Samenvatting duurzame samenleving
Basisboek duurzame ontwikkelingen
Samenvatting van het boek basisboek duurzame ontwikkelingen van Niko Roorda, 4e druk
Hoofdstuk 1 t/m 8
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 – kennismaking met duurzame ontwikkeling ............................................................................................... 3
1.1. Mens en natuur ................................................................................................................................................. 3
1.2. Rijk en arm ........................................................................................................................................................ 4
1.3. Problemen en successen ................................................................................................................................... 4
1.4. Twee dimensies: hier en daar & nu en later ..................................................................................................... 5
1.5. Definitie van Duurzame Ontwikkeling ............................................................................................................... 5
1.6. De Triple P ......................................................................................................................................................... 6
1.7. Top-down en bottom-up ................................................................................................................................... 6
Hoofdstuk 2 – Weeffouten: mens en natuur .................................................................................................................... 7
2.1. Eenrichtingsverkeer: geen kringlopen............................................................................................................... 7
2.2. Positieve terugkoppeling: zonder rem omhoog of omlaag ............................................................................... 8
2.3. Roofbouw: een reusachtige voetafdruk ............................................................................................................ 9
2.4. Schoon water: alles voor de mens en dan nog niet genoeg ............................................................................. 9
2.5. Landbouw en veeteelt: efficiency te hoog en toch nog te laag ........................................................................ 9
2.6. Gevolgen voor de natuur ................................................................................................................................ 10
Hoofdstuk 3 – Weeffouten: mens en samenleving ......................................................................................................... 10
3.1. PPP in onbalans: de economie eerst ............................................................................................................... 10
3.2. Ongelijkheid: gebrek aan solidariteit .............................................................................................................. 11
3.3. Ontmenselijking: vervreemding en uitsluiting ................................................................................................ 12
Hoofdstuk 4 – Krachtbronnen ......................................................................................................................................... 12
4.1. Internationale organisaties .................................................................................................................................. 12
4.2. Denkbeelden en inspiratiebronnen ................................................................................................................ 13
4.3. Mensen ........................................................................................................................................................... 13
4.4. Natuur ............................................................................................................................................................. 14
4.5. Wetenschap en techniek ................................................................................................................................. 14
4.6. Ondernemen ................................................................................................................................................... 14
4.7. Studenten ........................................................................................................................................................ 14
4.8. Circulaire economie ........................................................................................................................................ 14
4.9. Doelen en duurzame ontwikkeling ................................................................................................................. 15
Hoofdstuk 5 – Hier en Daar ............................................................................................................................................. 15
5.1. China: Groei, maar niet in mensenrechten ..................................................................................................... 16
5.2. India: hightech vs platteland ........................................................................................................................... 16
5.3. EU: vergrijzend Europa .................................................................................................................................... 17
Pagina 1 van 27
, Samenvatting duurzame samenleving
5.4. ECOWAS: explosieve bevolkingsgroei in Afrika ............................................................................................... 17
5.5. Gedeelde verantwoordelijkheid...................................................................................................................... 18
Hoofdstuk 6 – nu en later................................................................................................................................................ 19
6.2. Profeten, futurologen en sciencefictionschrijvers .......................................................................................... 19
6.3. Modellen, scenario’s en simulaties ................................................................................................................. 19
6.4. Groeimodellen ................................................................................................................................................ 19
6.6. Wat voor wereld willen we eigenlijk? ............................................................................................................. 19
Hoofdstuk 7 – Klimaat en energie ................................................................................................................................... 20
7.1. verschijnsel: Temperatuurstijging ................................................................................................................... 20
7.2. Oorzaak: het broeikaseffect ............................................................................................................................ 20
7.3. Gevolgen: Van zeespiegelstijging tot misoogsten ........................................................................................... 20
7.4. Oplossingsrichtingen: Technologie en leefstijl ................................................................................................ 22
7.5. Politieke en economische instrumenten ......................................................................................................... 23
Hoofdstuk 8 – duurzaam ondernemen ........................................................................................................................... 24
8.1. Maatschappelijk verantwoord ondernemen .................................................................................................. 24
8.2. Corporate governance..................................................................................................................................... 24
8.3. Duurzame producten en diensten .................................................................................................................. 25
8.4. Toekomstgericht ondernemen ........................................................................................................................ 25
8.5. De duurzaam competente professional .......................................................................................................... 26
Pagina 2 van 27
, Samenvatting duurzame samenleving
Hoofdstuk 1 – kennismaking met duurzame ontwikkeling
Kennismaking met duurzame ontwikkeling
Manieren om onderscheid te maken tussen soorten duurzame ontwikkelingen:
- De verdeling van welvaart tussen de verschillende delen van de wereld van nu. Maar ook met de verdeling
daarvan tussen de mensheid van nu en die van de toekomst.
