WERELDGESCHIEDENIS VAN BELGIË
1
1
,INLEIDEND HOOFDSTUK
WAAROM EEN HISTORISCH PERSPECTIEF? HOE GAAT EEN HISTORICUS TE WERK?
HET VERTREKPUNT: DE HEDENDAAGSE SAMENLEVING
Het verleden leeft, en laat voortdurend zijn sporen na in de ons omringende materiële leefwereld,
in onze gesprekken en handelingen. Geschiedenis is ingeroepen als houvast & richtsnoer voor
mens en maatschappij
SOCIALE WETENSCHAPPERS:
Eigentijdse of hedendaagse samenleving beter begrijpen, Reflectie rond het verleden is daarbij
essentieel: hoe kreeg de hedendaagse samenleving vorm? Hoe heden begrijpen vanuit het
verleden?
VERLEDEN IS OVERAL TERUG TE VINDEN
Wanneer we door steden en straten, parken en winkels lopen, onze favoriete TV-serie aanzetten,
meelopen in publieke manifestaties, onze mening delen op politieke manifestaties, ons bijscholen
via een bezoek aan publieke musea, op debatavonden of via het lezen van boeken en
Wikipediapagina’s allerlei, … voortdurend worden we met herinneringen, meningen en visies over
het verleden om de oren geslagen
- Op straat: in beelden, straatnamen (bv beeld Leopold II)
- In musea: red star line museum
- In lezingen, herdenkingsboeken, documentaires
- …
VERLEDEN VS GESCHIEDENIS
Verleden: tijd die voorbij is
Geschiedenis: is de wetenschap die het verleden beschrijft
GESCHIEDENIS AAN DE UNIVERSITEIT
- Kritische studie van het verleden
- Van groot belang in onze ‘digitale kennissamenleving’, Belang van betrouwbare informatie
zoeken en vinden (‘heuristiek’= het zoeken en vinden van betrouwbare informatie.)
- Kritische zin en nieuwsgierigheid essentieel; feiten- datakennis nooit doel op zich
2
2
, - Geen passieve opleiding (‘papagaaien’); zelf actief op zoek gaan (ondernemingszin)
- Via studie van originele bronnen en bestaande literatuur (‘historiografie’)
Verleden laat zich vaak niet uitleggen adhv één oorzaak die voor de feiten heeft gezorgd Geschiedenis
van de feitelijkheden is vaak niet meer het uitgangspunt van historici Vaak meer geïnteresseerd in
diepere structuren, processen (demografische ontwikkelingen, verstedelijkingspatronen,…) zo van die
dingen kunnen dus niet gewoon gereenact worden in iets zoals verhaal van Vlaanderen.
GEBRUIK/ MISBRUIK V/H VERLEDEN
GEBRUIK:
- Om bepaalde belangrijke herinneringen in leven te houden
•Via monumenten, beelden
•Via films, romans
•Via musea
- Voor groepsvorming/identiteitsopbouw
•van gemeenschappen, groepen, klassen, etc.
•van bedrijven, merken, etc.
Herinnering als machtsstrijd: wie herinnert zich wat en waarom? Voor welke redenen?
