1. POLITIEK ............................................................................................................................. 7
1.1. HET BELANG VAN POLITIEK ............................................................................................................................. 7
1.1.1. Het belang van politiek te bestuderen ..................................................................................................... 7
1.1.2. het belang van poltiek te bestuderen in een rechtenopleiding ................................................................ 7
1.2. WAT IS POLITIEK? ......................................................................................................................................... 8
2. MACHTSUITOEFENING .......................................................................................................... 9
2.1. WAT IS MACHT? ........................................................................................................................................... 9
2.2. MACHT VERSUS GEZAG .................................................................................................................................. 9
2.3. MACHT OMDENKEN ..................................................................................................................................... 10
2.4. MACHT METEN – MISSION IMPOSSIBLE? ........................................................................................................... 11
2.5. MACHT VAN DE STAAT ................................................................................................................................. 11
2.6. MACHT VAN DE STAAT: GRONDWET ............................................................................................................... 12
2.7. CONCLUSIE ............................................................................................................................................... 13
3. BREUKLIJNEN ..................................................................................................................... 14
3.1. POLITIEK = CONFLICT .................................................................................................................................. 14
3.2. WAT ZIJN BREUKLIJNEN? ............................................................................................................................... 14
3.3. HISTORISCHE WORTELS BREUKLIJNEN .............................................................................................................. 14
3.3.1. natie- en staatsvorming .......................................................................................................................... 14
3.3.2. industriële revolutie ............................................................................................................................... 15
3.4. TRADITIONELE BREUKLIJNEN .......................................................................................................................... 15
3.5. BEVROZEN BREUKLIJNEN ............................................................................................................................... 16
3.6. SPOTLIGHT IS DE SOCIO-ECONOMISCHE LINKS-RECHTS TWEEDELING NOG WEL RELEVANT ....................................... 16
3.7. UNIVERSELE BREUKLIJNEN ............................................................................................................................. 16
3.8. CROSS-CUTTING EN REINFORCING CLEAVAGES ................................................................................................ 17
3.9. TRADITIONELE BREUKLIJNEN – SO WHAT?......................................................................................................... 17
3.10. NIEUWE BREUKLIJNEN? ............................................................................................................................. 17
3.10.1. waarde- en normenverschuiving – Inglehart .......................................................................................... 18
3.10.2. Globalisering – Kriesi ............................................................................................................................. 18
3.11. NIEUWERE NIEUWE BREUKLIJNEN ................................................................................................................ 19
3.12. HET SNIJVLAK TUSSEN RECHT EN BREUKLIJNEN ............................................................................................... 19
4. IDEOLOGIE ........................................................................................................................ 20
4.1. VAN BREUKLIJNEN NAAR IDEOLOGIE ............................................................................................................... 20
4.2. IDEOLOGIE ................................................................................................................................................ 20
4.3. LIBERALISME .............................................................................................................................................. 20
4.4. CONSERVATISME ........................................................................................................................................ 21
4.5. SOCIALISME ............................................................................................................................................... 21
4.6. CHRISTENDEMOCRATIE ................................................................................................................................ 22
4.7. ECOLOGISME ............................................................................................................................................. 22
4.8. POPULISME ................................................................................................................................................ 23
4.9. BREUKLIJNEN EN IDEOLOGISCHE STROMINGEN: CONNECTIE ................................................................................ 24
5. DEMOCRATIE ..................................................................................................................... 25
5.1. WAT IS DEMOCRATIE? ................................................................................................................................. 25
5.1.1. macht gaat uit van het volk ..................................................................................................................... 25
5.1.1.1. SPOTLIGHT: Algemeen stemrecht voor wie? .................................................................................................... 26
5.1.2. Macht uitgeoefend volgens bepaalde regels ......................................................................................... 26
5.1.2.1. SPOTLIGHT: Losers’ consent ............................................................................................................................. 26
1
, 5.1.3. Waarborgen individuele burgerrechten ................................................................................................ 27
5.2. WAT IS DEMOCRATIE NIET? ........................................................................................................................... 27
5.2.1. SPOTLIGHT: Democratic backsliding .......................................................................................................... 27