- Mens, Milieu en Economie, beter bekend onder de Engelse namen: People, Planet en Profit. Ook wel Prosperity
- Top-Down, zoals landen, regeringen en multinationale bedrijven en Bottom-Up, zoals indivuduele mensen of in
een groep die zich inzetten voor duurzame ontwikkeling.
1.1. Mens en natuur
na de grote watersnoodramp in 1953, werd het Deltaplan uitgevoerd. Dijken werden verhoogd en
stormvloedkeringen werden in de rivierdelta’s gelegd. Ze dachten dat het land nu definitief veilig was voor
overstromingen, maar in 1993 en in 1995 overstroomde de rivieren het land.
Oorzaken van rivieroverstromingen
- de rivieren waren gekanaliseerd, kronkels en lussen die oorspronkelijk in de rivier zaten, zijn rechtgetrokken: dit is
gunstig voor de scheepvaart en voor het aanleggen van dijken, maar het heeft als gevolg dat water sneller door
de rivieren stroomt en dat de rivieren minder volume bezitten.
- boskappingen op grote schaal, niet alleen in Nederland, maar ook in andere landen, in de gebieden waar het
water uit de bergen stroomt en zich verzamelt, om steden aan te leggen: bossen nemen het water een tijdlang
vast in de bodem, waardoor het regenwater niet allemaal tegelijk de rivieren instroomt. Maar door de
verdwijning van bossen en de aanwezigheid van steden zwolt het water snel aan tot een grote massa die zich
ineens door de riviergeulen perst.
- Broeikaseffect: met als gevolg de temperatuurstijging, waardoor het ijs sneller smelt en de zeespiegel sneller
stijgt, maar ook dat het meer ging regenen
Veranderingen aan de rivieren zijn aanpassingen ten behoeve van de
winst, de veiligheid of het welzijn van mensen.. Deze balans is
doorgeslagen in het voordeel van veiligheid en economie, het belang
van de natuur is onderschat. Er is dan sprake van een rebound effect,
een terugkaatsingseffect. Dat treedt op als het succes van een
bepaalde actie onbedoeld neveneffecten oproept die de gunstige gevolgen van die actie verminderen of zelfs in het
tegendeel doen omslaan.
Ruimte voor de rivier
De oplossing moest niet gezocht worden in pogingen om met steeds meer eigen kracht de natuur te beheersen, maar
juist door ons aan te passen aan de krachten van de natuur.
Hierdoor ontstond het programma Ruimte voor de Rivier:
- De dijk van de Neder-Rijn bij Arnhem werd tweehonderd meter verlengd: hierdoor ontstond er een uiterwaard
naast de rivier die bij hoog water mag onderlopen. Bijkomend voordeel was dat het gebied onderdeel ging
uitmaken van de ecologische hoofdstructuur van Nederland, een samenhangend netwerk van bestaande en nog
te ontwikkelen natuurgebieden in Nederland. Gericht op het herstel van biodiversiteit en de veerkracht van de
natuur.
- Ten oosten van Nijmegen werd Millingerwaard weer bij de rivier gevoegd: waardoor ongeveer zevenhonderd
hectare aan natuurgebied is ontstaan met geulen, eilandjes en zandruggen
- Op diverse plaatsen werden oude meanders van rivieren in ere hersteld of worden nevengeulen gegraven: in veel
gebieden kregen de rivieren weer een meer natuurlijk verloop.
