Materiaal- en energiestromen
1. contextualiseren leerlijn M&E
Hedendaagse behoeften?: minder netto-uitstoot + klimaatneutraal -> radicale vermindering emissies
nodig in alle sectoren + -> focus op ‘hernieuwbaar’ en ‘circulair’ energie- en grondstofgebruik
Klimaatneutraal = een evenwicht bereiken tussen de hoeveelheid koolstof (CO2, broeikasgassen) die
wordt uitgestoten en de hoeveelheid koolstof die door de natuur of technieken uit de atmosfeer
wordt gehaald. -> kan behaalt worden als onze activiteiten niet bijdragen aan het opwarmen van de
aarde, dit zelfs tegengaat, en bij negatieve emissie (opnemen koolstof uit de atmosfeer)
Hernieuwbaar = energie uit niet-fossiele energiebronnen die constant worden aangevuld (zie dia 7)
Broeikaseffect = een natuurlijk fenomeen waarbij bepaalde gassen in de atmosfeer van de aarde,
zoals koolstofdioxide (CO2), methaan (CH4) en waterdamp, warmte van de zon vasthouden. Deze
gassen laten zonnestraling de atmosfeer binnen, maar voorkomen dat een deel van de uitgaande
warmte van de aarde weer naar de ruimte ontsnapt. Hierdoor blijft de temperatuur op aarde op een
niveau dat geschikt is voor het leven zoals wij dat kennen.
Echter, door menselijke activiteiten zoals verbranding van fossiele brandstoffen, ontbossing en
industriële processen, worden extra broeikasgassen in de atmosfeer vrijgegeven. Dit versterkt het
natuurlijke broeikaseffect en leidt tot een toename van de gemiddelde temperatuur op aarde, wat
bekend staat als door de mens veroorzaakte klimaatverandering. Het versterkte broeikaseffect
draagt bij aan problemen zoals opwarming van de aarde, smeltende ijskappen, stijgende zeespiegel
en veranderingen in weerpatronen.
Waarom is een vermindering van emissies nodig?:
opwarming tegengaan
panel van de VN: IPPC = intergovermental panel on climate change
onderzoek naar verschillende toekomstscenario en effect op LT zie dia 8
Energiestromen:
door certificering van producten & energieprestatiecertificaten.
De focus lag op operationeel energieverbruik van gebouwen. De energie die nodig is om een
gebouw gedurende zijn levensduur te laten functioneren.
o Energieverbruik regeling comfort in binnenruimtes vb. verwarming, koken,
verlichting, warm water…
o Ondersteunen energieverbruik /hulp energieverbruik vb. aandrijven motoren en
ventilatoren
o Op lange termijn: koorstofimpact verspreid over hele levensduur
Materiaalstromen:
Aan bouwen en verbouwen hangt en CO2-kost.
Embodied carbon = ingesloten koolstof = koolstof die vrijkomt bij het ontginnen materialen,
transporteren, produceren, afbreken…
Op korte termijn: plaatsen van het gebouw. Koolstofimpact snel en groot.
,Stand van zaken:
Berekening van operationeel energieverbruik is goed ingeburgerd via de EPBD en de EPB
Op dit moment is de meting en beperking van ingebedde koolstof op gebouwniveau
vrijwillig, zonder bestaande regelgevende of wettelijke Europese mechanismen om een
consistent kader en traject te bieden
Koolstofemissies terugdringen door uitbreiding EPBD
Koolstof gedurende de levenscyclus van gebouwen mee opnemen:
Inrekenen van operationele emissies
+ koolstof die is opgenomen in de productie, het trasport, het onderhoud en de verwijdering
van bouwmaterialen en -componenten
+ mogelijkheid om opgeslagen koolstof in gebouwen te vergroten
Conclusie:
Ontwikkeling van beleid is volop aan de gang
Recast EPBD maart 2023 = aanzienlijke uitbreiding van bestaand beleid
Maar politiek is traag en we hebben geen tijd te verliezen.
Architecten en hun ontwerpkeuzes hebben een meetbare en grote impact!