5.2.2. SPOTLIGHT: Boundary probleem ................................................................................................................ 28
5.3. CONCLUSIE ............................................................................................................................................... 28
6. REPRESENTATIEVE DEMOCRATIE ........................................................................................ 29
6.1. WAT IS REPRESENTATIEVE DEMOCRATIE (NIET) ................................................................................................ 29
6.1.1. SPOTLIGHT: Referenda................................................................................................................................ 29
7. REPRESENTATIEVE DEMOCRATIE ........................................................................................ 30
7.1. WAT IS REPRESENTATIEVE DEMOCRATIE ......................................................................................................... 30
7.2. REPRESENTATIEVE DEMOCRATIE: VOOR- EN NADELEN ....................................................................................... 30
7.3. HOE VERTEGENWOORDIGEN......................................................................................................................... 31
7.3.1. autonomie van vertegenwoordigers....................................................................................................... 31
7.3.1.1. Delegatie ....................................................................................................................................................... 31
7.3.1.2. Vertrouwen ................................................................................................................................................... 31
7.3.1.3. Partijpolitiek mandaat ................................................................................................................................... 32
7.3.1.3.1. SPOTLIGHT: Particratie .............................................................................................................................. 32
7.4. ONDERWERP VAN VERTEGENWOORDIGING ..................................................................................................... 32
7.4.1. inhoudelijk: volksvertegenwoordiging representeert ‘de natie’ ............................................................ 33
7.4.2. territoriaal: volksvertegenwoordiger representeert zijn regio ............................................................... 33
7.5. AFSPIEFELING VAN DE MAATSCHAPPIJ ............................................................................................................. 33
7.6. VISIES OP REPRESENTATIE ............................................................................................................................. 33
7.7. SNIJVLAK TUSSEN RECHT EN VERTEGENWOORDIGING ......................................................................................... 34
7.8. CONCLUSIE ................................................................................................................................................ 34
8. POLITIEKE PARTICIPATIE ................................................................................................... 35
8.1. WAT IS POLITIEKE PARTICIPATIE..................................................................................................................... 35
8.2. VERANDERENDE VISIES OP PARTICIPATIE ......................................................................................................... 35
8.3. PARTICIPATIE-INSTRUMENTEN ....................................................................................................................... 36
8.4. WAT MAAKT EEN PARTICIPATIE-INSTRUMENT EFFECTIEF IN HET BIJZONDER COLLECTIEVE ACTIES (VB.PROTEST/STAKING)
36
8.5. SPOTLIGHT STOORVERMOGEN VAN PROTEST .................................................................................................... 36
8.6. INDIVIDUELE PARTICIPATIE ........................................................................................................................... 37
8.7. ONGELIJKE PARTICIPATIE.............................................................................................................................. 37
8.7.1. Blijvende ongelijke in participatie (sinds jaren ’50) ............................................................................... 37
8.7.2. reden voor ongelijke participatie ........................................................................................................... 38
8.7.3. conclusie ................................................................................................................................................ 39
8.8. DALENDE PARTICIPATIE ................................................................................................................................ 39
8.8.1. dalend partijlidmaatschap ..................................................................................................................... 39
8.8.2. conclusie ................................................................................................................................................ 39
9. COLLECTIEVE PARTICPATIE VIA SOCIALE BEWEGINGEN & MIDDENVELDORGANISATIES ........ 40
9.1. SOCIALE BEWEGINGEN & MIDDENVELDORGANISATIES ....................................................................................... 40
9.2. OMGANG VAN POLITIEK MET MIDDENVELD? ..................................................................................................... 40
9.3. TWEE MODELLEN VAN OMGANG MET MIDDENVELD ........................................................................................... 41
9.3.1. pluralisme .............................................................................................................................................. 41
9.3.2. (Neo-)corporatisme ............................................................................................................................... 41
9.4. CONSOCIATIONALISME IN BELGIË .................................................................................................................. 41
9.5. NEO-CORPORATISME & CONSOCIATIONALISME: ONDER DRUK? ........................................................................... 42
9.6. ZIJN MIDDENVELDORGANISATIES EEN VLOEK OF ZEGEN VOOR DEMOCRATISCHE BESLUITVORMING ............................ 42
9.7. DEMOCRATISCHE GEVOLGEN VAN COLLECTIEVE PARTICIPATIE ........................................................................... 43
9.7.1. conclusie ................................................................................................................................................ 43
2
,10. POLITIEKE CULTUUR & SOCIAAL KAPITAAL ....................................................................... 44
10.1. POLITIEKE CULTUUR ................................................................................................................................. 44
10.2. THE CIVIL CULTURE – ALMOND & VERBA 1963 ............................................................................................. 44
10.3. KRITEK OP ALMOND & VERBA 1963 ............................................................................................................ 44
10.4. SOCIAAL KAPITAAL – PUTNAM 1993 ........................................................................................................... 45