Pagina 3 van 27
Basisboek duurzame ontwikkelingen
Samenvatting van het boek basisboek duurzame ontwikkelingen van Niko Roorda, 4e druk
Hoofdstuk 1 t/m 8
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 – kennismaking met duurzame ontwikkeling ............................................................................................... 3
1.1. Mens en natuur ................................................................................................................................................. 3
1.2. Rijk en arm ........................................................................................................................................................ 4
1.3. Problemen en successen ................................................................................................................................... 4
1.4. Twee dimensies: hier en daar & nu en later ..................................................................................................... 5
1.5. Definitie van Duurzame Ontwikkeling ............................................................................................................... 5
1.6. De Triple P ......................................................................................................................................................... 6
1.7. Top-down en bottom-up ................................................................................................................................... 6
Hoofdstuk 2 – Weeffouten: mens en natuur .................................................................................................................... 7
2.1. Eenrichtingsverkeer: geen kringlopen............................................................................................................... 7
2.2. Positieve terugkoppeling: zonder rem omhoog of omlaag ............................................................................... 8
2.3. Roofbouw: een reusachtige voetafdruk ............................................................................................................ 9
2.4. Schoon water: alles voor de mens en dan nog niet genoeg ............................................................................. 9
2.5. Landbouw en veeteelt: efficiency te hoog en toch nog te laag ........................................................................ 9
2.6. Gevolgen voor de natuur ................................................................................................................................ 10
Hoofdstuk 3 – Weeffouten: mens en samenleving ......................................................................................................... 10
3.1. PPP in onbalans: de economie eerst ............................................................................................................... 10
3.2. Ongelijkheid: gebrek aan solidariteit .............................................................................................................. 11
3.3. Ontmenselijking: vervreemding en uitsluiting ................................................................................................ 12
Hoofdstuk 4 – Krachtbronnen ......................................................................................................................................... 12
4.1. Internationale organisaties .................................................................................................................................. 12
4.2. Denkbeelden en inspiratiebronnen ................................................................................................................ 13
4.3. Mensen ........................................................................................................................................................... 13
4.4. Natuur ............................................................................................................................................................. 14
4.5. Wetenschap en techniek ................................................................................................................................. 14
4.6. Ondernemen ................................................................................................................................................... 14
4.7. Studenten ........................................................................................................................................................ 14
4.8. Circulaire economie ........................................................................................................................................ 14
4.9. Doelen en duurzame ontwikkeling ................................................................................................................. 15
Hoofdstuk 5 – Hier en Daar ............................................................................................................................................. 15
5.1. China: Groei, maar niet in mensenrechten ..................................................................................................... 16
5.2. India: hightech vs platteland ........................................................................................................................... 16
5.3. EU: vergrijzend Europa .................................................................................................................................... 17
Pagina 1 van 27
, Samenvatting duurzame samenleving
5.4. ECOWAS: explosieve bevolkingsgroei in Afrika ............................................................................................... 17
5.5. Gedeelde verantwoordelijkheid...................................................................................................................... 18
Hoofdstuk 6 – nu en later................................................................................................................................................ 19
6.2. Profeten, futurologen en sciencefictionschrijvers .......................................................................................... 19
6.3. Modellen, scenario’s en simulaties ................................................................................................................. 19
6.4. Groeimodellen ................................................................................................................................................ 19
6.6. Wat voor wereld willen we eigenlijk? ............................................................................................................. 19
Hoofdstuk 7 – Klimaat en energie ................................................................................................................................... 20
7.1. verschijnsel: Temperatuurstijging ................................................................................................................... 20
7.2. Oorzaak: het broeikaseffect ............................................................................................................................ 20
7.3. Gevolgen: Van zeespiegelstijging tot misoogsten ........................................................................................... 20
7.4. Oplossingsrichtingen: Technologie en leefstijl ................................................................................................ 22
7.5. Politieke en economische instrumenten ......................................................................................................... 23
Hoofdstuk 8 – duurzaam ondernemen ........................................................................................................................... 24
8.1. Maatschappelijk verantwoord ondernemen .................................................................................................. 24
8.2. Corporate governance..................................................................................................................................... 24
8.3. Duurzame producten en diensten .................................................................................................................. 25
8.4. Toekomstgericht ondernemen ........................................................................................................................ 25
8.5. De duurzaam competente professional .......................................................................................................... 26
Pagina 2 van 27
, Samenvatting duurzame samenleving
Hoofdstuk 1 – kennismaking met duurzame ontwikkeling
Kennismaking met duurzame ontwikkeling
Manieren om onderscheid te maken tussen soorten duurzame ontwikkelingen:
- De verdeling van welvaart tussen de verschillende delen van de wereld van nu. Maar ook met de verdeling
daarvan tussen de mensheid van nu en die van de toekomst.
