4 Een cognitieve kijk op de waarneming
Een cognitieve kijk op de waarneming gaat ervan uit dat de mens een actief en creatief is
wezen dat voortdurend, altijd en overal, zonder dat hij zich daarvan bewust is, allerlei input
verwerkt tot een zinvolle output.
4.1 Inleiding
Een cognitieve kijk op de waarneming gaat ervan uit onze waarnemingen:
• Geen getrouwe weergave van de realiteit
• Geen objectieve, fotografische registratie zijn
MAAR
• Een constructie waarbij:
o Verschillende individuen
o Eenzelfde individu op verschillende momenten
o Eenzelfde individu in verschillende situaties
o Een verschillende werkelijkheid waarnemen
Een cognitieve kijk op de waarneming gaat ervan uit onze waarnemingen afhankelijk is van:
• de objectieve kenmerken van de prikkels die je waarneemt;
• de bouw en werking van de zintuigen en het zenuwstelsel;
• je eigen persoon als waarnemer: de kennis die je hebt, herinneringen, verwachtingen
en behoeften die bij je leven en allerlei persoonlijke verlangens en gewoonten;
• de context of omgeving waarin je iets waarneemt.
Een cognitieve kijk op de waarneming gaat er van uit dat onze waarnemingen bepaald
worden door:
• allerlei selectiemechanismen;
• allerlei vervormingsmechanismen
• allerlei correctiemechanismen
Waarbij:
• zowel intra-individuele
• als inter-individuele
• en sociale, culturele en sociologische factoren een rol spelen
4.2 Fysische prikkels worden omgezet in zintuigelijke prikkels: de rol van onze
zintuigen
4.2.1 De werking van onze zintuigen
De zintuigen zijn te vergelijken met
• Een soort transformatoren
7
, • Een soort tolken
Wat doen deze transformatoren?
Ze zetten informatie van het ene systeem (i.c. informatie uit de buitenwereld) om in een
taal die door het andere systeem (i.c. de hersenen) kan verwerkt worden
De zintuigen zijn gespecialiseerde organen die een bijzondere gevoeligheid hebben om
een bepaald soort energie om te zetten in zenuwsignalen.
De zintuigen zetten
• fysische energie
• elektromagnetische energie
• chemische energie
om in
• elektrische energie (actiepotentialen)
• chemische energie (neurotransmitters)
omdat alleen dit soort energieën kunnen
• getransporteerd worden door onze zenuwen
• geïnterpreteerd worden door onze hersenen
Niet alle prikkels kunnen door alle zintuigen worden omgezet in elektrische impulsen die dan
worden doorgegeven naar de hersenen.
Elk zintuig is alleen gevoelig voor een bepaald soort prikkels
Het zicht
De visuele waarneming gebeurt via de ogen
daar worden elektromagnetische golven (=lichtgolven) omgezet in elektrische impulsen die
dan worden doorgegeven naar de hersenen.
Dit zorgt voor gewaarwording van
8
, • helderheid
• kleur
• beweging
• vorm
• diepte
Elektromagnetische golven hebben
• een bepaalde golflengte , dit bepaalt de kleur
• een bepaalde amplitude, dit bepaalt de helderheid
Gehoor
De auditieve waarneming gebeurt via de oren
Daar worden luchttrillingen (=geluidsgolven) omgezet in elektrische impulsen die dan
worden doorgegeven naar de hersenen en dit zorgt voor de gewaarwording van:
• Toonhoogte
• Toonsterkte
Geluidsgolven hebben
• een bepaalde golflengte, dit bepaalt de hoogte van de tonen
• een bepaalde amplitude, dit bepaalt de toonsterkte
9
, Reuk
De olfactorische waarneming gebeurt via de neus
Daar wordt chemische energie op basis van vluchtige moleculen omgezet in elektrische
impulsen die dan worden doorgegeven naar de hersenen en dit zorgt voor de
gewaarwording van geuren
Smaak
De smaakwaarneming gebeurd via de tong
Daar worden chemische energie op basis van oplosbare moleculen in elektrische impulsen die
dan worden doorgegeven naar de hersenen en dit zorgt voor de gewaarwording van
respectievelijk
• zout
• zuur
• zoet
• bitter
• umami
Tast
De tactiele waarneming gebeurt via de huid
Daar worden:
• druk
• temperatuur
• beschadiging
in elektrische impulsen die dan worden doorgegeven naar de hersenen. en dit zorgt
voor de gewaarwording van respectievelijk
• tast
• warmte
• pijn
4.2.2 De selectiviteit van onze zintuigen
Niet alle prikkels kunnen door alle zintuigen worden omgezet in elektrische impulsen die dan
worden doorgegeven naar de hersenen.
Elk zintuig is alleen gevoelig voor prikkels met een bepaalde minimumintensiteit. We
spreken in dit verband over de absolute drempel
Wat is de absolute drempel?
Dit is de laagste waarde van een prikkel die een persoon kan waarnemen.
Deze absolute drempel is bovendien niet zo absoluut.Deze absolute drempel is afhankelijk
van:
• persoonsgebonden factoren en verschilt tussen van persoon tot persoon
• temporale factoren en verschilt dus van moment tot moment
• omgevingsfactoren en verschilt dus context tot context
10
Een cognitieve kijk op de waarneming gaat ervan uit dat de mens een actief en creatief is
wezen dat voortdurend, altijd en overal, zonder dat hij zich daarvan bewust is, allerlei input
verwerkt tot een zinvolle output.