10.5. KRITIEK OP PUTNAM EN CIVIC CULTURE ....................................................................................................... 45
10.6. CONCLUSIE ............................................................................................................................................ 45
10.7. HET SNIJVLAK TUSSEN RECHT EN POLITIEKE PARTICIPATIE ................................................................................ 46
11. POLITIEKE PARTIJEN ....................................................................................................... 47
11.1. WAT ZIJN DE POLITIEKE PARTIJEN? .............................................................................................................. 47
11.2. SELECTIE & REKRUTERING KANDIDATEN....................................................................................................... 48
11.3. PARTIJ-TYPOLOGIEËN ............................................................................................................................... 48
11.3.1. historische context ................................................................................................................................. 48
11.3.1.1. kaderpartij ................................................................................................................................................ 48
11.3.1.2. Massapartij ................................................................................................................................................ 49
11.3.1.2.1. ijzeren wet van Oligarchie .................................................................................................................... 49
11.3.1.3. Volkspartij ................................................................................................................................................. 50
11.3.1.4. Kartelpartij ................................................................................................................................................ 50
11.3.1.5. Besluit........................................................................................................................................................ 51
11.3.2. Organisatie............................................................................................................................................. 52
11.3.3. Ideologie ................................................................................................................................................ 52
11.3.4. strategie ................................................................................................................................................. 52
11.3.5. conclusie ................................................................................................................................................ 53
12. PARTIJSYSTEMEN............................................................................................................. 54
12.1. WAT ZIJN PARTIJSYSTEMEN? ...................................................................................................................... 54
12.1.1. aantal ..................................................................................................................................................... 54
12.1.2. polarisatie: ideologische afstand............................................................................................................ 55
12.1.2.1. Affectieve polarisatie (in USA) ................................................................................................................... 55
12.1.3. Beweegelijkheid: wisselende krachtsverhoudingen .............................................................................. 56
12.1.4. Conclusie ............................................................................................................................................... 56
13. BELANG VAN VERKIEZINGEN ............................................................................................ 56
14. VERKIEZINGEN................................................................................................................ 57
14.1. KIESSTELSEL ........................................................................................................................................... 57
14.1.1. stemrecht en opkomst: wie mag er stemmen + plicht of recht ............................................................... 57
14.1.1.1. vrije en eerlijke verkiezingen als essentieel ingrediënt: algemeen stemrecht voor wie? ......................... 57
14.1.1.2. Stemrecht, opkomstplicht geen kiesplicht................................................................................................. 58
14.1.1.3. Stemrecht is geen automatische kiezersregistratie ................................................................................... 58
14.1.1.4. Gevolg ...................................................................................................................................................... 58
14.1.1.5. Verklaringen – waarom gaan burgers (niet) stemmen?............................................................................. 59
14.1.2. verkiezingstechnieken: hoe stemmen in zetels omzetten ....................................................................... 59
14.1.2.1. first past the post ....................................................................................................................................... 60
14.1.2.2. Winner takes all ........................................................................................................................................ 61
14.1.2.3. Absolute meerderheid (run off) ................................................................................................................. 61
14.1.2.4. Proportioneel ............................................................................................................................................ 62
14.1.2.4.1. Quotum ................................................................................................................................................. 62
14.1.2.4.2. Delerreeks ............................................................................................................................................ 62
14.1.2.5. Gemengd systeem .................................................................................................................................... 63
14.1.3. Hoe worden verkozenen aangeduid? ..................................................................................................... 63
14.1.3.1. Voorkeurstemmen..................................................................................................................................... 63
14.1.4. Conclusie kiesstelsel .............................................................................................................................. 63
14.1.5. Het snijvlak tussen recht en kiessystemen .............................................................................................. 64
3
, 14.2. GEVOLGEN VAN KIESSTELSELS ................................................................................................................... 64
14.2.1. Partijsysteem: # partijen ........................................................................................................................ 64