- Mens, Milieu en Economie, beter bekend onder de Engelse namen: People, Planet en Profit. Ook wel Prosperity
- Top-Down, zoals landen, regeringen en multinationale bedrijven en Bottom-Up, zoals indivuduele mensen of in
een groep die zich inzetten voor duurzame ontwikkeling.
1.1. Mens en natuur
na de grote watersnoodramp in 1953, werd het Deltaplan uitgevoerd. Dijken werden verhoogd en
stormvloedkeringen werden in de rivierdelta’s gelegd. Ze dachten dat het land nu definitief veilig was voor
overstromingen, maar in 1993 en in 1995 overstroomde de rivieren het land.
Oorzaken van rivieroverstromingen
- de rivieren waren gekanaliseerd, kronkels en lussen die oorspronkelijk in de rivier zaten, zijn rechtgetrokken: dit is
gunstig voor de scheepvaart en voor het aanleggen van dijken, maar het heeft als gevolg dat water sneller door
de rivieren stroomt en dat de rivieren minder volume bezitten.
- boskappingen op grote schaal, niet alleen in Nederland, maar ook in andere landen, in de gebieden waar het
water uit de bergen stroomt en zich verzamelt, om steden aan te leggen: bossen nemen het water een tijdlang
vast in de bodem, waardoor het regenwater niet allemaal tegelijk de rivieren instroomt. Maar door de
verdwijning van bossen en de aanwezigheid van steden zwolt het water snel aan tot een grote massa die zich
ineens door de riviergeulen perst.
- Broeikaseffect: met als gevolg de temperatuurstijging, waardoor het ijs sneller smelt en de zeespiegel sneller
stijgt, maar ook dat het meer ging regenen
Veranderingen aan de rivieren zijn aanpassingen ten behoeve van de
winst, de veiligheid of het welzijn van mensen.. Deze balans is
doorgeslagen in het voordeel van veiligheid en economie, het belang
van de natuur is onderschat. Er is dan sprake van een rebound effect,
een terugkaatsingseffect. Dat treedt op als het succes van een
bepaalde actie onbedoeld neveneffecten oproept die de gunstige gevolgen van die actie verminderen of zelfs in het
tegendeel doen omslaan.
Ruimte voor de rivier
De oplossing moest niet gezocht worden in pogingen om met steeds meer eigen kracht de natuur te beheersen, maar
juist door ons aan te passen aan de krachten van de natuur.
Hierdoor ontstond het programma Ruimte voor de Rivier:
- De dijk van de Neder-Rijn bij Arnhem werd tweehonderd meter verlengd: hierdoor ontstond er een uiterwaard
naast de rivier die bij hoog water mag onderlopen. Bijkomend voordeel was dat het gebied onderdeel ging
uitmaken van de ecologische hoofdstructuur van Nederland, een samenhangend netwerk van bestaande en nog
te ontwikkelen natuurgebieden in Nederland. Gericht op het herstel van biodiversiteit en de veerkracht van de
natuur.
- Ten oosten van Nijmegen werd Millingerwaard weer bij de rivier gevoegd: waardoor ongeveer zevenhonderd
hectare aan natuurgebied is ontstaan met geulen, eilandjes en zandruggen
- Op diverse plaatsen werden oude meanders van rivieren in ere hersteld of worden nevengeulen gegraven: in veel
gebieden kregen de rivieren weer een meer natuurlijk verloop.
Pagina 3 van 27
