Wereldgeschiedenis van België
Prof. Hilde Greefs ()
Prof. Ilja Van Damme ()
Hoofdstuk 1: Demografische ontwikkelingen
in historisch perspectief
Belang?
Bevolkingstsunami = vloedgolf van de toename
van mensen
Schatting van de toekomstige omvang van de
wereldbevolking:
➢ Vandaag: meeste mensen leven in Azië
➢ Toekomst: grootste bevolkingstoename zal
plaatsvinden in Afrika (vooral Midden-Afrika)
➢ Aandeel van de wereldpopulatie in Azië zal dalen
➢ Aandeel van de wereldpopulatie in Afrika zal toenemen
➢ Aandeel van de wereldpopulatie in Europa zal stabiliseren
Coronacrisis: toont aan dat de bevolking niet altijd toeneemt → pandemie / demografische crisis
Reflectie belang
Waarom willen beleidsmakers zicht krijgen op demografische ontwikkelingen?
, → demografische ontwikkelingen zijn belangrijk voor de status en het aanzien van een land
Doelstellingen van het hoofdstuk
➢ De historische demografie: spelregels, basisinstrumenten
➢ Demografische ontwikkelingen tijdens twee laatste eeuwen in langetermijnperspectief: beschrijving en
verklaring
➢ Effecten van de demografische ontwikkelingen op de maatschappij en de verhouding tussen
samenlevingen
1. De studie van de demografische ontwikkelingen in het verleden
1.1 De historische demografie
De historische demograaf onderzoekt:
o Biologische variabelen
o Sociale variabelen
o Verklaringen
Sinds ca. 1950 is er een groeiende populariteit van demografische studies bij historici – de groeiende interesse
komt door de wereldwijde bevolkingstoename rond het midden van de twintigste eeuw
→ historici lieten zich inspireren door eigentijdse ontwikkelingen en zochten naar oorzaken en historische
wortels van de bevolkingsexplosie
Demografische ontwikkelingen zijn essentiële schakels tussen economische en sociale geschiedenis
1.2 Het historisch bronnenmateriaal
Niet alle bronnen zijn bruikbaar – vandaar maakt men vaak gebruik van schattingen
→ sinds de oudheid maakte men al gebruik van incidentele volkstellingen en lijsten met belastingplichtigen en
weerbare mannen: men was toen reeds geïnteresseerd in het bijhouden van die gegevens
Nadien – Concilie van Trente (1545 – 1563): parochieregisters → bijhouden van de geboortedatum, de
huwelijksdatum, de sterfdatum
Met andere woorden: men begon stilaan met het bijhouden van de bevolkingshoeveelheid
Na 1972 – Franse Republiek: men doet aan tienjaarlijkse volkstellingen en men gebruikt dit cijfermateriaal als
beleidsinstrument
Huidige periode: ook kinderen die geboren worden in gezinnen zonder huwelijk worden geregistreerd,
homohuwelijken worden geregistreerd … (veel uitgebreider dan vroeger)
Beleidsinstrument: sociale statistiek
Adolphe Quetelet (1796 – 1874) → grondlegger van sociale statistiek
Quetelet was een wetenschapper die empirisch onderzoek deed – vb. mensen
gaan tellen in huizen, hoeveelheid bedden gaan tellen in huizen …
Hij was zich bewust van het ontstaan van een nieuwe samenleving en begon
daardoor met sociale statistiek: Hoe groot is de gemiddelde mens? Wat is de
gemiddelde leeftijd?
Sociale statistiek = belangrijk → ook in België wordt sociale statistiek op
allerlei manieren gebruikt
Prof. Hilde Greefs ()
Prof. Ilja Van Damme ()
Hoofdstuk 1: Demografische ontwikkelingen
in historisch perspectief
Belang?
Bevolkingstsunami = vloedgolf van de toename
van mensen
Schatting van de toekomstige omvang van de
wereldbevolking:
➢ Vandaag: meeste mensen leven in Azië
➢ Toekomst: grootste bevolkingstoename zal
plaatsvinden in Afrika (vooral Midden-Afrika)
➢ Aandeel van de wereldpopulatie in Azië zal dalen
➢ Aandeel van de wereldpopulatie in Afrika zal toenemen
➢ Aandeel van de wereldpopulatie in Europa zal stabiliseren
Coronacrisis: toont aan dat de bevolking niet altijd toeneemt → pandemie / demografische crisis
Reflectie belang
Waarom willen beleidsmakers zicht krijgen op demografische ontwikkelingen?
, → demografische ontwikkelingen zijn belangrijk voor de status en het aanzien van een land
Doelstellingen van het hoofdstuk
➢ De historische demografie: spelregels, basisinstrumenten
➢ Demografische ontwikkelingen tijdens twee laatste eeuwen in langetermijnperspectief: beschrijving en
verklaring
➢ Effecten van de demografische ontwikkelingen op de maatschappij en de verhouding tussen
samenlevingen
1. De studie van de demografische ontwikkelingen in het verleden
1.1 De historische demografie
De historische demograaf onderzoekt:
o Biologische variabelen
o Sociale variabelen
o Verklaringen
Sinds ca. 1950 is er een groeiende populariteit van demografische studies bij historici – de groeiende interesse
komt door de wereldwijde bevolkingstoename rond het midden van de twintigste eeuw
→ historici lieten zich inspireren door eigentijdse ontwikkelingen en zochten naar oorzaken en historische
wortels van de bevolkingsexplosie
Demografische ontwikkelingen zijn essentiële schakels tussen economische en sociale geschiedenis
1.2 Het historisch bronnenmateriaal
Niet alle bronnen zijn bruikbaar – vandaar maakt men vaak gebruik van schattingen
→ sinds de oudheid maakte men al gebruik van incidentele volkstellingen en lijsten met belastingplichtigen en
weerbare mannen: men was toen reeds geïnteresseerd in het bijhouden van die gegevens
Nadien – Concilie van Trente (1545 – 1563): parochieregisters → bijhouden van de geboortedatum, de
huwelijksdatum, de sterfdatum
Met andere woorden: men begon stilaan met het bijhouden van de bevolkingshoeveelheid
Na 1972 – Franse Republiek: men doet aan tienjaarlijkse volkstellingen en men gebruikt dit cijfermateriaal als
beleidsinstrument
Huidige periode: ook kinderen die geboren worden in gezinnen zonder huwelijk worden geregistreerd,
homohuwelijken worden geregistreerd … (veel uitgebreider dan vroeger)
Beleidsinstrument: sociale statistiek
Adolphe Quetelet (1796 – 1874) → grondlegger van sociale statistiek
Quetelet was een wetenschapper die empirisch onderzoek deed – vb. mensen
gaan tellen in huizen, hoeveelheid bedden gaan tellen in huizen …
Hij was zich bewust van het ontstaan van een nieuwe samenleving en begon
daardoor met sociale statistiek: Hoe groot is de gemiddelde mens? Wat is de
gemiddelde leeftijd?
Sociale statistiek = belangrijk → ook in België wordt sociale statistiek op
allerlei manieren gebruikt