14.2.1.1. Gevolgen FPTP en WTA ............................................................................................................................ 64
14.2.1.2. Gerrymandering ....................................................................................................................................... 65
14.2.1.3. Gevolgen PR.............................................................................................................................................. 65
14.2.2. regeringsvorming .................................................................................................................................. 66
14.2.3. vertegenwoordiging............................................................................................................................... 66
14.2.4. afspiegeling maatschappij in parlement ................................................................................................ 67
14.3. STEMGEDRAG ......................................................................................................................................... 67
14.3.1. stemgedrag: sociologische verklaringen ............................................................................................... 68
14.3.2. sociologische verklaringen .................................................................................................................... 68
14.3.3. rational choice verklaringen .................................................................................................................. 68
14.3.4. korte termijn verklaringen ..................................................................................................................... 69
14.3.4.1. groeien aan belangrijkheid ....................................................................................................................... 69
14.3.4.2. waaier aan verklaringen: kandidaten ........................................................................................................ 69
14.3.4.3. waaier aan verklaringen: campagnes........................................................................................................ 69
14.3.4.4. waaier aan verklaringen: events ............................................................................................................... 69
15. SCHEIDING DER MACHTEN............................................................................................... 70
15.1. TOEPASSING SCHEIDING DER MACHTEN ....................................................................................................... 70
15.2. SPOTLIGHT COHABITATION IN FR ............................................................................................................... 70
15.3. CHECKS AND BALANCES IN USA ................................................................................................................ 71
15.4. TRUMPADIMINISTRATIE ............................................................................................................................. 71
16. WERKING INSTELLINGEN ................................................................................................. 72
16.1. WETGEVENDE MACHT – PARLEMENT .......................................................................................................... 72
16.2. WERKING PARLEMENT .............................................................................................................................. 72
16.2.1. kamers.................................................................................................................................................... 72
16.2.2. fracties.................................................................................................................................................... 73
16.2.2.1. afwijkend stemmen ................................................................................................................................... 73
16.2.3. commissies ............................................................................................................................................. 73
16.3. ROL PARLEMENT ...................................................................................................................................... 74
16.3.1. representatie .......................................................................................................................................... 74
16.3.2. wetgeven ................................................................................................................................................ 74
16.3.3. deliberatie.............................................................................................................................................. 75
16.3.4. controle .................................................................................................................................................. 75
16.3.4.1. rekenhof .................................................................................................................................................... 76
16.3.4.2. Onderzoekscommissies ............................................................................................................................ 76
16.3.5. evolutie? ................................................................................................................................................. 76
16.4. REGERINGSVORMING ............................................................................................................................... 76
16.5. COALITIEVORMING .................................................................................................................................. 77
16.6. STAATSHOOFDEN EN REGERINGSLEIDERS ..................................................................................................... 77
16.6.1. monarchie .............................................................................................................................................. 78
16.6.2. republiek ................................................................................................................................................ 78
16.7. FUNCTIONEREN REGERING ........................................................................................................................ 78
16.7.1. functies regering .................................................................................................................................... 79
17. RECHTERLIJKE MACHT – RECHTERS & RECHTSCOLLEGES .................................................. 80
17.1. RECHTERS & RECHTSCOLLEGES ................................................................................................................. 80
17.2. POSITIE RECHTERLIJKE MACHT ................................................................................................................... 80
17.3. GRONDWETTELIJKE TOETSING ................................................................................................................... 80
17.3.1. grondwettelijk toetsing door politiek benoemd hooggerechtshof ......................................................... 81
17.4. MACHTSVERHOUDINGEN: EVOLUTIE ............................................................................................................ 81
17.5. CONCLUSIE SCHEIDING DER MACHTEN ........................................................................................................ 81