(liberalen gaan bv andere feiten uit de geschiedenis naar voor halen dan anderen om hun
identiteit te vormen)
Reflectie rond het verleden is vaak een reflectie rond de eigentijd omdat wie over het verleden schrijft
niet lostaat van het NU
Herinneringen zijn soepel, veranderen naarmate de tijd wijzigt, geschiedschrijving is vaak ook
geschiedschrijving van de eigen tijd. Historici houden rekening met wat er in hun tijd afspeelt (bv
ecologische geschiedenis is nu erg populair)
Hoewel historici vooral goed zijn in het ‘voorspellen’ van het verleden, wordt aan het verleden niet
zelden een verklarende
kracht toegeschreven voor de toekomst – soms terecht, veel vaker onterecht. Dit publieke gebruik (én
instrumenteel misbruik) van verleden gebeurtenissen is niet nieuw…
MAAR: met die historische dimensie wordt vaak:
of weinig rekening mee gehouden, of (onjuist) toegeëigend voor andere doeleinden, of eenvoudig
afgeschilderd als ‘slechter’ of juist ‘beter’ dan vandaag
Iedereen heeft altijd mening/interpretatie over geschiedenis & wil die ook met evenveel
autoriteit & stelligheid
3
3
, MISBRUIK VH VERLEDEN:
Toe-eigening van het verleden, staat niet los van misleidend, valselijk en instrumenteel gebruik ervan
voor eigentijdse politieke, ideologische, commerciële, religieuze … motieven en identiteiten. Om bv
marketingsstrategie uit te bouwen, bedrijfsidentiteit. (Bv bij primus bier, staat ‘anno 1288’, Is VALS
gebruik van geschiedenis. Is helemaal geen middeleeuws product, doen dit vooral om dit bier
authenticiteit te geven om zo beter te verkopen ‘waardige ouderdom’, meer voorbeelden zie ppt
VAKGEBIED GESCHIEDENIS
In tegenstelling tot het publieke discours over het verleden, volgt de academische (re)constructie en
representatie van het verleden wel enkele geëigende, en – uiteraard zelf – historisch gegroeide, en dus
bekritiseerbare methodes en kenmerken.
Die methodes en kernmerken maken dat het vakgebied Geschiedenis in de loop van de 19de en 20ste
eeuw een zelfstandige en gerespecteerde wetenschappelijke positie heeft verworven los van de
Filosofie, de Sociologie, de Economie, de Geografie, etc
DE SCHEIDINGSLIJNEN ZIJN NIET STRIKT
Academische historici: spreken en schrijven over verleden volgens bep. wetenschappelijke
spelregels. (Meestal in narratieve vorm)
Sociale wetenschappers: kijken ook naar verleden om punt te legitimeren of argumentatie te
onderbouwen.
GESCHIEDMETHODE
HISTORICUS (RE)CONSTRUEERT EEN VERLEDEN GEBEURTENIS OF FEIT:
4
4
1
1
,INLEIDEND HOOFDSTUK
WAAROM EEN HISTORISCH PERSPECTIEF? HOE GAAT EEN HISTORICUS TE WERK?
HET VERTREKPUNT: DE HEDENDAAGSE SAMENLEVING
Het verleden leeft, en laat voortdurend zijn sporen na in de ons omringende materiële leefwereld,
in onze gesprekken en handelingen. Geschiedenis is ingeroepen als houvast & richtsnoer voor
mens en maatschappij
SOCIALE WETENSCHAPPERS:
Eigentijdse of hedendaagse samenleving beter begrijpen, Reflectie rond het verleden is daarbij
essentieel: hoe kreeg de hedendaagse samenleving vorm? Hoe heden begrijpen vanuit het
verleden?
VERLEDEN IS OVERAL TERUG TE VINDEN
Wanneer we door steden en straten, parken en winkels lopen, onze favoriete TV-serie aanzetten,
meelopen in publieke manifestaties, onze mening delen op politieke manifestaties, ons bijscholen
via een bezoek aan publieke musea, op debatavonden of via het lezen van boeken en
Wikipediapagina’s allerlei, … voortdurend worden we met herinneringen, meningen en visies over
het verleden om de oren geslagen
- Op straat: in beelden, straatnamen (bv beeld Leopold II)
- In musea: red star line museum
- In lezingen, herdenkingsboeken, documentaires
- …
VERLEDEN VS GESCHIEDENIS
Verleden: tijd die voorbij is
Geschiedenis: is de wetenschap die het verleden beschrijft
GESCHIEDENIS AAN DE UNIVERSITEIT
- Kritische studie van het verleden
- Van groot belang in onze ‘digitale kennissamenleving’, Belang van betrouwbare informatie
zoeken en vinden (‘heuristiek’= het zoeken en vinden van betrouwbare informatie.)
