Samenvatting evolutie van de mens helemaal uitgelegd

‭Thema 6: Evolutie‬
‭1. Soorten ontstaan en evolueren‬
‭Biodiversiteit‬‭= de verscheidenheid aan leven‬
‭➔‬ ‭ecosystemen‬
‭➔‬ ‭versch soorten organismen (+2 000 000)‬
‭➔‬ ‭genetische variatie binnen een soort‬

‭>‬‭Tree of life‬
‭ anuit het‬‭evolutionaire startpunt‬‭zijn door‬‭evolutie‬‭voortdurend‬‭nieuwe soorten‬‭ontstaan. Deze‬
V
‭ontwikkeling wordt voorgesteld in de‬‭Tree of Life‬‭,‬‭een boomstructuur die de verwantschap tussen‬
‭alle levensvormen weergeeft. Beginnend bij een gemeenschappelijke‬‭oercel‬‭(LUCA).‬

‭ e boom splitst zich in drie‬‭domeinen‬‭:‬‭bacteriën‬‭,‬‭archaea‬‭en‬‭eukaryoten‬‭.‬
D
‭Elke splitsing in de boom stelt het ontstaan van nieuwe soorten uit de‬
‭vooroudersoort.‬‭Nauw verwante soorten staan dicht‬‭bij elkaar in de boom,‬
‭minder verwante verder uit elkaar. Sommige takken zijn gestopt door het‬
‭uitsterven van soorten. De‬‭Tree of Life‬‭vormt zo een‬‭visuele‬‭evolutionaire‬
‭tijdlijn‬‭van al het leven op aarde.‬
‭ roeger‬‭bepaalden wetenschappers verwantschappen tussen‬‭soorten obv‬
V
‭zichtbare kenmerken‬‭.‬‭Tegenwoordig‬‭gebruiken ze vooral‬‭DNA-sequenties‬‭, wat tot‬
‭nauwkeurigere inzichten leidt. Hierdoor verandert de‬‭Tree of Life‬‭nog steeds,‬
‭vooral bij de fijnste vertakkingen (soortniveau).‬
‭ bv uiterlijk lijken nijlpaarden meer op varkens dan op walvissen. Maar DNA-onderzoek toont aan dat nijlpaarden juist nauwer verwant zijn‬
o
‭aan walvissen. Dit benadrukt het belang van genetische gegevens bij het correct bepalen van evolutionaire verwantschappen.‬

‭ irussen staan niet in de Tree of Life, omdat ze als niet-levend worden beschouwd. Toch worden virussen wel ingedeeld obv hun‬
V
‭onderlinge verwantschap, ondanks dat ze niet tot het levende worden gerekend.‬



‭>‬‭Biologisch soortbegrip‬
E‭ en soort‬‭is een groep individuen die zich in natuurlijke‬‭omstandigheden kunnen voortplanten en‬
‭vruchtbare‬‭nakomelingen hebben.‬

E‭ en paard en een ezel kunnen samen een‬‭muildier‬‭(‬‭ezelhengst‬‭+‬‭paardenmerrie‬‭)‬‭of‬‭muilezel‬‭(‬‭ezelmerrie‬‭+‬‭paardenhengst‬‭)‬
‭voortbrengen, maar die zijn onvruchtbaar/‬‭hybride‬‭en‬‭dus behoren paard en ezel tot verschillende soorten, ondanks dat ze‬
‭tot hetzelfde geslacht (Equus) behoren.‬

>‭ ‬‭Binnen een soort kunnen er grote uiterlijke verschillen‬‭zijn, zoals bij hondenrassen (bv. chihuahua en Deense dog), die wel tot‬
‭dezelfde soort behoren (Canis lupus familiaris). Door menselijke selectie kunnen zulke rassen op termijn evolueren tot aparte soorten.‬

>‭ ‬‭Soms lijken soorten sterk op elkaar zonder verwant‬‭te zijn. Zo lijken zweefvliegen op wespen, wat vogels misleidt. Dit verschijnsel heet‬
‭mimicry‬‭(= evolutionaire aanpassing waarbij een soort‬‭een andere soort nabootst en daaruit voordeel haalt).‬

, ‭>‬‭Ontstaan en evolutie van soorten‬
‘‭ Nieuwe’ soort‬‭: wanneer binnen een populatie verschillende‬‭deelpopulaties‬‭ontstaan, die op termijn‬
‭zo genetisch zo‬‭sterk verschillen‬‭dat ze met hun‬‭oorspronkelijke‬‭soortgenoten‬‭geen‬‭vruchtbare‬
‭nakomelingen meer‬‭kunnen of willen‬‭krijgen.‬
‭Barrière‬‭nodig ⇒ geen genetisch materiaal kunnen uitwisselen‬‭⇒‬‭reproductief geïsoleerd‬‭van elkaar‬


‭A.‬ ‭Geografische isolatie‬
‭ eelpopulaties raken‬‭fysiek‬‭niet meer bij elkaar om‬‭genetisch materiaal uit te wisselen‬
D
‭⇒‬‭fysieke barrière‬‭die twee groepen‬‭(die oorspronkelijk‬‭1 populatie vormden)‬ ‭scheiden‬
‭bv.‬‭bergketen, rivier of woestijn‬
‭ groepen evolueren anders ⇒ verschillende soorten ontstaan‬
2
‭Dat proces kan versneld worden als de levensomstandigheden‬
‭aan beide kanten van de barrière sterk verschillen.‬
‭bv‬‭ander klimaat of andere voedselbronnen‬
‭Bruine beren en ijsberen‬



‭B.‬ ‭Ecologische isolatie‬
‭Deelpopulatie‬‭verkiest‬‭een ander‬‭leefgebied‬‭of een‬‭andere‬‭voedselbron‬
‭ anneer een deel van een insectenpopulatie een voorkeur ontwikkelt voor een andere plant dan de rest van de soort,‬
W
‭leven de groepen op verschillende planten, hebben weinig contact en wisselen ze nauwelijks genetisch materiaal uit.‬
‭Daardoor kunnen ze zich onafhankelijk ontwikkelen en uiteindelijk uitgroeien tot aparte soorten.‬


‭C.‬ ‭Ethologische (gedragsgebonden isolatie)‬
‭Deelpopulaties vertonen sterk‬‭afwijkend gedrag‬‭tov‬‭soortgenoten‬
‭ ls een groep mannetjesvogels een afwijkend zangpatroon ontwikkelt, worden ze niet meer herkend of aantrekkelijk‬
A
‭gevonden door vrouwtjes uit de oorspronkelijke populatie. Hierdoor ontstaat isolatie, wat leidt tot minder voortplanting‬
‭tussen de groepen. Op termijn kan dit ervoor zorgen dat er twee aparte soorten ontstaan.‬


‭D.‬ ‭Temporele (tijdsgebonden) isolatie‬
‭Deelpopulaties zijn in een‬‭andere periode‬‭geslachtsrijp‬‭of‬‭paren‬‭op een‬‭ander moment‬


‭E.‬ ‭Morfologische isolatie‬
‭ eelpopulaties‬‭verschillen fysiek‬‭zodanig ovv‬‭lichaamsbouw‬‭of‬‭morfologie vd voortplantingsorganen‬
D
‭dat het‬‭niet meer mogelijk‬‭is om met de oorspronkelijke‬‭soortgenoten voort te planten‬



‭⇒ ISOLATIEVORMEN KOMEN VAAK‬‭SAMEN‬‭VOOR‬