4
1.1. HET BELANG VAN POLITIEK ............................................................................................................................. 7
1.1.1. Het belang van politiek te bestuderen ..................................................................................................... 7
1.1.2. het belang van poltiek te bestuderen in een rechtenopleiding ................................................................ 7
1.2. WAT IS POLITIEK? ......................................................................................................................................... 8
2. MACHTSUITOEFENING .......................................................................................................... 9
2.1. WAT IS MACHT? ........................................................................................................................................... 9
2.2. MACHT VERSUS GEZAG .................................................................................................................................. 9
2.3. MACHT OMDENKEN ..................................................................................................................................... 10
2.4. MACHT METEN – MISSION IMPOSSIBLE? ........................................................................................................... 11
2.5. MACHT VAN DE STAAT ................................................................................................................................. 11
2.6. MACHT VAN DE STAAT: GRONDWET ............................................................................................................... 12
2.7. CONCLUSIE ............................................................................................................................................... 13
3. BREUKLIJNEN ..................................................................................................................... 14
3.1. POLITIEK = CONFLICT .................................................................................................................................. 14
3.2. WAT ZIJN BREUKLIJNEN? ............................................................................................................................... 14
3.3. HISTORISCHE WORTELS BREUKLIJNEN .............................................................................................................. 14
3.3.1. natie- en staatsvorming .......................................................................................................................... 14
3.3.2. industriële revolutie ............................................................................................................................... 15
3.4. TRADITIONELE BREUKLIJNEN .......................................................................................................................... 15
3.5. BEVROZEN BREUKLIJNEN ............................................................................................................................... 16
3.6. SPOTLIGHT IS DE SOCIO-ECONOMISCHE LINKS-RECHTS TWEEDELING NOG WEL RELEVANT ....................................... 16
3.7. UNIVERSELE BREUKLIJNEN ............................................................................................................................. 16
3.8. CROSS-CUTTING EN REINFORCING CLEAVAGES ................................................................................................ 17
3.9. TRADITIONELE BREUKLIJNEN – SO WHAT?......................................................................................................... 17
3.10. NIEUWE BREUKLIJNEN? ............................................................................................................................. 17
3.10.1. waarde- en normenverschuiving – Inglehart .......................................................................................... 18
3.10.2. Globalisering – Kriesi ............................................................................................................................. 18
3.11. NIEUWERE NIEUWE BREUKLIJNEN ................................................................................................................ 19
3.12. HET SNIJVLAK TUSSEN RECHT EN BREUKLIJNEN ............................................................................................... 19
4. IDEOLOGIE ........................................................................................................................ 20
4.1. VAN BREUKLIJNEN NAAR IDEOLOGIE ............................................................................................................... 20
4.2. IDEOLOGIE ................................................................................................................................................ 20
4.3. LIBERALISME .............................................................................................................................................. 20
4.4. CONSERVATISME ........................................................................................................................................ 21
4.5. SOCIALISME ............................................................................................................................................... 21
4.6. CHRISTENDEMOCRATIE ................................................................................................................................ 22
4.7. ECOLOGISME ............................................................................................................................................. 22
4.8. POPULISME ................................................................................................................................................ 23
4.9. BREUKLIJNEN EN IDEOLOGISCHE STROMINGEN: CONNECTIE ................................................................................ 24
5. DEMOCRATIE ..................................................................................................................... 25
5.1. WAT IS DEMOCRATIE? ................................................................................................................................. 25
5.1.1. macht gaat uit van het volk ..................................................................................................................... 25
5.1.1.1. SPOTLIGHT: Algemeen stemrecht voor wie? .................................................................................................... 26
5.1.2. Macht uitgeoefend volgens bepaalde regels ......................................................................................... 26
5.1.2.1. SPOTLIGHT: Losers’ consent ............................................................................................................................. 26
1
, 5.1.3. Waarborgen individuele burgerrechten ................................................................................................ 27
5.2. WAT IS DEMOCRATIE NIET? ........................................................................................................................... 27
5.2.1. SPOTLIGHT: Democratic backsliding .......................................................................................................... 27
5.2.2. SPOTLIGHT: Boundary probleem ................................................................................................................ 28
