
 Discriminatie: zorgen dat een ander geen
toegang kan krijgen tot een andere laag, het
gaat om gewaardeerde middelen, maar de
bovenkant kan er makkelijker aan de onderkant
 Dynamisch:
o Een beroep krijgt veel minder aanzien
dan 50 jaar geleden bv. leerkracht
 Criteria glazenwasser onderaan, CEO bovenaan:
o Inkomsten
o Verantwoordelijkheid
o Delegerende vanboven, volgende
vanonder
o Status
o Kledij -> straalt meer autoriteit uit ->
zijn niet neutraal verschillend, maar
waardengeladen
o Verschillen wijzen op sociale
stratificatie, sociale ongelijkheid


1

,2 Geschiedenis en soorten sociale stratificatie
2.1 Geschiedenis van de sociale stratificatie
FABEL (=fout verhaaltje):

Nomadische groepen hadden weinig functionele differentiatie: iedereen deelde dezelfde taken (bv.
met grote groep jagen) en weinig sociale stratificatie => DUS: grote gelijkheid binnen sociale groepen:
gelijklopende sociale rollen, inkomen, status, (kans op) gezondheid,… -> Ontstaan landbouw: er
moeten voorraden zijn = START ONGELIJKHEID

FEITEN:

Ontzettend grote verschillen in sociale organisatie doorheen de vroege menselijke geschiedenis



2.2 Soorten stratificatiesystemen
Slavernij, Standenmaatschappij en Klassenmaatschappij

2.2.1 Slavernij
= meest fundamentele sociale stratificatie

Mensen worden bezit van andere mensen (je hebt zelf geen eigen inspraak)

Lang binnen legale orde

 Vandaag illegaal
 Maar gebeurd nog! -> ook in België

Voorbeelden:

 ‘Mensenhandel’ (prostitutie, huishoudhulp, bouwsector, textielsector…)
 Mensen zonder papieren of die van hun papieren zijn beroofd:
o Dwangslavernij: gevangen gehouden, mogen niet buiten
o Schuldslavernij: mensen hebben heel veel geld in de slaaf gestoken, dus moet wel
blijven
 (economische) uitbuiting ≠ slavernij



2.2.2 Standenmaatschappij
= samenleving bestaat uit vast afgebakende groepen

-> je behoort tot een groep door geboorte



 Niet mogelijk om van de ene stand naar de andere te gaan
 Wettelijk verankerd: privileges (je hebt bepaalde rechten, omdat je tot een bepaalde groep
behoort)




2

, GEDROOMDE AFSCHAFFING STANDENMAATSCHAPPIJ:

1776: 4 juli, 13 Amerikaanse staten beslissen zich onafhankelijk te verklaren van het VK
(=Independence day)

 Bezittingslozen: mensen die naar VS zijn getrokken zonder bezit -> kozen ervoor om
standenmaatschappij niet te kopiëren (The land of the free) = allemaal gelijk
o Toch was er slavernij aanwezig

1789: Franse revolutie

 Tegen monarchie en standenmaatschappij
 “Liberté, égalité et fraternité”
 Afschaffing monarchie en standenmaatschappij

Blind voor andere sociale stratificaties, zoals slavernij

 Bv. Napoleon heeft na de Franse revolutie toch terug absolute machte

1804: Onafhankelijkheid van Haïti

 Het lukt de Fransen buiten te zetten



2.2.3 Klassenmaatschappij
OP PAPIER:

 Idee = open samenleving: sociale positie = persoonlijke verdienste = MERITOCRATIE
 Er is sociale ongelijkheid -> maar op basis van eigen keuzes (vrnl. hard inzetten/leren/werken)
 Klasse
o = groepering die eenzelfde positie inneemt naar maatschappelijk belangrijke
variabelen zoals inkomen/vermogen, beroep, onderwijs en levensstijl
o <-> stratificatie
 In theorie:
o sociale mobiliteit perfect mogelijk (the American dream)
o + groter dan in vorige 2 systemen
 Daarom: gelijke kansen nodig
 Heeft beleidsevolutie ontketent:
o Juridische gelijkwaardigheid
o Ondersteuning bij minder kansen (onderwijs (vb. GOK-middelen)

IN DE FEITEN:

Sociale ongelijkheden:

 niet verdwenen
 niet (enkel) het resultaat van persoonlijke keuzes
 nog steeds (deels) generationeel doorgegeven (= standenmaatschappij)
o Als deze 2 dingen waar zijn => leven we wel nog in een soort van standensamenleving




3