Basisbegrippen van recht - Deel 2 Hoofdstuk 2 Samenvatting

Basisbegrippen van het recht

Lesweek 2

Deel 2: Basisbegrippen
HB. P. 24 - 121

Hoofdstuk 2: Bekwaamheid
Afdeling 1: Begrippen

Feitelijke bekwaamheid (= la capacité de fait)
= De feitelijke mogelijkheid die een persoon bezin om een bepaalde
daad te stellen.

Rechtsbekwaamheid of genotsbekwaamheid (= la capacité de
jouissance)
= De bevoegdheid om titularis te zijn van rechten en plichten.
- De notie is zeer verwant met het begrip van persoonlijkheid.

Handelingsbekwaamheid (= la capacité d’exercice)
= De bevoegdheid om rechten en plichten zelf en zelfstandig uit te
voeren.

- Genots- en handelingsbekwaamheid zijn juridische begrippen.
Feitelijke bekwaamheid is dit niet.
- De eigen aard van fysieke personen en van rechtspersonen verklaar
een aantal verschillen op vlak van genots- en
handelingsbekwaamheid.

Afdeling 2: De bekwaamheid van fysieke personen
A. Genotsbekwaamheid

Genotsbekwaamheid of rechtsbekwaamheid
= De bevoegdheid om titularis te zijn van rechten en plichten.
- Dit heb je al vanaf de geboorte.

Deze bekwaamheid is passief: je hebt de rechten en de plichten of je
hebt ze niet.

Principe:
= Er is een volledige genotsbekwaamheid voor alle Belgen (= Art. 4 BW)
- Deze principiële gelijkheid werd opgenomen in de Belgische
Grondwet (= Art. 10 en 11 GW.).
- Ook is deze gelijkheid opgenomen in het internationaal recht (= Art.
14 EVRM).




1

,Basisbegrippen van het recht

Uitzonderingen op de principiele genotsbekwaamheid:
- Algemene beperkingen = met betrekking tot (twee) categorieën
personen.
o De algemene beperking van de principiIële volledige
genotsbekwaamheid kan niet volledig zijn maar slechts
gedeeltelijk. Omdat een volledige rechtsonbekwaamheid in
ons rechtsstelsel niet mogelijk is.
 Dit zou een ontkenning zijn van de juridische
persoonlijkheid.
- Specifieke beperkingen = met betrekking tot één bepaalde
rechtsverhouding.

1. Algemene beperking voor:
- Vreemdelingen
o Ivm. burgerlijke rechten (Art. 5 BW)
o Ivm. politieke rechten

Voorbeeld van een beperking inzake burgerlijke rechten:
Art. 10, tweede lid Grondwet: De Belgen zijn gelijk voor de wet; zij alleen
zijn tot de burgerlijke en militaire bedieningen benoembaar, behoudens de
uitzonderingen die door een wet kunnen worden gesteld.

Voorbeeld van een beperking inzake politieke rechten:
Gemeentekieswet (voor gemeenteraadsverkiezingen)
Art. 1: stemrecht voor Belgen
Art. 1bis: stemrecht voor EU-onderdanen (= niet belgen), mits
schriftelijke aanvraag mogen ze ook stemmen. (= uitzondering op de
principiele genotsbekwaamheid)
Art. 1ter: stemrecht voor niet-EU-onderdanen mits schriftelijke aanvraag,
na minimum vijf jaar ononderbroken wettig hoofdverblijf vereist in België.

- Zwaar strafrechtelijk veroordeelden
o Er zijn verschillende gradaties van misdrijven.
o Overtredingen, wanbedrijven en misdaden (= ergste) worden
onder misdrijven verdeeld.
o Ontzetting uit bepaalde politieke en/of burgerlijke rechten als
bijkomende straf door hun misdrijf.
 Politieke rechten
 Niet meer mogen stemmen.
 Burgerlijke rechten
 Niet meer mogen getuigen in een rechtszaak.




2

,Basisbegrippen van het recht

2. Specifieke beperkingen:
- Opgelegd door de wet
o Voorbeelden:

1. Onbekwaamheid om te huwen met naaste bloed- en aanverwanten (=
Art. 161-163 BW.)
= Huwelijkbeletselen/huwelijksverboden
- Wettelijke regels die zeggen dat twee personen niet mogen trouwen.
o Het gevolg als dit toch zou gebeuren, de rechtshandeling zal
absoluut nietig verklaard worden.
- Voorbeeld:
o Je mag niet met je moeder, grootmoeder, je dochter, je
kleindochter, (half-)broer of zus trouwen.
 Maw. Het huwelijk is verboden tussen bloedverwanten in
de neergaande en opgaande verticale lijn.
o Het trouwen van neven en nichten mogen wel. Want dit is een
verwantschap van de 4de graad. (= geen huwelijksbeletsel)
o Maar je mag niet trouwen met je oom of tante, want dit is een
verwantschap van de 3de graad.
o Ratio legis
= Gehandicapte kinderen en ruzies in de familie vermijden.
- Je geniet hier dus niet van het recht om te kunnen trouwen met je
bloedverwanten.
= beperking van de genotsbekwaamheid.

Art 164 BW.:
- Sommige huwelijken mogen toch doorgaan.
o Hiervoor is een proces bij de familierechtbank nodig.
o Mit opheffing van een relatief (= tussen neven en nichten)
(geen absoluut) huwelijksbeletsel kan het huwleijk toch
doorgaan.




3

, Basisbegrippen van het recht

2. Art 411 BW:
- Een voogd mag geen goederen kopen van een pupil (=
minderjarige, het kind die onder voogdij staat).
o Waarom is dit?:
 Omdat de pupil moet worden beschermt tegen een
belangenconflict.
- Dit is een verbod om eigenaar te worden van goederen waarvan de
pupil eigenaar is.
o Er is een belangenconflict
 De pupil wil zijn goed zo duur mogelijk verkopen.
 Maar de voogd wil het goed zo goedkoop mogelijk
aanschaffen.
o Om dit belangenconflict te beperken is deze wetgeving en
beperking op de genotsbekwaamheid er gekomen.

- De voogd kan niet genieten van het recht om zaken aan te kopen
van de pupil.
o Dit is een beperking van zijn genotsbekwaamheid.

Wat is voogdij?:
- Sinds 2001 is de voogdij hervormt.
o Vroeger viel een kind onder voogdij na de sterfte van één van
de ouders.
o Maar sinds 2001 is het enkel zo dat in een (uitzonderlijke)
omstandigheid de beide ouders sterven/of niet meer bekwaam
zijn om ouderlijk gezag uit te voeren dat het kind onder
voogdij staat.
 Er is dus geen enkele ouder meer die ouderlijk gezag
kan uitoefenen.
- Een rechter zal een voogd aanstellen wanneer de beide ouders
sterven of als ze niet meer in staat zijn om het ouderlijk gezag uit
te oefenen.
o Voorbeeld:
 Beide ouders liggen in coma en ze kunnen geen
beslissingen meer nemen over het kind (= niet capabel
om ouderlijk gezag uit te oefenen).
- De voogd impliceert de tussenkomst van de rechter.
o En hij moet ook een toeziende voogd aanstellen.




4