5.3. CONCLUSIE ............................................................................................................................................... 28
6. REPRESENTATIEVE DEMOCRATIE ........................................................................................ 29
6.1. WAT IS REPRESENTATIEVE DEMOCRATIE (NIET) ................................................................................................ 29
6.1.1. SPOTLIGHT: Referenda................................................................................................................................ 29
7. REPRESENTATIEVE DEMOCRATIE ........................................................................................ 30
7.1. WAT IS REPRESENTATIEVE DEMOCRATIE ......................................................................................................... 30
7.2. REPRESENTATIEVE DEMOCRATIE: VOOR- EN NADELEN ....................................................................................... 30
7.3. HOE VERTEGENWOORDIGEN......................................................................................................................... 31
7.3.1. autonomie van vertegenwoordigers....................................................................................................... 31
7.3.1.1. Delegatie ....................................................................................................................................................... 31
7.3.1.2. Vertrouwen ................................................................................................................................................... 31
7.3.1.3. Partijpolitiek mandaat ................................................................................................................................... 32
7.3.1.3.1. SPOTLIGHT: Particratie .............................................................................................................................. 32
7.4. ONDERWERP VAN VERTEGENWOORDIGING ..................................................................................................... 32
7.4.1. inhoudelijk: volksvertegenwoordiging representeert ‘de natie’ ............................................................ 33
7.4.2. territoriaal: volksvertegenwoordiger representeert zijn regio ............................................................... 33
7.5. AFSPIEFELING VAN DE MAATSCHAPPIJ ............................................................................................................. 33
7.6. VISIES OP REPRESENTATIE ............................................................................................................................. 33
7.7. SNIJVLAK TUSSEN RECHT EN VERTEGENWOORDIGING ......................................................................................... 34
7.8. CONCLUSIE ................................................................................................................................................ 34
8. POLITIEKE PARTICIPATIE ................................................................................................... 35
8.1. WAT IS POLITIEKE PARTICIPATIE..................................................................................................................... 35
8.2. VERANDERENDE VISIES OP PARTICIPATIE ......................................................................................................... 35
8.3. PARTICIPATIE-INSTRUMENTEN ....................................................................................................................... 36
8.4. WAT MAAKT EEN PARTICIPATIE-INSTRUMENT EFFECTIEF IN HET BIJZONDER COLLECTIEVE ACTIES (VB.PROTEST/STAKING)
36
8.5. SPOTLIGHT STOORVERMOGEN VAN PROTEST .................................................................................................... 36
8.6. INDIVIDUELE PARTICIPATIE ........................................................................................................................... 37
8.7. ONGELIJKE PARTICIPATIE.............................................................................................................................. 37
8.7.1. Blijvende ongelijke in participatie (sinds jaren ’50) ............................................................................... 37
8.7.2. reden voor ongelijke participatie ........................................................................................................... 38
8.7.3. conclusie ................................................................................................................................................ 39
8.8. DALENDE PARTICIPATIE ................................................................................................................................ 39
8.8.1. dalend partijlidmaatschap ..................................................................................................................... 39
8.8.2. conclusie ................................................................................................................................................ 39
9. COLLECTIEVE PARTICPATIE VIA SOCIALE BEWEGINGEN & MIDDENVELDORGANISATIES ........ 40
9.1. SOCIALE BEWEGINGEN & MIDDENVELDORGANISATIES ....................................................................................... 40
9.2. OMGANG VAN POLITIEK MET MIDDENVELD? ..................................................................................................... 40
9.3. TWEE MODELLEN VAN OMGANG MET MIDDENVELD ........................................................................................... 41
9.3.1. pluralisme .............................................................................................................................................. 41
9.3.2. (Neo-)corporatisme ............................................................................................................................... 41
9.4. CONSOCIATIONALISME IN BELGIË .................................................................................................................. 41
9.5. NEO-CORPORATISME & CONSOCIATIONALISME: ONDER DRUK? ........................................................................... 42
9.6. ZIJN MIDDENVELDORGANISATIES EEN VLOEK OF ZEGEN VOOR DEMOCRATISCHE BESLUITVORMING ............................ 42
9.7. DEMOCRATISCHE GEVOLGEN VAN COLLECTIEVE PARTICIPATIE ........................................................................... 43
9.7.1. conclusie ................................................................................................................................................ 43
2
,10. POLITIEKE CULTUUR & SOCIAAL KAPITAAL ....................................................................... 44
10.1. POLITIEKE CULTUUR ................................................................................................................................. 44
10.2. THE CIVIL CULTURE – ALMOND & VERBA 1963 ............................................................................................. 44
10.3. KRITEK OP ALMOND & VERBA 1963 ............................................................................................................ 44
10.4. SOCIAAL KAPITAAL – PUTNAM 1993 ........................................................................................................... 45