Oplossingen:
Van lineaire naar circulaire economie
Biologische cyclus en de technische cyclus
Layered building model : dia 26
10 tips voor circulaire architectuur :
1. Weet welke (herbruikbare) materialen en producten waar verkrijgbaar zijn
2. Denk in kleine stappen. 100% ciculaire gebouwen bestaan niet.
3. Weet wat de geschatte levensduur van producten is
4. Ken de circulaire verdienmodellen
5. Zorg dat je kennis van bouwsystemen, - producten en -materialen up-to-date is
6. Maak een flexibel en multifunctioneel ontwerp, denk aan de toekomst ervan
7. Zorg voor hoogwaardige architectuur waar gebruikers van gaan houden
8. Kom met een goed verhaal
9. Begrijp dat het uiteindelijk eindbeeld pas bij de oplevering bekend is
10. Besef dat circulair ontwerpen leidt tot een andere esthetiek, maar niet minder hoogwaardig
,Circulaire economie en de SDG’s (substainable développent goals) :
Doelstellingen in 17 categorieën die kunnen bepaald worden met circulaire economie
Overzicht nieuwe leerlijn:
, Duurzaamheid (zelfstudie)
1. Duurzaamheid als indicatie van de weerstand van materiaal tegen aantasting (fysisch chemisch
biologisch) = durability
2. Duurzaamheid als indicator van energieverbruik dat nodig is om een materiaal te ontginnen,
verwerken en afdanken = sustainability
Historische basis:
- Tomas Malthus: publiceerde in 1789 het pamphlet An Essay on the Principle of Population.
Daarin staat dat wanneer de bevolkingsgroei > economische groei -> hongersnood op grote
schaal. De bevolkingsgroei zou exponentieel zijn, de voedselproductie lineair. Het vermogen
van de bevolking om te groeien is groter dan het vermogen van de aarde om al deze mensen
te blijven voeden. De twee hebben een andere stijgende lijn die elkaar gaan kruisen, dat
kruipunt is het plafond.
- Malthusiaans plafond = maximale omvang die de bevolking kan bereiken in verhouding tot
de beschikbare grond.
- Malthusiaanse catastrofe = situatie waarin een overbevolkte samenleving zichzelf weer in
evenwicht brengt door middel van een verhoogde moraliteit.
- De ‘positive checks’ of natuurlijke zaken waardoor de mensenmassa in toon wordt
gehouden, zoals epidemieën en oorlog, zijn onvoldoende om de exponentiële groei van de
bevolking t.o.v. de lineaire groei van de voedselproductie te corrigeren
-> oplossing: ‘moral restraint’ = inhouden vb. een-kind-politiek in China
Duurzaamheid (Sustainability-resilience = duurzaamheid-veerkracht):
- Sterk groeiende bevolking heeft gevolgen zoals klimaatverandering, verlies aan biodiversiteit
(ruimte), verontreiniging (gezondheid) en grondstof schaarste.
- Ontwikkeling van arme landen moet duurzaam gebeuren, ze mogen dat niet op hetzelfde
niveau als ons doen.
- Duurzaamheidvraagstukken oplossen
o = moeilijk te verwezenlijken door een gebrek aan internationale samenwerking,
korte termijnvisie en partiële oplossingen.
o -> nood aan internationaal en samenhangend beleid: bevorderen van ontwikkeling in
bepaalde gebieden, aanpak klimaatverandering door energiebeheersing
(broeikasgasemissie) en maatregelen tegen biodiversiteitsverlies vb. dieetwijzing
(minder vlees)
o Moeilijk evenwicht (oplossingen conflicteren met elkaar): bevorderen van landbouw
in ontwikkelingslanden, biobrandstoffen i.p.v. fossiele brandstoffen, maar door
gebruik van kunstmeststoffen zijn er meer broeikasgassen & ontbossing door meer
landbouw en meer biobrandstoffen.
o Er zijn grote kosten om doelen te bereiken: voor halvering armoede, beperkte
temperatuurstijging…
o Trends: bevolking zal stagneren maar consumptie zal stijgen (want bewoners in
ontwikkelingslanden krijgen hogere comforteisen), broeikasgassen blijven stijgen wat
meer invloed op de landbouwgebieden geeft & zonder invloed van biobrandstoffen
zal tegen 2040 het landbouwgebied stijgen met 10%.