- Kritische zin en nieuwsgierigheid essentieel; feiten- datakennis nooit doel op zich
2
2
, - Geen passieve opleiding (‘papagaaien’); zelf actief op zoek gaan (ondernemingszin)
- Via studie van originele bronnen en bestaande literatuur (‘historiografie’)
Verleden laat zich vaak niet uitleggen adhv één oorzaak die voor de feiten heeft gezorgd Geschiedenis
van de feitelijkheden is vaak niet meer het uitgangspunt van historici Vaak meer geïnteresseerd in
diepere structuren, processen (demografische ontwikkelingen, verstedelijkingspatronen,…) zo van die
dingen kunnen dus niet gewoon gereenact worden in iets zoals verhaal van Vlaanderen.
GEBRUIK/ MISBRUIK V/H VERLEDEN
GEBRUIK:
- Om bepaalde belangrijke herinneringen in leven te houden
•Via monumenten, beelden
•Via films, romans
•Via musea
- Voor groepsvorming/identiteitsopbouw
•van gemeenschappen, groepen, klassen, etc.
•van bedrijven, merken, etc.
Herinnering als machtsstrijd: wie herinnert zich wat en waarom? Voor welke redenen?
(liberalen gaan bv andere feiten uit de geschiedenis naar voor halen dan anderen om hun
identiteit te vormen)
Reflectie rond het verleden is vaak een reflectie rond de eigentijd omdat wie over het verleden schrijft
niet lostaat van het NU
Herinneringen zijn soepel, veranderen naarmate de tijd wijzigt, geschiedschrijving is vaak ook
geschiedschrijving van de eigen tijd. Historici houden rekening met wat er in hun tijd afspeelt (bv
ecologische geschiedenis is nu erg populair)
Hoewel historici vooral goed zijn in het ‘voorspellen’ van het verleden, wordt aan het verleden niet
zelden een verklarende
kracht toegeschreven voor de toekomst – soms terecht, veel vaker onterecht. Dit publieke gebruik (én
instrumenteel misbruik) van verleden gebeurtenissen is niet nieuw…
MAAR: met die historische dimensie wordt vaak:
of weinig rekening mee gehouden, of (onjuist) toegeëigend voor andere doeleinden, of eenvoudig
afgeschilderd als ‘slechter’ of juist ‘beter’ dan vandaag
Iedereen heeft altijd mening/interpretatie over geschiedenis & wil die ook met evenveel
autoriteit & stelligheid
3
3
, MISBRUIK VH VERLEDEN:
Toe-eigening van het verleden, staat niet los van misleidend, valselijk en instrumenteel gebruik ervan
voor eigentijdse politieke, ideologische, commerciële, religieuze … motieven en identiteiten. Om bv
marketingsstrategie uit te bouwen, bedrijfsidentiteit. (Bv bij primus bier, staat ‘anno 1288’, Is VALS
gebruik van geschiedenis. Is helemaal geen middeleeuws product, doen dit vooral om dit bier
authenticiteit te geven om zo beter te verkopen ‘waardige ouderdom’, meer voorbeelden zie ppt
VAKGEBIED GESCHIEDENIS
In tegenstelling tot het publieke discours over het verleden, volgt de academische (re)constructie en
representatie van het verleden wel enkele geëigende, en – uiteraard zelf – historisch gegroeide, en dus
bekritiseerbare methodes en kenmerken.
Die methodes en kernmerken maken dat het vakgebied Geschiedenis in de loop van de 19de en 20ste
eeuw een zelfstandige en gerespecteerde wetenschappelijke positie heeft verworven los van de
Filosofie, de Sociologie, de Economie, de Geografie, etc
DE SCHEIDINGSLIJNEN ZIJN NIET STRIKT
Academische historici: spreken en schrijven over verleden volgens bep. wetenschappelijke
spelregels. (Meestal in narratieve vorm)
Sociale wetenschappers: kijken ook naar verleden om punt te legitimeren of argumentatie te
onderbouwen.
GESCHIEDMETHODE
HISTORICUS (RE)CONSTRUEERT EEN VERLEDEN GEBEURTENIS OF FEIT:
4
4