10.5. KRITIEK OP PUTNAM EN CIVIC CULTURE ....................................................................................................... 45
10.6. CONCLUSIE ............................................................................................................................................ 45
10.7. HET SNIJVLAK TUSSEN RECHT EN POLITIEKE PARTICIPATIE ................................................................................ 46
11. POLITIEKE PARTIJEN ....................................................................................................... 47
11.1. WAT ZIJN DE POLITIEKE PARTIJEN? .............................................................................................................. 47
11.2. SELECTIE & REKRUTERING KANDIDATEN....................................................................................................... 48
11.3. PARTIJ-TYPOLOGIEËN ............................................................................................................................... 48
11.3.1. historische context ................................................................................................................................. 48
11.3.1.1. kaderpartij ................................................................................................................................................ 48
11.3.1.2. Massapartij ................................................................................................................................................ 49
11.3.1.2.1. ijzeren wet van Oligarchie .................................................................................................................... 49
11.3.1.3. Volkspartij ................................................................................................................................................. 50
11.3.1.4. Kartelpartij ................................................................................................................................................ 50
11.3.1.5. Besluit........................................................................................................................................................ 51
11.3.2. Organisatie............................................................................................................................................. 52
11.3.3. Ideologie ................................................................................................................................................ 52
11.3.4. strategie ................................................................................................................................................. 52
11.3.5. conclusie ................................................................................................................................................ 53
12. PARTIJSYSTEMEN............................................................................................................. 54
12.1. WAT ZIJN PARTIJSYSTEMEN? ...................................................................................................................... 54
12.1.1. aantal ..................................................................................................................................................... 54
12.1.2. polarisatie: ideologische afstand............................................................................................................ 55
12.1.2.1. Affectieve polarisatie (in USA) ................................................................................................................... 55
12.1.3. Beweegelijkheid: wisselende krachtsverhoudingen .............................................................................. 56
12.1.4. Conclusie ............................................................................................................................................... 56
13. BELANG VAN VERKIEZINGEN ............................................................................................ 56
14. VERKIEZINGEN................................................................................................................ 57
14.1. KIESSTELSEL ........................................................................................................................................... 57
14.1.1. stemrecht en opkomst: wie mag er stemmen + plicht of recht ............................................................... 57
14.1.1.1. vrije en eerlijke verkiezingen als essentieel ingrediënt: algemeen stemrecht voor wie? ......................... 57
14.1.1.2. Stemrecht, opkomstplicht geen kiesplicht................................................................................................. 58
14.1.1.3. Stemrecht is geen automatische kiezersregistratie ................................................................................... 58
14.1.1.4. Gevolg ...................................................................................................................................................... 58
14.1.1.5. Verklaringen – waarom gaan burgers (niet) stemmen?............................................................................. 59
14.1.2. verkiezingstechnieken: hoe stemmen in zetels omzetten ....................................................................... 59
14.1.2.1. first past the post ....................................................................................................................................... 60
14.1.2.2. Winner takes all ........................................................................................................................................ 61
14.1.2.3. Absolute meerderheid (run off) ................................................................................................................. 61
14.1.2.4. Proportioneel ............................................................................................................................................ 62
14.1.2.4.1. Quotum ................................................................................................................................................. 62
14.1.2.4.2. Delerreeks ............................................................................................................................................ 62
14.1.2.5. Gemengd systeem .................................................................................................................................... 63
14.1.3. Hoe worden verkozenen aangeduid? ..................................................................................................... 63
14.1.3.1. Voorkeurstemmen..................................................................................................................................... 63
14.1.4. Conclusie kiesstelsel .............................................................................................................................. 63
14.1.5. Het snijvlak tussen recht en kiessystemen .............................................................................................. 64
3
, 14.2. GEVOLGEN VAN KIESSTELSELS ................................................................................................................... 64
14.2.1. Partijsysteem: # partijen ........................................................................................................................ 64
14.2.1.1. Gevolgen FPTP en WTA ............................................................................................................................ 64