4.1 Inleiding
Een cognitieve kijk op de waarneming gaat ervan uit onze waarnemingen:
• Geen getrouwe weergave van de realiteit
• Geen objectieve, fotografische registratie zijn
MAAR
• Een constructie waarbij:
o Verschillende individuen
o Eenzelfde individu op verschillende momenten
o Eenzelfde individu in verschillende situaties
o Een verschillende werkelijkheid waarnemen
Een cognitieve kijk op de waarneming gaat ervan uit onze waarnemingen afhankelijk is van:
• de objectieve kenmerken van de prikkels die je waarneemt;
• de bouw en werking van de zintuigen en het zenuwstelsel;
• je eigen persoon als waarnemer: de kennis die je hebt, herinneringen, verwachtingen
en behoeften die bij je leven en allerlei persoonlijke verlangens en gewoonten;
• de context of omgeving waarin je iets waarneemt.
Een cognitieve kijk op de waarneming gaat er van uit dat onze waarnemingen bepaald
worden door:
• allerlei selectiemechanismen;
• allerlei vervormingsmechanismen
• allerlei correctiemechanismen
Waarbij:
• zowel intra-individuele
• als inter-individuele
• en sociale, culturele en sociologische factoren een rol spelen
4.2 Fysische prikkels worden omgezet in zintuigelijke prikkels: de rol van onze
zintuigen
4.2.1 De werking van onze zintuigen
De zintuigen zijn te vergelijken met
• Een soort transformatoren
7
, • Een soort tolken
Wat doen deze transformatoren?
Ze zetten informatie van het ene systeem (i.c. informatie uit de buitenwereld) om in een
taal die door het andere systeem (i.c. de hersenen) kan verwerkt worden
De zintuigen zijn gespecialiseerde organen die een bijzondere gevoeligheid hebben om
een bepaald soort energie om te zetten in zenuwsignalen.
De zintuigen zetten
• fysische energie
• elektromagnetische energie
• chemische energie
om in
• elektrische energie (actiepotentialen)
• chemische energie (neurotransmitters)
omdat alleen dit soort energieën kunnen
• getransporteerd worden door onze zenuwen
• geïnterpreteerd worden door onze hersenen
Niet alle prikkels kunnen door alle zintuigen worden omgezet in elektrische impulsen die dan
worden doorgegeven naar de hersenen.
Elk zintuig is alleen gevoelig voor een bepaald soort prikkels
Het zicht
De visuele waarneming gebeurt via de ogen
daar worden elektromagnetische golven (=lichtgolven) omgezet in elektrische impulsen die
dan worden doorgegeven naar de hersenen.
Dit zorgt voor gewaarwording van
8
, • helderheid
• kleur
• beweging
• vorm
• diepte
Elektromagnetische golven hebben
• een bepaalde golflengte , dit bepaalt de kleur
• een bepaalde amplitude, dit bepaalt de helderheid
Gehoor
De auditieve waarneming gebeurt via de oren
Daar worden luchttrillingen (=geluidsgolven) omgezet in elektrische impulsen die dan
worden doorgegeven naar de hersenen en dit zorgt voor de gewaarwording van:
• Toonhoogte
• Toonsterkte
Geluidsgolven hebben
• een bepaalde golflengte, dit bepaalt de hoogte van de tonen
• een bepaalde amplitude, dit bepaalt de toonsterkte
9
, Reuk
De olfactorische waarneming gebeurt via de neus
Daar wordt chemische energie op basis van vluchtige moleculen omgezet in elektrische
impulsen die dan worden doorgegeven naar de hersenen en dit zorgt voor de
gewaarwording van geuren
Smaak
De smaakwaarneming gebeurd via de tong
Daar worden chemische energie op basis van oplosbare moleculen in elektrische impulsen die
dan worden doorgegeven naar de hersenen en dit zorgt voor de gewaarwording van
respectievelijk
• zout
• zuur
• zoet
• bitter
• umami
Tast
De tactiele waarneming gebeurt via de huid
Daar worden:
• druk
• temperatuur
• beschadiging
in elektrische impulsen die dan worden doorgegeven naar de hersenen. en dit zorgt
voor de gewaarwording van respectievelijk
• tast
• warmte
• pijn
4.2.2 De selectiviteit van onze zintuigen
Niet alle prikkels kunnen door alle zintuigen worden omgezet in elektrische impulsen die dan
worden doorgegeven naar de hersenen.
Elk zintuig is alleen gevoelig voor prikkels met een bepaalde minimumintensiteit. We
spreken in dit verband over de absolute drempel
Wat is de absolute drempel?
Dit is de laagste waarde van een prikkel die een persoon kan waarnemen.
Deze absolute drempel is bovendien niet zo absoluut.Deze absolute drempel is afhankelijk
van:
• persoonsgebonden factoren en verschilt tussen van persoon tot persoon
• temporale factoren en verschilt dus van moment tot moment
• omgevingsfactoren en verschilt dus context tot context
10