o Oplossingen:
Emissiehandel tussen landen: geldstroom
1. contextualiseren leerlijn M&E
Hedendaagse behoeften?: minder netto-uitstoot + klimaatneutraal -> radicale vermindering emissies
nodig in alle sectoren + -> focus op ‘hernieuwbaar’ en ‘circulair’ energie- en grondstofgebruik
Klimaatneutraal = een evenwicht bereiken tussen de hoeveelheid koolstof (CO2, broeikasgassen) die
wordt uitgestoten en de hoeveelheid koolstof die door de natuur of technieken uit de atmosfeer
wordt gehaald. -> kan behaalt worden als onze activiteiten niet bijdragen aan het opwarmen van de
aarde, dit zelfs tegengaat, en bij negatieve emissie (opnemen koolstof uit de atmosfeer)
Hernieuwbaar = energie uit niet-fossiele energiebronnen die constant worden aangevuld (zie dia 7)
Broeikaseffect = een natuurlijk fenomeen waarbij bepaalde gassen in de atmosfeer van de aarde,
zoals koolstofdioxide (CO2), methaan (CH4) en waterdamp, warmte van de zon vasthouden. Deze
gassen laten zonnestraling de atmosfeer binnen, maar voorkomen dat een deel van de uitgaande
warmte van de aarde weer naar de ruimte ontsnapt. Hierdoor blijft de temperatuur op aarde op een
niveau dat geschikt is voor het leven zoals wij dat kennen.
Echter, door menselijke activiteiten zoals verbranding van fossiele brandstoffen, ontbossing en
industriële processen, worden extra broeikasgassen in de atmosfeer vrijgegeven. Dit versterkt het
natuurlijke broeikaseffect en leidt tot een toename van de gemiddelde temperatuur op aarde, wat
bekend staat als door de mens veroorzaakte klimaatverandering. Het versterkte broeikaseffect
draagt bij aan problemen zoals opwarming van de aarde, smeltende ijskappen, stijgende zeespiegel
en veranderingen in weerpatronen.
Waarom is een vermindering van emissies nodig?:
opwarming tegengaan
panel van de VN: IPPC = intergovermental panel on climate change
onderzoek naar verschillende toekomstscenario en effect op LT zie dia 8
Energiestromen:
door certificering van producten & energieprestatiecertificaten.
De focus lag op operationeel energieverbruik van gebouwen. De energie die nodig is om een
gebouw gedurende zijn levensduur te laten functioneren.
o Energieverbruik regeling comfort in binnenruimtes vb. verwarming, koken,
verlichting, warm water…
o Ondersteunen energieverbruik /hulp energieverbruik vb. aandrijven motoren en
ventilatoren
o Op lange termijn: koorstofimpact verspreid over hele levensduur
Materiaalstromen:
Aan bouwen en verbouwen hangt en CO2-kost.
Embodied carbon = ingesloten koolstof = koolstof die vrijkomt bij het ontginnen materialen,
transporteren, produceren, afbreken…
Op korte termijn: plaatsen van het gebouw. Koolstofimpact snel en groot.
,Stand van zaken:
Berekening van operationeel energieverbruik is goed ingeburgerd via de EPBD en de EPB
Op dit moment is de meting en beperking van ingebedde koolstof op gebouwniveau
vrijwillig, zonder bestaande regelgevende of wettelijke Europese mechanismen om een
consistent kader en traject te bieden
Koolstofemissies terugdringen door uitbreiding EPBD
Koolstof gedurende de levenscyclus van gebouwen mee opnemen:
Inrekenen van operationele emissies
+ koolstof die is opgenomen in de productie, het trasport, het onderhoud en de verwijdering
van bouwmaterialen en -componenten
+ mogelijkheid om opgeslagen koolstof in gebouwen te vergroten
Conclusie:
Ontwikkeling van beleid is volop aan de gang
Recast EPBD maart 2023 = aanzienlijke uitbreiding van bestaand beleid
Maar politiek is traag en we hebben geen tijd te verliezen.
Architecten en hun ontwerpkeuzes hebben een meetbare en grote impact!