14.2.1.2. Gerrymandering ....................................................................................................................................... 65
14.2.1.3. Gevolgen PR.............................................................................................................................................. 65
14.2.2. regeringsvorming .................................................................................................................................. 66
14.2.3. vertegenwoordiging............................................................................................................................... 66
14.2.4. afspiegeling maatschappij in parlement ................................................................................................ 67
14.3. STEMGEDRAG ......................................................................................................................................... 67
14.3.1. stemgedrag: sociologische verklaringen ............................................................................................... 68
14.3.2. sociologische verklaringen .................................................................................................................... 68
14.3.3. rational choice verklaringen .................................................................................................................. 68
14.3.4. korte termijn verklaringen ..................................................................................................................... 69
14.3.4.1. groeien aan belangrijkheid ....................................................................................................................... 69
14.3.4.2. waaier aan verklaringen: kandidaten ........................................................................................................ 69
14.3.4.3. waaier aan verklaringen: campagnes........................................................................................................ 69
14.3.4.4. waaier aan verklaringen: events ............................................................................................................... 69
15. SCHEIDING DER MACHTEN............................................................................................... 70
15.1. TOEPASSING SCHEIDING DER MACHTEN ....................................................................................................... 70
15.2. SPOTLIGHT COHABITATION IN FR ............................................................................................................... 70
15.3. CHECKS AND BALANCES IN USA ................................................................................................................ 71
15.4. TRUMPADIMINISTRATIE ............................................................................................................................. 71
16. WERKING INSTELLINGEN ................................................................................................. 72
16.1. WETGEVENDE MACHT – PARLEMENT .......................................................................................................... 72
16.2. WERKING PARLEMENT .............................................................................................................................. 72
16.2.1. kamers.................................................................................................................................................... 72
16.2.2. fracties.................................................................................................................................................... 73
16.2.2.1. afwijkend stemmen ................................................................................................................................... 73
16.2.3. commissies ............................................................................................................................................. 73
16.3. ROL PARLEMENT ...................................................................................................................................... 74
16.3.1. representatie .......................................................................................................................................... 74
16.3.2. wetgeven ................................................................................................................................................ 74
16.3.3. deliberatie.............................................................................................................................................. 75
16.3.4. controle .................................................................................................................................................. 75
16.3.4.1. rekenhof .................................................................................................................................................... 76
16.3.4.2. Onderzoekscommissies ............................................................................................................................ 76
16.3.5. evolutie? ................................................................................................................................................. 76
16.4. REGERINGSVORMING ............................................................................................................................... 76
16.5. COALITIEVORMING .................................................................................................................................. 77
16.6. STAATSHOOFDEN EN REGERINGSLEIDERS ..................................................................................................... 77
16.6.1. monarchie .............................................................................................................................................. 78
16.6.2. republiek ................................................................................................................................................ 78
16.7. FUNCTIONEREN REGERING ........................................................................................................................ 78
16.7.1. functies regering .................................................................................................................................... 79
17. RECHTERLIJKE MACHT – RECHTERS & RECHTSCOLLEGES .................................................. 80
17.1. RECHTERS & RECHTSCOLLEGES ................................................................................................................. 80
17.2. POSITIE RECHTERLIJKE MACHT ................................................................................................................... 80
17.3. GRONDWETTELIJKE TOETSING ................................................................................................................... 80
17.3.1. grondwettelijk toetsing door politiek benoemd hooggerechtshof ......................................................... 81
17.4. MACHTSVERHOUDINGEN: EVOLUTIE ............................................................................................................ 81
17.5. CONCLUSIE SCHEIDING DER MACHTEN ........................................................................................................ 81
4