Oplossingen:
Van lineaire naar circulaire economie
Biologische cyclus en de technische cyclus
Layered building model : dia 26
10 tips voor circulaire architectuur :
1. Weet welke (herbruikbare) materialen en producten waar verkrijgbaar zijn
2. Denk in kleine stappen. 100% ciculaire gebouwen bestaan niet.
3. Weet wat de geschatte levensduur van producten is
4. Ken de circulaire verdienmodellen
5. Zorg dat je kennis van bouwsystemen, - producten en -materialen up-to-date is
6. Maak een flexibel en multifunctioneel ontwerp, denk aan de toekomst ervan
7. Zorg voor hoogwaardige architectuur waar gebruikers van gaan houden
8. Kom met een goed verhaal
9. Begrijp dat het uiteindelijk eindbeeld pas bij de oplevering bekend is
10. Besef dat circulair ontwerpen leidt tot een andere esthetiek, maar niet minder hoogwaardig
,Circulaire economie en de SDG’s (substainable développent goals) :
Doelstellingen in 17 categorieën die kunnen bepaald worden met circulaire economie
Overzicht nieuwe leerlijn:
, Duurzaamheid (zelfstudie)
1. Duurzaamheid als indicatie van de weerstand van materiaal tegen aantasting (fysisch chemisch
biologisch) = durability
2. Duurzaamheid als indicator van energieverbruik dat nodig is om een materiaal te ontginnen,
verwerken en afdanken = sustainability
Historische basis:
- Tomas Malthus: publiceerde in 1789 het pamphlet An Essay on the Principle of Population.
Daarin staat dat wanneer de bevolkingsgroei > economische groei -> hongersnood op grote
schaal. De bevolkingsgroei zou exponentieel zijn, de voedselproductie lineair. Het vermogen
van de bevolking om te groeien is groter dan het vermogen van de aarde om al deze mensen
te blijven voeden. De twee hebben een andere stijgende lijn die elkaar gaan kruisen, dat
kruipunt is het plafond.
- Malthusiaans plafond = maximale omvang die de bevolking kan bereiken in verhouding tot
de beschikbare grond.
- Malthusiaanse catastrofe = situatie waarin een overbevolkte samenleving zichzelf weer in
evenwicht brengt door middel van een verhoogde moraliteit.
- De ‘positive checks’ of natuurlijke zaken waardoor de mensenmassa in toon wordt
gehouden, zoals epidemieën en oorlog, zijn onvoldoende om de exponentiële groei van de
bevolking t.o.v. de lineaire groei van de voedselproductie te corrigeren
-> oplossing: ‘moral restraint’ = inhouden vb. een-kind-politiek in China
Duurzaamheid (Sustainability-resilience = duurzaamheid-veerkracht):
- Sterk groeiende bevolking heeft gevolgen zoals klimaatverandering, verlies aan biodiversiteit
(ruimte), verontreiniging (gezondheid) en grondstof schaarste.
- Ontwikkeling van arme landen moet duurzaam gebeuren, ze mogen dat niet op hetzelfde
niveau als ons doen.
- Duurzaamheidvraagstukken oplossen
o = moeilijk te verwezenlijken door een gebrek aan internationale samenwerking,
korte termijnvisie en partiële oplossingen.
o -> nood aan internationaal en samenhangend beleid: bevorderen van ontwikkeling in
bepaalde gebieden, aanpak klimaatverandering door energiebeheersing
(broeikasgasemissie) en maatregelen tegen biodiversiteitsverlies vb. dieetwijzing
(minder vlees)
o Moeilijk evenwicht (oplossingen conflicteren met elkaar): bevorderen van landbouw
in ontwikkelingslanden, biobrandstoffen i.p.v. fossiele brandstoffen, maar door
gebruik van kunstmeststoffen zijn er meer broeikasgassen & ontbossing door meer
landbouw en meer biobrandstoffen.
o Er zijn grote kosten om doelen te bereiken: voor halvering armoede, beperkte
temperatuurstijging…
o Trends: bevolking zal stagneren maar consumptie zal stijgen (want bewoners in
ontwikkelingslanden krijgen hogere comforteisen), broeikasgassen blijven stijgen wat
meer invloed op de landbouwgebieden geeft & zonder invloed van biobrandstoffen
zal tegen 2040 het landbouwgebied stijgen met 10%.
o Oplossingen:
Emissiehandel tussen landen: geldstroom
